برازيليا( ويب ڊيسڪ)برازيل جو صدر لوئز اناسيو لولا دا سلوا آچر ڏينهن تاريخي طور چوٿون ڀيرو صدر چونڊجي ويو، پر سندس شڪست کاڌل مخالف ۽ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي حامي سينيٽر فلاويو بولسونارو نتيجا قبول ڪرڻ کان انڪار ڪندي قانوني طور چئلينج ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي.
80 سالن جي کاٻي ڌر جي اڳواڻ 52 سيڪڙو کان ٿورا گهٽ ووٽ حاصل ڪري ٻئي مرحلي جي چونڊ کٽي ورتي. سندس ڪاميابي لاطيني آمريڪا ۾ ساڄي ڌر ڏانهن وڌندڙ سياسي لاڙي جي ابتڙ آهي. چونڊ مهم دوران مهانگائي، ڏوهن ۽ بدعنواني بابت خدشا ڇانيل رهيا.
لولا جي مقابلي ۾ لڳ ڀڳ 44 لک ووٽ گهٽ حاصل ڪندڙ فلاويو بولسونارو چيو ته سندس ٽيم سپريم ڪورٽ جي آخري وقت ۾ ووٽنگ جو مدو ٻن ڪلاڪن تائين وڌائڻ واري فيصلي کي چئلينج ڪندي.
برازيل جي گاديءَ واري شهر برازيليا ۾ لولا جي ڪاميابيءَ جو اعلان ٿيڻ کان پوءِ حامين کي خطاب ڪندي فلاويو چيو ته انهن واقعن جي پسمنظر ۾ چونڊ نتيجن کي قبول ڪرڻ ناممڪن آهي.
هن چيو ته هو قانوني ڪارروائي ڪندا ۽ چونڊن کي ڪالعدم قرار ڏيڻ جي درخواست ڏيندا.
1989ع ۾ سڌي ريت صدارتي چونڊن جي بحاليءَ کان پوءِ پهريون ڀيرو ڪنهن اميدوار پهرئين مرحلي ۾ ٻئي نمبر تي اچڻ باوجود ٻئي مرحلي ۾ صدر جي چونڊ کٽي آهي.
ٻيهر چونڊجڻ کان پوءِ لولا چيو ته هو يقين ڏياري سگهي ٿو ته سندن حڪومت هلائڻ جو طريقو تبديل ڪيو ويندو ۽ عوام کي فيصلن ۾ وڌيڪ ڪردار ڏنو ويندو.
لولا برازيل جي عوام جو ٿورو مڃيو، خاص طور نوجوانن جو، جيڪي جمهوريت جي بچاءَ لاءِ روڊن تي نڪتا هئا.
ريو ڊي جينيرو ۾ لولا جا حامي هڪ ٻئي کي ڀاڪر پائيندي، گاڏين جا هارن وڄائيندي ۽ هٿن سان ’ايل‘ جو نشان ٺاهيندي ڏٺا ويا. اهم سوئنگ رياست ميناس گيرائس جي گاديءَ واري شهر بيلو هوريزونٽي ۾ پڻ حامين نعرا هنيا ۽ گيت ڳايا.
لولا جي ڪاميابي بولسونارو جي سياسي تحريڪ لاءِ وڏو ڌڪ آهي. فلاويو اهو ڪم ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو، جيڪو سندس پيءُ، اڳوڻو صدر جيئر بولسونارو، 2022ع ۾ به نه ڪري سگهيو هو، يعني لولا کي ووٽن ذريعي شڪست ڏيڻ. جيئر بولسونارو هن وقت جيل ۾ آهي.
چونڊن جو ڏينهن ڇڪتاڻ وارو رهيو. ٻنهي اميدوارن جي آخري وقت ۾ چونڊ اختيارين کي درخواستن کان پوءِ ووٽنگ جو وقت ٻن ڪلاڪن لاءِ وڌايو ويو.
برازيل جي سپريم ڪورٽ جي جج ڪرسٽيانو زانين لولا جي چونڊ مهم جي درخواست منظور ڪئي. لولا جي ٽيم چيو هو ته ڪيترين ئي رياستن ۾ ووٽرن کي پولنگ اسٽيشنن تائين پهچائيندڙ بسن سان پيش آيل مسئلن سبب ووٽنگ متاثر ٿي رهي هئي.
