رحمت الله ٻرڙو
دنيا ھن وقت تيزي سان قومي،علاقائي ۽ بين الاقوامي ڊپلوميسيء جو ٿيندي پئي وجي.دنيا جڏھن کان گلوبل وليج جي تصور کي پنھنجي ويجھو ڪندي ان جو حصو بڻي آھي،تڏھن کان دوستيون،دشمنيون،واپار ۽ جنگيون مختلف رخ اختيار ڪري ويون آھن.پوري دنيا سفارتڪاريء واري پسمنظر ۾ جڏھن ھلندي پنھنجي مقصدن پٽاندڙ ڪم ڪيا پئي تہ دنيا اوسيتائين محدود ھئي.جڏھن کان بادشاھتن مان رخ تبديل ڪندي ڊپلوميسي پارلياماني حڪومت جو جو حصو بڻي آھي.تڏھن کان وٺي پارليامينٽيري ڊپلوميسي جنم وٺي تيزيء سان اڳتي وڌي آھي.ڪامن ويلٿ پارليامينٽري ايسوسي ايشن(سي پي اي)،انٽرا پاليامينٽري ڪانفرنسون،عالمي سطح تي سافٽ پاور کي ھٿي ملڻ ۽ عالمي سطح تي ڳالهه ٻولهه، تعاون ۽ قانوني گڏيل عمل کي وڌائڻ جھڙا عمل پارليامينٽري سفارتڪاري جو حصو آھن.ان ڪري اھڙن عملن کي اپنائيندي دنيا فخر محسوس ڪري ٿي.ان سلسلي ۾ پاڪستان کي بہ بھترين موقعا ملي رھيا آھن تہ اھو انٽرا پارلياماني ڪانفرنسن معرفت ۽ انھن جي ميزباني ڪندي پنھنجو پيغام عالمي پارلياماني ليڊرز يا نمائيندن معرفت پوري دنيا ۾ پھچائڻ ۾ ڪامياب وجي.مثلن دنيا ۾ روايتي سفارتڪاري هاڻي نوان رخن اختيار ڪري چڪي آهي.حڪومتن جي گڏوگڏ چونڊيل نمائندن جا ادارا، يعني پارليامينٽس،به هاڻي عالمي سطح تي امن،ترقي ۽ لاڳاپن جي واڌاري ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن. پارلياماني سفارتڪاري ان نئين سوچ جو تسلسل آهي،جنهن جو مقصد قومن وچ ۾ ڀائيواري،قانوني تعاون ۽ باهمي اعتماد کي وڌائڻ آهي.پارلياماني سفارتڪاري ڇا آهي؟پارلياماني سفارتڪاري (Parliamentary Diplomacy) اها ڪوشش آهي،جنهن ذريعي چونڊيل نمائندا مختلف ملڪن جي پارليامينٽس سان لاڳاپا وڌائين ٿا،وفدن جي سطح تي دورا ڪن ٿا، گڏيل قانوني ۽ سياسي فڪر تي ڳالهائين ٿا،۽ عالمي مسئلن تي همخيالي پيدا ڪن ٿا.اهڙي سفارتڪاري جو مقصد حڪومتن جي پاليسين کي متبادل يا متوازي نه،پر وڌيڪ انساني ۽ نمائندي رخ سان پيش ڪرڻ آهي.پارلياماني سفارتڪاري جا مقصد،قومن وچ ۾ مڪالمو (Dialogue) ۽ ڀائيواري (Cooperation) وڌائڻ. عالمي امن، جمهوريت ۽ انساني حقن جي واڌاري لاءِ گڏيل ڪوششون ڪرڻ. قانون ساز ادارن جي وچ ۾ قانوني تجربي ۽ پاليسيءَ جي ڏي وٺ کي فروغ ڏيڻ. ريجنل ۽ گلوبل سطح تي گڏيل قانون سازي ۽ مشاورت لاءِ ادارا مضبوط ڪرڻ.اسلام آباد ڪانفرنس 2025 ــ عالمي توجه جو مرڪز نومبر 2025ع ۾ اسلام آباد پاڪستان جي سينيٽ جي ميزباني هيٺ هڪ وڏي انٽر پارليامينٽري ڪانفرنس جي ميزباني ڪندو،جنهن ۾ دنيا جي پارلياماني اڳواڻن، اسپيڪرز ۽ سينيٽرز جي شرڪت متوقع آهي.هن ڪانفرنس جو عنوان آهي: “Fostering Dialogue, Cooperation and Global Legislative Collaboration” يعني، عالمي سطح تي ڳالهه ٻولهه، تعاون ۽ قانوني گڏيل عمل کي وڌائڻ.اهو اجلاس نه صرف پاڪستان جي پارلياماني ساک ۽ سياسي استحڪام کي اجاگر ڪندو،پر ملڪ جي عالمي سطح تي سافٽ پاور (Soft Power) کي پڻ هٿي ڏيندو.