اعجاز ممنائي
پاڪستان جي تاريخ ۾ ڪيترائي اهڙا وقت آيا آهن جڏهن رياست کي پنهنجي بقا لاءِ هڪ لامحدود جنگ وڙهڻي پئي آهي.دهشتگردي جو خوفناڪ سلسلو جيڪو اتر کان ڏکڻ ۽ اوڀر کان اولهه تائين سڄي ملڪ کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي چڪو هو. هي اهو وقت هو جڏهن ڪو به شهر، ڪنهن به مارڪيٽ جو ڪا به ڪنڊو يا ڪو به اسڪول جو صحن محفوظ نه هو. هڪ طرف مذهبي انتها پسندي جي آڙ ۾ هٿياربند ٽولا هئا، ته ٻئي طرف، ٻاهرين ايجنڊا تي ڪم ڪندڙ عليحدگي پسند ۽ انتها پسند اترين علائقن ۾ حڪمراني قائم ڪري چڪا هئا. ڇوڪرين جي تعليم تي پابندي لڳائي وئي هئي، موسيقي ۽ ثقافت کي جرم قرار ڏنو ويو هو، ۽ ماڻهن کي ڪوڙا هڻڻ تي مجبور ڪيو ويو هو. پوري ملڪ ۾ صورتحال نهايت ڳنڀير ٿي چڪي هئي. هڪ طرف، دهشتگرد سرڪاري ادارن، سيڪيورٽي فورسز ۽ عام شهرين کي نشانو بڻائي رهيا هئا. ته ٻئي طرف، عليحدگي پسند تحريڪون سرگرم بڻجي ڪاروائيون ڪرڻ ۾ مصروف هيون جيڪي معصوم مسافرن، مزدورن ۽ استادن کي صرف ان ڪري مارينديون هيون جو انهن جي پاڪستاني سڃاڻپ هئي.سنڌ جي ساحل کان ڪوئيٽا جي گهٽين تائين خوف جو راڄ هو. انهن حالتن ۾، پاڪستاني فوج پنهنجي تاريخ ۾ سڀ کان مشڪل ۽ فيصلا ڪن جنگيون وڙهيون. آپريشن راهِ راست سوات ۾ شروع ٿيو، جتي فوج شدت پسندن کي ختم ڪرڻ لاءِ گهر گهر آپريشن ڪيو. ان کان پوءِ، آپريشن راه نجات اتر وزيرستان ۾ دهشتگردن جي نيٽ ورڪ کي ٽوڙي ڇڏيو. انهن آپريشنن دوران هزارين فوجي ۽ آفيسر شهيد ٿي ويا پر پوء به انهن همت نه هاري. ان پسمنظر ۾، دهشتگرديء خلاف ترميمي بل 2025 گذريل هفتي سامهون آيو. هن بل جو مقصد سيڪيورٽي ادارن کي قانوني اختيار ڏيڻ آهي جيڪي انهن کي بروقت ۽ اثرائتي ڪارروائي ڪرڻ جي قابل بڻائين. ان ۾ سڀ کان اهم شق اها آهي ته سيڪيورٽي ادارا ڪنهن به شڪي کي ٽن مهينن تائين بغير ڪنهن ڪيس جي حراست ۾ رکي سگهن ٿا ته جيئن جاچ مڪمل ٿي سگهي ۽ شروعاتي مرحلن ۾ دهشتگردن جي منصوبن کي ناڪام بڻائي سگهجي. هتي اهو به نوٽ ڪرڻ ضروري آهي ته هن ملڪ جي تياري ۽ منظوري جي پويان وفاقي گهرو وزير محسن نقوي جو ڪردار تمام گهڻو نمايان آهي. هن نه رڳو سيڪيورٽي ادارن ۽ سول حڪومت جي وچ ۾ رابطي جو پل ٺاهيو پر سياسي اختلاف رکندڙ ڌرين کي به قائل ڪيو ته هي قانون رياست لاءِ ناگزير آهي. سندس مؤقف هو ته جيڪڏهن اسان جديد ۽ پيچيده حڪمت عملين سان دهشتگردن سان وڙهڻ چاهيون ٿا، ته اسان کي پنهنجن قانونن کي به برابر مضبوط ۽ محفوظ بڻائڻ گهرجي. هي بل بنيادي طور تي ان احساس جو نتيجو آهي ته دهشتگردي صرف هڪ فوجي مسئلو ناهي پر هڪ قانوني ۽ انتظامي مسئلو پڻ آهي. جيستائين قانون لاڳو ڪندڙ ادارن کي گهربل اختيار نه ڏنا ويندا، تيستائين دهشتگردي کي مڪمل طور تي ختم ڪرڻ جو خواب اڻپورو رهندو. بهرحال، اهو پڻ يقيني بڻائڻ ضروري آهي ته اهي طاقتون صرف دهشتگردي خلاف استعمال ٿين. پاڪستان ۾ دهشتگردي خلاف جاري جنگ ۾ فوج جون قربانيون صرف انگ اکر نه پر هڪ ڪهاڻي آهن جيڪا نسلن تائين ٻڌائي ويندي. ماضي ۾ ڪيترائي گهرو وزير آيا ۽ ويا آهن، پر تمام گهٽ اهڙا آهن جن نه رڳو پاليسي جي هدايت مقرر ڪئي آهي پر عملي سطح تي تبديليون به متعارف ڪرايون آهن ۽ پنهنجي انتظامي دور کي قومي مشن طور اختيار ڪيو آهي.