بولسونارو جي چونڊ مهم پڻ ڪجهه علائقن ۾ وقت وڌائڻ جي درخواست ڪئي هئي، جنهن جو سبب تيز برساتن سبب ووٽرن کي پولنگ اسٽيشنن تائين پهچڻ ۾ پيش ايندڙ ڏکيائيون ٻڌايون ويون. وقت وڌائڻ جو حڪم برازيليا ۾ شام لڳ ڀڳ پنجين وڳي جاري ٿيو، جڏهن پولنگ بند ٿيڻ واري هئي ۽ ڪيترائي پولنگ اسٽيشن اڳ ئي بند ٿي چڪا هئا.
فلاويو بولسونارو جي چونڊ نتيجن خلاف قانوني چئلينج جي ڪاميابيءَ جا امڪان واضح ناهن.
ولسن سينٽر جي برازيل انسٽيٽيوٽ سان لاڳاپيل پائولو سوٽيرو سي اين اين کي ٻڌايو ته ووٽنگ جو وقت وڌائڻ ڪا بيقاعدگي نه هئي، ڇاڪاڻ ته برازيل جي سپريم ڪورٽ ڪجهه علائقن ۾ پيدا ٿيل مسئلن سبب ان جي اجازت ڏني هئي.
هن چيو ته ووٽن جي ٻيهر ڳڻپ يا نئين چونڊ ڪرائڻ ۾ بولسونارو جي ڪاميابيءَ جا امڪان تمام گهٽ آهن. سندس چوڻ هو ته سينيٽر وٽ چونڊ نتيجن کي چئلينج ڪرڻ لاءِ تمام محدود گنجائش آهي ۽ معاملو عملي طور طئي ٿي چڪو آهي.
چونڊ نتيجن جا اثر برازيل کان ٻاهر پڻ پوندا
لولا جي قيادت ۾ لاطيني آمريڪا جو سڀ کان وڏو ملڪ وڌيڪ آزاد پرڏيهي پاليسيءَ تي هلندو رهندو. لولا برازيل جي خودمختياري، گلوبل سائوٿ جي ملڪن ۽ چين سان ويجهن لاڳاپن تي زور ڏيندو رهيو آهي، خاص طور آمريڪي حڪومت سان ڇڪتاڻ جي پسمنظر ۾.
آچر ڏينهن ووٽنگ ختم ٿيڻ کان اڳ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو هو ته هو برازيل جي صدارتي چونڊن جي ٻئي مرحلي تي نظر رکي رهيو آهي. هن ڪنهن به اميدوار جي کليل حمايت نه ڪئي، پر ان کان اڳ فلاويو جي پهرئين مرحلي واري ڪارڪردگيءَ جي واکاڻ ڪندي چونڊن کي انتهائي اهم قرار ڏنو هو.
پهرئين مرحلي ۾ لولا کي ڌڪ
برازيل جي سپريم اليڪشن ڪورٽ موجب، پهرئين مرحلي ۾ فلاويو بولسونارو کي لولا کان 22 لک وڌيڪ ووٽ مليا هئا. ٻنهي مان ڪنهن کي به سڌي ڪاميابيءَ لاءِ گهربل اڪثريت نه ملي، جنهن سبب ٻئي مرحلي ۾ ٻنهي اميدوارن کي غيرفيصلائتي ووٽرن کي پاڻ ڏانهن مائل ڪرڻ ۽ پنهنجن حامين کي ووٽ ڏيڻ لاءِ متحرڪ ڪرڻو پيو. ملڪ ۾ سياسي مستقبل بابت ورهاست گهري آهي.
پهرئين مرحلي جي نتيجن لولا جي ٻيهر چونڊجڻ واري مهم جون ڪمزوريون ظاهر ڪيون. انهن ۾ مهانگائي ۽ ڏوهن بابت عوامي بيچيني ۽ روايتي حامين کي متحرڪ ڪرڻ ۾ ڏکيائيون شامل هيون. نتيجن اهو پڻ ظاهر ڪيو ته اڳوڻي صدر جيئر بولسونارو جي تحريڪ اڃا مضبوط آهي، جيتوڻيڪ هو 2022ع جي چونڊن ۾ شڪست جا نتيجا تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ڪرڻ واري ڏوهه ۾ جيل جي سزا ڀوڳي رهيو آهي.
