سراج منير عباسي
چيٽ جي پي ٽي (ChatGPT) مصنوعي ذهانت (Artificial Intelligence) تي ٻڌل هڪ جديد ڪمپيوٽر پروگرام آهي، جيڪو آمريڪي تحقيقاتي اداري OpenAI طرفان تيار ڪيو ويو. هن کي پهريون ڀيرو 30 نومبر 2022ع تي عام ماڻهن لاءِ جاري ڪيو ويو. هي هڪ وڏو ٻولي ماڊل (Large Language Model) آهي، جيڪو لکيل سوالن کي سمجهي انساني انداز ۾ جواب ڏئي سگهي ٿو. چيٽ جي پي ٽي مضمون لکي سگهي ٿو، مختلف ٻولين ۾ ترجمو ڪري سگهي ٿو، سوالن جا جواب ڏئي سگهي ٿو، پروگرامنگ ۾ مدد ڪري سگهي ٿو، اي ميلون ۽ رپورٽون تيار ڪري سگهي ٿو ۽ تعليم، تحقيق، ڪاروبار ۽ ٻين ڪيترن ئي شعبن ۾ ماڻهن جي مدد ڪري سگهي ٿو.تمام ٿوري عرصي ۾ چيٽ جي پي ٽي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ مصنوعي ذهانت وارن اوزارن مان هڪ بڻجي ويو. ان جي مقبوليت جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته لانچ ٿيڻ کان ڪجهه ئي مهينن اندر لکين نه پر ڪروڙين ماڻهن ان کي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو. اڄ دنيا جي مختلف ملڪن ۾ شاگرد، استاد، ڊاڪٽر، انجنيئر، صحافي، محقق، ڪاروباري ماڻهو ۽ عام صارف روزاني زندگيءَ جي مختلف ڪمن لاءِ هن ٽيڪنالاجي مان فائدو وٺي رهيا آهن. چيٽ جي پي ٽي جو بنيادي مقصد انسانن کي معلومات تائين تيز رسائي فراهم ڪرڻ، سکيا کي آسان بڻائڻ ۽ روزاني ڪمن ۾ سهولت پيدا ڪرڻ آهي. بهرحال، هر ٽيڪنالاجي وانگر هن جا به فائدا ۽ نقصان موجود آهن، تنهن ڪري ان جو ذميواري سان استعمال ڪرڻ ضروري آهي.چيٽ جي پي ٽي جو سڀ کان وڏو فائدو تعليم جي شعبي ۾ ڏٺو وڃي ٿو. شاگرد مشڪل موضوعن کي آساني سان سمجهي سگهن ٿا، سبقن جي وضاحت حاصل ڪري سگهن ٿا، امتحانن جي تياري ڪري سگهن ٿا ۽ لکڻ جي صلاحيت بهتر بڻائي سگهن ٿا. استاد به تدريسي مواد تيار ڪرڻ، سوالناما ٺاهڻ ۽ سبقن جي منصوبابندي ۾ هن کان مدد وٺي سگهن ٿا. هي شاگردن کي رڳو تيار جواب ڏيڻ بدران ڪيترن ئي موضوعن جي وضاحت پڻ مهيا ڪري سگهي ٿو، جنهن سان سکڻ جو عمل وڌيڪ آسان ۽ دلچسپ بڻجي سگهي ٿو.تحقيق جي ميدان ۾ به چيٽ جي پي ٽي اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. محقق ڪنهن به موضوع بابت ابتدائي معلومات، اهم نقطن جو خلاصو ۽ تحقيق جي شروعات لاءِ رهنمائي حاصل ڪري سگهن ٿا. جيتوڻيڪ علمي تحقيق لاءِ هميشه اصل ڪتابن، تحقيقي مقالن ۽ معتبر ذريعن تي ڀروسو ڪرڻ ضروري آهي، پر چيٽ جي پي ٽي وقت بچائڻ ۽ موضوع کي سمجهڻ ۾ مددگار ثابت ٿئي ٿو.