موجوده گهرو وزير محسن نقوي جي سندس سڀ کان وڏي ڪاميابي اها هئي ته هن سيڪيورٽي فورسز جي آپريشنل ضرورتن ۽ سول انتظاميا جي قانوني احساس محرومي جي وچ ۾ هڪ پل قائم ڪئي. هن پل هڪ طرف دهشتگردن خلاف ڪارروائي کي تيز ڪيو ۽ ٻئي طرف ثبوتن جي بنياد تي عدالتن ۾ اثرائتي ٽرائل لاءِ رستو هموار ڪيو. وفاقي گهرو وزير محسن نقوي جي پاليسين جو بلوچستان ۾ صورتحال کي بهتر بڻائڻ تي به خاص اثر پيو. اتي هر دهشتگرد واقعي کان پوءِ نه رڳو فورسز بروقت ڪارروائي ڪئي پر مقامي برادري سان اعتماد سازي جا قدم به کنيا. اهو ئي سبب آهي جو پاڪستان جو جهنڊو ڪيترن ئي علائقن ۾ ٻيهر ڦڙڪڻ لڳو جيڪي رياستي رٽ کان محروم هئا. بين الاقوامي سطح تي به اهڙن قانونن جا مثال موجود آهن. برطانيه 9/11 کان پوءِ آمريڪا ۾ دهشتگردي ايڪٽ 2000، پيٽريٽ ايڪٽ لاڳو ڪيو. ساڳئي طرح، آسٽريليا ۽ فرانس پڻ قانون ٺاهيا جن جي مدد سان دهشتگرد نيٽ ورڪ کي ختم ڪرڻ ممڪن هو. پاڪستان ۾ دهشتگردي خلاف ترميمي بل 2025 کي انهن عالمي مثالن جي روشني ۾ ڏسي سگهجي ٿو. بهرحال، انهن مثالن جو هڪ ٻيو پاسو به آهي، جيڪو طاقت جي استعمال جا خطرا آهن. برطانيه ۽ آمريڪا ٻنهي ۾، انهن قانونن تي انساني حقن جي گروپن پاران تنقيد ڪئي وئي آهي. هي هڪ اهڙو نقطو آهي جنهن جي پاڪستان ۾ نگراني ڪرڻ جي ضرورت آهي. محسن نقوي ۽ سندس ٽيم کي بل جي تياري دوران اهو واضح ڪرڻ جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ته ان تحت ٿيندڙ هر ڪارروائي جي نگراني جي نظام ذريعي جانچ ڪئي ويندي ته جيئن طاقت جو غلط استعمال نه ٿئي. تنهن هوندي به، رياستي ادارن لاءِ ضروري آهي ته شفافيت ۽ جوابدهي کي هن قانون جي نفاذ جو بنيادي حصو بڻايو وڃي. اسان هڪ قوم جي حيثيت سان هڪ اهڙي موڙ تي بيٺا آهيون جتي دهشتگرديء خلاف جنگ نه رڳو اسان کي جيئڻ جو طريقو سيکاريو آهي پر اهو به سيکاريو آهي ته آزادي ۽ امن جي قيمت مسلسل چوڪسي ۽ قرباني ۾ آهي. اهو ضروري آهي ته فوج جي قربانين ۾ هن قانون جي مثبت پهلوئن جي تعريف ڪندي، اسان کي اها حقيقت نه وسارڻ گهرجي ته هر طاقت هڪ ذميواري سان گڏ ايندي آهي جنهن کي استعمال ڪرڻ جي ضرورت آهي۔جيڪڏهن اهو قانون واقعي پنهنجي طئي ٿيل حدن اندر رهي عمل ۾ آندو ويندو،رياست ۽ شهرين جي وچ ۾ اعتماد جي نئين فضا قائم ٿيندي، ته پوءِ يقينن هر مظلوم ۽ مجبور شهري ان جو خيرمقدم ڪندو، ۽ اها اميد رکي سگهبي ته ملڪ ۾ امن، سڪون ۽ سازگار ماحول پيدا ٿيندو۔