پاڪستان لاءِ اهو هڪ سنهرو موقعو آهي ته هو امن،جمهوريت ۽ گڏيل ترقيءَ جي حوالي سان پنهنجو مؤقف وڌيڪ مؤثر نموني پيش ڪري.پاڪستان جي عالمي مصروفيت ۾ اھميت پاڪستان اڳ ۾ به Commonwealth Parliamentary Association (CPA)، Inter-Parliamentary Union (IPU) ۽ Asian Parliamentary Assembly (APA) جهڙن ادارن ۾ سرگرم رهيو آهي. اسلام آباد ڪانفرنس جي ذريعي ريجنل قيادت ۾ پاڪستان جو ڪردار وڌيڪ مضبوط ٿيندو.گلوبل اعتماد ۽ سياسي ساک ۾ واڌارو ٿيندو.انساني،معاشي ۽ ماحولياتي مسئلن تي گڏيل موقف پيش ڪرڻ جا موقعا ملندا. اهم مشورا ۽ امڪاني فائدا.جنھن ۾ پاڪستان کي پنهنجي جمھوري ۽ آئينِي استحڪام جي تصوير نمايان ڏيکارڻ گهرجي.خاتون ۽ نوجوان پارلياماني نمائندن جي شموليت عالمي ڌيان حاصل ڪندي.ميڊيا ۽ سول سوسائٽيءَ جي شرڪت سان پارلياماني سفارتڪاري کي عوامي سطح تائين آڻڻ گهرجي.ڪانفرنس دوران ريجنل امن،واپار ۽ موسمي تبديليءَ تي گڏيل اعلاميو جاري ٿيڻ گھرجي.پارلياماني سفارتڪاري جديد دور جي اهڙي مؤثر قوت بڻجي چڪي آهي،جيڪا قومن کي ويجهو آڻي ٿي،اختلاف گهٽائي ٿي ۽ گڏيل ترقيءَ جا نوان در کولڻ ۾ مدد ڪري ٿي.اسلام آباد ۾ نومبر 2025ع جي ڪانفرنس پاڪستان لاءِ هڪ تاريخي موقعو آهي.جنهن سان هو دنيا آڏو پنهنجو پارلياماني فڪر،جمهوري واعدو ۽ بينالاقوامي ذميواري نئين سر پيش ڪري سگهي ٿو.تازو ھلندڙ مھيني اندر پاڪستان جي بارباڊوس ۾ ٿيل ڪامن ويلٿ پاليامنٽيري ايسوسي ايشن،سي پي اي جي سري ھيٺ ڪانفرنس ٿي گذري جنھن ۾ پوري دنيا جي پارليامنٽيرينز،اسپيڪرز ۽ پارلياماني سيڪريٽريٽ جي عملي پڻ شرڪت ڪئي.جنھن ۾ پاڪستان جي مڙني صوبن جي پارليامنٽس جي نمائيندن ۽ قومي اسيمبلي جي نمائيندن پڻ شرڪت ڪئي. اطلاع اھي آھن تہ جيئن نومبر 2025 ۾ پاڪستان جي سينٽ جي ميزباني ھيٺ ھيء جيڪا مذڪورھ ڪانفرنس ٿئي ٿي تہ ان ڪانفرنس معرفت ميزباني جا فرائض سنباليندي پاڪستاني نمائيندن کي کپي تہ پنھنجي پارلياماني سفارتڪاري معرفت پنھنجو قومي،ملڪي،رياستي،جھموري،حڪومتي ۽ ادارتي پيغام دنيا جي پارلياماني ليڊرز سامھون بھتر نموني رکن.اھڙي ئي نموني ۾ فيبروري 2026 ۾ وري سنڌ اسيمبلي جي پارلياماني سيڪريٽريٽ کي ڪامن ويلٿ پارليامنٽيرين ايسو سي ايشن سي پي اي جي ميزباني جو شرف ملي رھيو آھي.ان سلسلي ۾ گذريل ڪجھ ڏينھن اڳ اسپيڪر سنڌ اسيمبلي اويس قادر شاھ پارٽي چيئرمين بلاول بھٽو زرداري کي پڻ بريفنگ ڏني.ھوڏانھن جڏھن سيڪريٽري سنڌ اسيمبلي غلام محمد عمر فاروق ٻرڙو کان ان سلسلي ۾ معلوم ڪيو تہ سندس بيان موجب سنڌ اسيمبلي سيڪريٽريٽ بھرپور تياري ڪري رھي آھي.سنڌ اسيمبلي سيڪريٽريٽ ڪوشش ڪندي تہ سنڌ جو ثفاقتي،روايتي،پارلياماني ۽ جھموري عملن جي بھترين عڪاسي معرفت سٺو پيغام ڏيارجي.اھي عالمي سطح جون ڪانفرنسون،ميزبانيون ۽ سفارتڪاريون قومي، جھموري ۽ پارلياماني وقار ۾ عالمي سطح تي وڌاري جو سبب بڻجي سگھن ٿيون.
