ليکڪ: سراج منير عباسي
ھينٽا وائرس هڪ ناياب پر انتهائي خطرناڪ وائرل بيماري آهي، جيڪا گهڻو ڪري متاثر ٿيل ڪوئن يا ٻين جهنگلي ڪُترندڙ جانورن جي پيشاب، فضلي ۽ ٿُڪ سان رابطي سبب پکڙجي ٿي۔ ماڻهو وائرس سان آلوده مٽي يا ڌوڙ ساهه ذريعي اندر کڻڻ يا آلوده سطحن کي هٿ لائڻ بعد وات، نڪ يا اکين کي ڇهڻ سبب متاثر ٿي سگهن ٿا۔ هي وائرس “ھينٽا وائرس پلمونري سنڊروم (HPS)” نالي هڪ سنگين بيماري جو سبب بڻجي سگهي ٿو، جيڪا ڦڦڙن ۽ ساهه کڻڻ واري نظام کي متاثر ڪري ٿي۔ بيماري جي شروعاتي سڃاڻپ ۽ فوري طبي امداد انتهائي اهم آهي، ڇوتہ حالت تمام تيزي سان خراب ٿي سگهي ٿي۔دنيا ۾ هر سال تقريبن 150,000 کان 200,000 ماڻهو “هيموريجڪ فيور وِد رينل سنڊروم (HFRS)” سبب اسپتالن ۾ داخل ٿين ٿا، جن مان گهڻا ڪيس ترقي پذير ملڪن ۾ رپورٽ ٿين ٿا۔ HFRS جا ڪيس خاص طور ايشيا ۽ يورپ ۾ عام آهن، جڏهنتہ “ھينٽا وائرس پلمونري سنڊروم (HPS)” جا ڪيس گهڻو ڪري آمريڪي علائقن ۾ ڏٺا وڃن ٿا۔ آمريڪا ۾ هر سال تقريبن 200 HPS ڪيس رپورٽ ٿين ٿا، پر هن بيماري ۾ موت جي اوسط شرح تقريبن 40٪ تائين ٿي سگهي ٿي، جيڪا ان کي انتهائي خطرناڪ بڻائي ٿي۔ھينٽا وائرس جون شروعاتي علامتون عام طور وائرس لڳڻ کان 1 کان 8 هفتن اندر ظاهر ٿينديون آهن، جڏهنتہ گهڻن ماڻهن ۾ اهي 2 کان 4 هفتن اندر ظاهر ٿين ٿيون۔ شروعاتي علامتن ۾ بخار، ٿڪاوٽ، مٿي جو سور، عضلاتن ۾ سور، ڏڪڻي، الٽي يا پيٽ ۾ تڪليف شامل ٿي سگهن ٿا۔ ڇوتہ اهي علامتون عام فلو جهڙيون هونديون آهن، تنهنڪري شروعاتي تشخيص ڪڏهن ڪڏهن ڏکي ٿي سگهي ٿي۔ جيڪڏهن بيماري وڌڻ لڳي ته شديد ساهه کڻڻ ۾ تڪليف، سخت کنگهه، ڦڦڙن ۾ پاڻي ڀرجي وڃڻ، گهٽ بلڊ پريشر، دل جي تيز ڌڙڪن ۽ سيني ۾ جڪڙجڻ جهڙيون خطرناڪ علامتون پيدا ٿي سگهن ٿيون۔ھينٽا وائرس کان بچڻ لاءِ ڪوئن ۽ ٻين ڪُترندڙ جانورن کان بچاءُ انتهائي ضروري آهي۔ گهرن ۽ عمارتن کي صاف ۽ هوادار رکڻ گهرجي، سوراخ ۽ درزون بند ڪرڻ گهرجن جتان ڪوئا اندر اچي سگهن، خوراڪ بند ڊٻن ۾ محفوظ رکڻ گهرجي ۽ ڪچرو صحيح نموني ڦٽو ڪرڻ گهرجي۔ جيڪڏهن ڪنهن اهڙي هنڌ جي صفائي ڪرڻي هجي جتي ڪوئن جو فضلو موجود هجي ته صفائي کان اڳ دروازا ۽ دريون کوليون وڃن، گهٽ ۾ گهٽ 30 منٽن تائين هنڌ کي هوادار رکيو وڃي، دستانا ۽ N95 ماسڪ استعمال ڪيا وڃن، ۽ بليچ محلول يا جراثيم ڪُش دوا استعمال ڪئي وڃي۔ سڪل فضلي کي جهاڙڻ يا ويڪيوم ڪرڻ کان پاسو ڪرڻ گهرجي، ڇوتہ ان سان وائرس هوا ۾ پکڙجي سگهي ٿو۔ھينٽا وائرس گهڻو ڪري هارين، مزدورن، ڪئمپرن، جابلو سياحن، پراڻين عمارتن جي صفائي ڪندڙ ماڻهن ۽ اناج يا ڪاٺ سنڀاليندڙ مزدورن ۾ وڌيڪ ڏٺو وڃي ٿو، ڇاڪاڻتہ اهي ماڻهو ڪوئن وارن ماحول سان وڌيڪ رابطي ۾ هوندا آهن۔ ڊاڪٽر هن بيماري جي سڃاڻپ لاءِ طبي تاريخ، جسماني معائنو، رت جا ٽيسٽ، ڇاتي جو ايڪسري يا CT اسڪين استعمال ڪندا آهن۔ هن وقت ھينٽا وائرس لاءِ ڪا خاص منظور ٿيل اينٽي وائرل دوا موجود ناهي، تنهنڪري علاج گهڻو ڪري اسپتال ۾ آڪسيجن، بلڊ پريشر جي سنڀال، مسلسل نگراني ۽ ضرورت پوڻ تي ساهه کڻڻ ۾ مدد فراهم ڪرڻ تي ٻڌل هوندو آهي۔ھينٽا وائرس ناياب آهي، پر تمام تيزي سان خطرناڪ ٿي سگهي ٿو۔ جيڪڏهن ڪنهن ماڻهو کي ڪوئن سان رابطي بعد شديد ڪمزوري، ساهه کڻڻ ۾ تڪليف يا علامتن ۾ تيزي سان واڌ محسوس ٿئي ته فوري طبي امداد حاصل ڪرڻ گهرجي.
E_mail: sirajmuneer911@gmail.com