پهرئين مرحلي ۾ ساڄي ڌر جي اميدوار جي اڳڀرائي لاطيني آمريڪا ۾ وسيع چونڊ لاڙي جي عڪاسي ڪئي. اپريل 2025ع کان پوءِ ايڪواڊور، بوليويا، هونڊوراس، چلي، ڪوسٽاريڪا، ڪولمبيا ۽ پيرو ۾ ٿيندڙ ڪيترين ئي صدارتي چونڊن ۾ ساڄي يا وچ ساڄي ڌر جا اميدوار ڪامياب ٿيا آهن.
جولاءِ ۾ ڊيٽافولها جي هڪ سروي موجب، برازيل جي 44 سيڪڙو ماڻهن جا سياسي لاڙا ساڄي يا وچ ساڄي ڌر ڏانهن هئا، جڏهن ته 39 سيڪڙو ماڻهن جا لاڙا کاٻي يا وچ کاٻي ڌر ڏانهن هئا. اهو انگ 2022ع ۾ سامهون آيل صورتحال جي ابتڙ هو.
ڏوهن، معيشت ۽ آخري وقت جي تبديلين جو اثر
چونڊ مهم ۾ عوامي تحفظ اهم ترين مسئلن مان هڪ رهيو. سيپٽمبر ۾ ڪواسٽ/پيڪس جي سروي موجب، 28 سيڪڙو برازيلين تشدد کي ملڪ جو سڀ کان وڏو مسئلو سمجهيو. ان کان پوءِ بدعنواني 22 سيڪڙو ۽ معيشت 19 سيڪڙو ماڻهن لاءِ اهم مسئلا هئا.
فلاويو بولسونارو واعدو ڪيو هو ته وڏن ڏوهاري گروهن کي دهشتگرد تنظيمون قرار ڏنو ويندو، جيلن جي گنجائش وڌائي ويندي ۽ ڏوهه جي قانوني ذميواريءَ جي عمر گهٽائي ويندي.
13 آڪٽوبر تي هن چيو هو ته جيڪي ماڻهو کيس عوامي تحفظ جي معاملي ۾ سخت گير سمجهن ٿا، انهن اڃا ڪجهه به نه ڏٺو آهي. هن اهو پڻ چيو ته ايل سلواڊور جي صدر نايب بڪيلي جي سخت پاليسي به ڪافي نه هئي.
لولا لاءِ پنهنجي جماعت جي روايتي موقف ۽ ڏوهن خلاف سخت ڪارروائيءَ جي عوامي مطالبن ۾ توازن قائم ڪرڻ ڏکيو رهيو. گذريل سال سندس هڪ بيان جي وڊيو وڏي پيماني تي پکڙجي وئي هئي، جنهن ۾ هن چيو هو ته منشيات وڪرو ڪندڙ به منشيات استعمال ڪندڙن جو شڪار آهن.
آمريڪا جي رسالي آميريڪس ڪوارٽرلي جي ايڊيٽر برائن ونٽر موجب، ان بيان برازيل جي کاٻي ڌر بابت ان تاثر کي مضبوط ڪيو ته اها ڏوهن خلاف نرم رويو رکي ٿي. لولا بعد ۾ اعتراف ڪيو ته هن پنهنجي ڳالهه مناسب انداز ۾ پيش نه ڪئي هئي.
لولا کي معيشت ۽ روزمره خرچن بابت پڻ تنقيد کي منهن ڏيڻو پيو. سندس پهرين ٻن صدارتي دورن ۾ عالمي منڊيءَ ۾ خام مال ۽ قدرتي وسيلن جي وڌندڙ طلب سبب برازيل جي لکين ماڻهن کي غربت مان نڪري وچولي طبقي ۾ شامل ٿيڻ جو موقعو مليو هو.
هن ڀيري ڪيترن ئي ووٽرن چيو ته کين ڪا خاص اڳڀرائي محسوس نٿي ٿئي. لولا وٽ بيروزگاريءَ جي گهٽ شرح ۽ مهانگائيءَ ۾ گهٽتائيءَ جا انگ اکر موجود هئا، پر اهي انگ روزمره شين جي وڌندڙ قيمتن کان پريشان گهرن جي راءِ تبديل نه ڪري سگهيا.