ٻولين جي سکيا ۽ ترجمي ۾ به هن ٽيڪنالاجي جا ڪيترائي فائدا آهن. اهو ڪيترين ئي ٻولين ۾ لکڻ، ترجمو ڪرڻ ۽ گرامر جون غلطيون درست ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. سنڌي، اردو، انگريزي، عربي ۽ ٻين ٻولين ۾ مواد تيار ڪرڻ لاءِ به هن کان مدد حاصل ڪري سگهجي ٿي. اهڙي سهولت مختلف ٻولين جي شاگردن ۽ استادن لاءِ فائديمند آهي.ڪاروباري دنيا ۾ چيٽ جي پي ٽي گراهڪن سان رابطي، اي ميل لکڻ، رپورٽون تيار ڪرڻ، مارڪيٽنگ مواد ٺاهڻ ۽ نوان خيال پيدا ڪرڻ ۾ مدد ڪري ٿو. ننڍا ڪاروبار به محدود وسيلن سان بهتر منصوبابندي ڪري سگهن ٿا. ان کان علاوه، پروگرامر مختلف ڪمپيوٽر ٻولين بابت معلومات حاصل ڪري سگهن ٿا، ڪوڊ لکڻ ۾ مدد وٺي سگهن ٿا ۽ پروگرامنگ جون غلطيون سمجهي سگهن ٿا.چيٽ جي پي ٽي وقت جي بچت جو به اهم ذريعو آهي. جيڪي ڪم اڳ ڪيترن ئي ڪلاڪن ۾ مڪمل ٿيندا هئا، اهي هاڻي ڪجهه منٽن ۾ ٿي سگهن ٿا. رپورٽون، خط، مضمون، خلاصا، پيشڪشون ۽ ٻين ڪيترن ئي قسمن جا دستاويز تيار ڪرڻ ۾ هي اوزار تيزي سان مدد فراهم ڪري ٿو. ان سان ماڻهن کي پنهنجي وقت جو بهتر استعمال ڪرڻ جو موقعو ملي ٿو.تخليقي صلاحيتن جي واڌاري ۾ به هن جو اهم ڪردار آهي. ليکڪ، شاعر، بلاگر، صحافي ۽ مواد تيار ڪندڙ ماڻهو نوان خيال حاصل ڪرڻ، ڪهاڻيون لکڻ، مضمون تيار ڪرڻ ۽ مختلف موضوعن تي معلومات گڏ ڪرڻ لاءِ هن کان مدد وٺن ٿا. البته تخليقي ڪم ۾ انساني سوچ، تجربو ۽ احساسن جي اهميت هميشه برقرار رهندي.چيٽ جي پي ٽي هر وقت دستياب هوندو آهي. ماڻهو ڏينهن هجي يا رات، ڪنهن به وقت سوال ڪري سگهن ٿا ۽ مختصر وقت اندر جواب حاصل ڪري سگهن ٿا. اهڙي سهولت خاص طور تي انهن ماڻهن لاءِ مفيد آهي، جيڪي مختلف وقتن تي پڙهائي يا ڪم ڪندا آهن.جيتوڻيڪ چيٽ جي پي ٽي جا ڪيترائي فائدا آهن، پر ان جا ڪجهه نقصان به آهن، جن کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. سڀ کان اهم مسئلو اهو آهي ته ڪڏهن ڪڏهن هي غلط يا اڻپوري معلومات به پيش ڪري سگهي ٿو. مصنوعي ذهانت هر جواب ۾ سو سيڪڙو درست هجڻ جي ضمانت نٿي ڏئي، تنهن ڪري طبي، قانوني، مالي يا علمي معاملن ۾ معتبر ذريعن کان تصديق ڪرڻ لازمي آهي.
ٻيو اهم نقصان ضرورت کان وڌيڪ انحصار آهي. جيڪڏهن ماڻهو هر ننڍي وڏي ڪم لاءِ چيٽ جي پي ٽي تي ڀاڙڻ لڳن ته انهن جي پنهنجي سوچڻ، لکڻ، تحقيق ڪرڻ ۽ مسئلا حل ڪرڻ جون صلاحيتون آهستي آهستي ڪمزور ٿي سگهن ٿيون. تعليم جو مقصد رڳو جواب حاصل ڪرڻ نه، پر سمجهڻ، تجزيو ڪرڻ ۽ نوان خيال پيدا ڪرڻ به آهي.