برائن ونٽر ان صورتحال جو مقابلو 2024ع جي آمريڪي صدارتي چونڊن سان ڪيو، جڏهن صدر جو بائيڊن ۽ نائب صدر ڪمالا هيرس جي دور ۾ معيشت بابت مثبت انگ اکر هجڻ باوجود قيمتن ۾ واڌ بابت عوامي بيچيني ختم نه ٿي سگهي هئي.
تنهن هوندي به ڪيترائي ووٽر لولا سان وفادار رهيا، ڇاڪاڻ ته سندس پهرين ٻن دورن ۾ سماجي بهتريءَ جا قدم کنيا ويا هئا. کين اهو خدشو پڻ هو ته بولسونارو جي صدارت ۾ سماجي حقن کي پوئتي ڌڪيو ويندو. فلاويو انهن خدشن کي گهٽائڻ لاءِ ڪجهه روايتي قدامت پسند موقفن کان پاڻ کي پري رکڻ جي ڪوشش ڪئي.
برازيل ۾ ساڄي ڌر ڏانهن وڌندڙ لاڙي جو هڪ سبب کاٻي ڌر کي بدعنوانيءَ سان ڳنڍڻ وارو تاثر پڻ آهي، جيتوڻيڪ ٻنهي اميدوارن جي مهمن تي بدعنوانيءَ جا الزام لڳندا رهيا.
گذريل آچر جي مباحثي دوران لولا، فلاويو کان سندس مالي رڪارڊ ظاهر ڪرڻ جو مطالبو ڪيو ۽ کيس بينڪو ماسٽر جي اڳوڻي سربراهه ڊينيل وورڪارو سان لاڳاپن بابت سوال ڪيا. بينڪو ماسٽر هڪ ناڪام ٿيل بئنڪ آهي، جنهن جي بااثر شخصيتن سان مبينا لاڳاپن سبب برازيل جي سياسي ۽ عدالتي حلقن، بشمول سپريم ڪورٽ، ۾ تڪرار پيدا ٿيو آهي.
ٻئي طرف فلاويو، لولا تي بدعنوانيءَ جا الزام لڳايا ۽ سندس وڏي پٽ، جنهن کي لولينها سڏيو وڃي ٿو، بابت به سوال اٿاريا. لولا خلاف اڳوڻيون بدعنوانيءَ جون سزائون 2021ع ۾ ڪالعدم قرار ڏنيون ويون هيون.
ماهرن جو چوڻ آهي ته بدعنوانيءَ جا اهي الزام برازيل جي سياست بابت عوامي بيزاريءَ ۾ اضافو ڪري رهيا آهن. برائن ونٽر سي اين اين کي ٻڌايو ته ان سان سياسي نظام بابت ماڻهن جي ڪاوڙ ۽ بي حسي وڌيڪ وڌي ٿي.
عورتون ۽ مذهب: ٻه اهم سياسي ورهاستون
ماهرن ۽ ٻنهي اميدوارن جي چونڊ مهمن جو خيال هو ته عورتن جي حمايت حاصل ڪرڻ چونڊن ۾ اهم ثابت ٿيڻو هو.
عورتون برازيل جي رجسٽرڊ ووٽرن جو لڳ ڀڳ 53 سيڪڙو آهن ۽ مردن جي ڀيٽ ۾ بولسونارو جي حمايت ڪندڙ اميدوارن کان وڌيڪ پري رهيون آهن.
15 آڪٽوبر تي ڊيٽافولها جي سروي موجب، عورتن ۾ لولا کي 49 سيڪڙو ۽ فلاويو کي 40 سيڪڙو حمايت حاصل هئي. جڏهن ته مردن ۾ فلاويو 52 سيڪڙو ۽ لولا 40 سيڪڙو حمايت سان اڳتي هو.
يونيورسٽي ڪاليج لنڊن جي لاطيني آمريڪي سياست جي ايسوسيئيٽ پروفيسر مالو گيٽو چيو ته 2018ع ۾ جيئر بولسونارو جي اڀرڻ کان پوءِ مردن جو لاڙو ساڄي ڌر ڏانهن ۽ عورتن جو لاڙو ورڪرز پارٽي ڏانهن وڌيڪ ٿيو.
عورتن خلاف تشدد، خاص طور عورتن جي قتل جي واقعن تي به ٻنهي چونڊ مهمن ۾ ڳالهه ٻولهه ٿي. ڪجهه انتهائي خوفناڪ واقعن کان پوءِ اهو مسئلو قومي سطح تي بحث هيٺ آيو.
برازيل جي عوامي تحفظ بابت فورم موجب، 2025ع ۾ ملڪ ۾ عورتن جي قتل جا 1571 واقعا رڪارڊ ٿيا، جيڪو 2015ع ۾ ان ڏوهه کي قانوني تعريف ملڻ کان پوءِ سڀ کان وڏو انگ هو.
مالو گيٽو موجب، ساڄي ڌر عام طور ڏوهارين لاءِ سخت سزائن تي زور ڏيندي آهي، جڏهن ته کاٻي ڌر متاثر عورتن جي تحفظ ۽ مدد، محفوظ رهائش ۽ خاص خدمتن کي وڌيڪ اهميت ڏيندي آهي.
ڪيٿولڪ اڪثريت واري ملڪ برازيل ۾ انجيليڪل عيسائين جو تعداد وڌي رهيو آهي، ۽ اهي ساڄي ڌر لاءِ اهم ووٽر گروپ بڻجي ويا آهن.
ڊيٽافولها موجب، انجيليڪل عيسائين ۾ فلاويو کي 62 سيڪڙو ۽ لولا کي 29 سيڪڙو حمايت حاصل هئي، جڏهن ته ڪيٿولڪ ووٽرن ۾ لولا 52 سيڪڙو ۽ فلاويو 42 سيڪڙو حمايت سان اڳتي هو.
برازيل کان ٻاهر به اثر
پهرئين مرحلي کان پوءِ ٽرمپ فلاويو بولسونارو جي چونڊ ڪارڪردگيءَ جي واکاڻ ڪئي، پر سندس باضابطه حمايت ڪرڻ کان پاسو ڪيو. ان دوران آمريڪي حڪومت پاران برازيل تي لاڳو ڪيل محصولن ۽ جيئر بولسونارو خلاف عدالتي ڪارروائيءَ بابت دٻاءَ سبب لولا حڪومت سان لاڳاپن ۾ ڇڪتاڻ رهي آهي.
گذريل هفتي ٽيليويزن تي ٿيندڙ مباحثي دوران به اهو تڪرار سامهون آيو. لولا الزام هنيو ته بولسونارو خاندان برازيل جي مفادن جي قيمت تي آمريڪي مفادن سان گڏ بيٺل آهي، جڏهن ته فلاويو اهو الزام رد ڪندي لولا جي پرڏيهي پاليسيءَ تي تنقيد ڪئي.
جيڪڏهن بولسونارو ڪامياب ٿئي ها ته لاطيني آمريڪا جي سڀ کان وڏي معيشت آمريڪا جي وڌيڪ ويجهو اچي سگهي ٿي، خاص طور سيڪيورٽي ۽ منظم ڏوهن جي معاملن ۾. اهڙي ڪاميابي خطي ۾ چونڊيل قدامت پسند حڪومتن جي وڌندڙ لهر کي به هٿي ڏئي سگهي ٿي.
ان جي ابتڙ، لولا گهڻ ملڪي سهڪار، گلوبل سائوٿ جي ملڪن ۽ چين سان لاڳاپن تي زور ڏنو آهي. چين برازيل جي برآمدات لاءِ سڀ کان وڏي منڊي آهي. لولا آمريڪي محصولن جي قدمن جي مخالفت کي برازيل جي قومي خودمختياريءَ جي دفاع طور پيش ڪيو آهي.
چونڊن ۾ ڪاميابيءَ جو گهٽ فرق ملڪ جي سياسي استحڪام لاءِ پڻ امتحان بڻجي سگهي ٿو. جيئر بولسونارو پاران 2022ع جي شڪست جا نتيجا تبديل ڪرڻ جي ڪوششن کان پوءِ 8 جنوري 2023ع تي سرڪاري ادارن تي حملا ٿيا هئا. بولسونارو ڪنهن به غلط ڪم ۾ ملوث هجڻ کان انڪار ڪري ٿو.
لولا برازيل جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو چوٿون صدارتي مدو حاصل ڪري ورتو آهي، پر پارليامينٽ ۾ وڌيڪ قدامت پسند قوتن جي موجودگي ۽ ڪاميابيءَ جو تمام گهٽ فرق سندس لاءِ هڪ اهڙي ملڪ تي حڪومت ڪرڻ کي ڏکيو بڻائي سگهي ٿو، جيڪو سياسي طور اڃا به گهري ورهاست جو شڪار آهي.