علمي بي ايمانداري پڻ هڪ اهم مسئلو بڻجي سگهي ٿي. ڪجهه شاگرد تيار ٿيل مضمون يا اسائنمينٽ بغير تبديلي جي پنهنجي نالي سان جمع ڪرائين ٿا، جيڪو تعليمي اصولن جي خلاف آهي. اهڙي عمل سان شاگردن جي سکيا متاثر ٿئي ٿي ۽ سندن اصل قابليت ظاهر نٿي ٿي سگهي.ذاتي معلومات جي حفاظت جو مسئلو به اهم آهي. صارفين کي گهرجي ته پنهنجي ذاتي معلومات، بئنڪ جا تفصيل، پاسورڊ يا حساس دستاويز ڪنهن به آن لائن اوزار سان شيئر نه ڪن. ڊجيٽل دنيا ۾ احتياط هميشه ضروري آهي.مصنوعي ذهانت جي وڌندڙ استعمال سان ڪجهه روايتي نوڪرين جي نوعيت ۾ تبديلي اچي رهي آهي. ڪيترائي معمولي ۽ ورجائتا ڪم هاڻي خودڪار ٿي رهيا آهن. ان سان گڏ نوان روزگار به پيدا ٿي رهيا آهن، پر ماڻهن کي جديد مهارتون سکڻ جي ضرورت اڳ کان وڌيڪ وڌي وئي آهي.نوجوان نسل تي چيٽ جي پي ٽي جو اثر تمام گهڻو آهي، ڇاڪاڻتہ هن ٽيڪنالاجي جا سڀ کان وڌيڪ استعمال ڪندڙ نوجوان آهن. جيڪڏهن ان جو استعمال متوازن نه هجي ته شاگردن جي پڙهائي متاثر ٿي سگهي ٿي. ڪيترائي نوجوان بغير سمجهڻ جي تيار جوابن تي ڀروسو ڪرڻ لڳن ٿا، جنهن سان سندن تنقيدي سوچ، تجزياتي صلاحيت ۽ مسئلا حل ڪرڻ جي قابليت گهٽجي سگهي ٿي.جيڪڏهن هر اسائنمينٽ، مضمون يا هوم ورڪ مصنوعي ذهانت ذريعي تيار ڪيو وڃي ته لکڻ، پڙهڻ ۽ تحقيق ڪرڻ جون ذاتي صلاحيتون ڪمزور ٿي سگهن ٿيون. اهڙي عادت مستقبل ۾ عملي زندگيءَ دوران به مسئلا پيدا ڪري سگهي ٿي، جتي انسان کي پنهنجي علم ۽ تجربي جي بنياد تي فيصلا ڪرڻا پوندا آهن.اسڪرين سامهون گهڻو وقت گذارڻ به نوجوانن لاءِ نقصانڪار ٿي سگهي ٿو. مسلسل موبائل يا ڪمپيوٽر استعمال ڪرڻ سان اکين تي اثر پئجي سگهي ٿو، ننڊ ۾ خلل اچي سگهي ٿو، جسماني سرگرمي گهٽجي سگهي ٿي ۽ سماجي لاڳاپن ۾ به گهٽتائي اچي سگهي ٿي. نوجوانن کي راندين، مطالعي، ورزش ۽ خاندان سان وقت گذارڻ کي به اهميت ڏيڻ گهرجي.غلط معلومات تي يقين ڪرڻ جو خطرو به موجود آهي. جيڪڏهن نوجوان هر جواب کي بغير جاچ جي صحيح سمجهن ته هو غلط فيصلا ڪري سگهن ٿا. ان ڪري هر اهم معلومات کي ڪتابن، استادن يا معتبر ذريعن سان ضرور ملائڻ گهرجي.نوجوانن کي گهرجي ته چيٽ جي پي ٽي کي صرف سکڻ ۽ رهنمائي حاصل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪن، نه ته محنت کان بچڻ لاءِ. هر موضوع کي پاڻ پڙهڻ، سمجهڻ ۽ پوءِ مصنوعي ذهانت کان وضاحت وٺڻ وڌيڪ فائديمند طريقو آهي. اسائنمينٽ ۽ مضمون پنهنجي لفظن ۾ لکڻ گهرجن ۽ جيڪڏهن چيٽ جي پي ٽي کان مدد ورتي وڃي ته ان کي صرف رهنمائي تائين محدود رکڻ گهرجي.هر اهم معلومات جي تصديق ڪرڻ عادت بڻائڻ گهرجي. معتبر ڪتاب، تحقيقي مقالا، علمي جرنل، سرڪاري ادارا ۽ استاد هميشه وڌيڪ قابل اعتماد ذريعا هوندا آهن. نوجوانن کي تنقيدي سوچ پيدا ڪرڻ گهرجي، سوال ڪرڻ گهرجن ۽ هر معلومات کي سمجهي قبول ڪرڻ گهرجي.روزانو اسڪرين ٽائيم کي محدود رکڻ، ورزش ڪرڻ، ڪتاب پڙهڻ، دوستن ۽ گهرڀاتين سان وقت گذارڻ، ۽ نيون مهارتون جهڙوڪ پروگرامنگ، تحقيق، رابطي جي صلاحيت ۽ مسئلا حل ڪرڻ سکڻ سان نوجوان پنهنجي مستقبل کي وڌيڪ مضبوط بڻائي سگهن ٿا. مصنوعي ذهانت کي انسان جي مددگار طور استعمال ڪرڻ گهرجي، نه ته پنهنجي سوچ ۽ محنت جو متبادل بڻائڻ گهرجي. جڏهن ٽيڪنالاجي کي ذميواري، ايمانداري ۽ اعتدال سان استعمال ڪيو ويندو ته اها تعليم، تحقيق، ڪاروبار ۽ سماجي ترقي لاءِ هڪ انتهائي قيمتي اوزار ثابت ٿيندي، جڏهن ته نوجوان نسل پنهنجي علم، قابليت ۽ اخلاقي قدرن کي برقرار رکندي جديد دنيا جي ضرورتن کي به پورو ڪري سگهندي.
E-mail: sirajmuneer911@gmail.com
