اعجاز ممنائي
آمريڪا ۽ ايران پاران حملا بند ڪرڻ ۽ ڳالهين جو رستو اختيار ڪرڻ عالمي معيشت، تيل جي قيمتن ۽ وچ اوڀر جي امن لاءِ تمام گهڻو اهم آهن رپورٽن مطابق گذريل ٻن ڏينهن ۾ ٻنهي پاسن کان ڪو به حملو ناهي ٿيو جڏهن ته آمريڪي صدر حملا نه وڌائڻ جو چيو آهي ۽ گڏيل قومن ۾ سفير ڳالهين جاري رکڻ جو اشارو ڏنو آهي۔ جڏهن ته ڪيٿولڪ عيسائين جو اڳواڻ پوپ ليو پڻ وچ اوڀر ۾ امن جو مطالبو ڪري رهيو آهي.ڇوته جنگ جي صورتحال سڌو سنئون عالمي مارڪيٽ ۽ تيل جي اگهن تي اثر انداز ٿئي ٿي۔ ڌرين جي وچ ۾ سنجيده جنگ بندي سان تيل جو اگهه معمول تي اچي سگهي ٿو. جڏهن ته ايراني سپريم ليڊر مجتبيٰ خامنه اي چيو آهي ته تهران ۽ واشنگٽن جي وچ ۾ ڪنهن به امن معاهدي جي بنيادي شرط لبنان تي اسرائيلي حملن جو مڪمل ۽ غير مشروط خاتمو آهي. سپريم ليڊر مجتبيٰ خامنه اي چيو ته لبنان جي علائقائي سالميت جي حفاظت ۽ صهيوني حڪومت جي جارحيت جو مڪمل ۽ غير مشروط خاتمو، آمريڪا سان مسلط ڪيل جنگ جي خاتمي لاءِ ڪنهن به معاهدي جي پهرين شرط آهي.هن پنهنجي ڪيترن ئي پيغامن ۾ لبنان جي مزاحمتي تنظيم حزب الله، ان جي اڳوڻي سربراهه حسن نصرالله ۽ ڏکڻ لبنان جي عوام سان پڻ يڪجهتي جو اظهار ڪيو آهي، جتي اسرائيلي حملن جو گهڻو مرڪز رهيو آهي.سپريم ليڊر موجب ته ايران انهن مظلوم پر طاقتور مجاهدين جي دفاع کي پنهنجي حڪمتِ عملي ذميواري سمجهي ٿو.گذريل ڏينهن ايران مان جاري فوجي ڇڪتاڻ دوران آمريڪي فوج کي ٿيندڙ جاني نقصان جا نوان تفصيل سامهون اچي ويا آهن. آمريڪي بچاءَ واري وزارت (پينٽاگون) تازا انگ اکر جاري ڪندي تصديق ڪئي آهي ته جنگ جي شروعات کان هينئر تائين 18 آمريڪي فوجي مارجي ويا ۽ 624 زخمي ٿي چڪا آهن، جڏهن ته تازين رپورٽن ۾ زخمين جو انگ اڳوڻن انگن اکرن جي ڀيٽ ۾ وڌي ويو آهي.پينٽاگون پنهنجي جنگي نقصانن واري ڊيٽابيس کي اپڊيٽ ڪندي 140 کان وڌيڪ نون زخمين جو اندراج ڪيو، جڏهن ته تازن ايراني حملن ۾ مارجي ويل 4 فوجين کي به ٻيهر فهرست ۾ شامل ڪيو ويو.آمريڪي ميڊيا موجب، پينٽاگون جي ڊي فينس ڪيجولٽي ايناليسس سسٽم (DCAS) ۾ “اوورسيز آپريشنز” نالي نئين ڪيٽيگري شامل ڪئي وئي آهي، جنهن تحت 7 جولاءِ کان ٻاهرين ملڪن ۾ ٿيندڙ فوجي ڪاررواين دوران مارجي ويل ۽ زخمي فوجين جو رڪارڊ رکيو پيو وڃي.رپورٽن موجب، نئين ڪيٽيگري جا انگ اکر آپريشن ايپڪ فيوري جي ڊيٽا سان گڏائڻ بعد خبر پئي آهي ته 28 فيبروري کان ايران خلاف شروع ٿيل فوجي ڪاررواين دوران هينئر تائين 18 فوجي مارجي ۽ 624 زخمي ٿي چڪا آهن، جيڪا اڳ ۾ ڄاڻايل 482 زخمين جي ڀيٽ ۾ نمايان واڌ آهي. پينٽاگون موجب، مارجي ويل 18 فوجين مان 11 آمريڪي آرمي، 6 ايئر فورس ۽ هڪ نيوي سان واسطو رکن ٿا، جڏهن ته زخمين ۾ 461 آرمي، 86 نيوي، 19 ميرينز ۽ 58 ايئر فورس جا اهلڪار شامل آهن.آمريڪي ميڊيا موجب، گذريل هفتي پينٽاگون کي ان ڳالهه تي تنقيد جو منهن ڏسڻو پيو هو ته ايراني حملن باوجود سرڪاري ڊيٽابيس ۾ جاني نقصان جا انگ گهٽ ظاهر ڪيا ويا هئا. نئين “اوورسيز آپريشنز” ڪيٽيگري ۾ 7 جولاءِ کانپوءِ جا نقصان شامل ڪيا ويا آهن، جڏهن ته اهو واضح نه ڪيو ويو آهي ته اهي نقصان ڪهڙي مخصوص جنگ يا فوجي تڪرار سان لاڳاپيل آهن. رپورٽن مطابق، فهرست ۾ اردن ۾ ايراني حملي دوران مارجي ويل 3 آمريڪي فوجين ۽ گذريل هفتي اتر عراق ۾ ايراني ڊرون کي ناڪاره بڻائڻ دوران مارجي ويل هڪ فوجي جو نالو پڻ شامل ڪيو ويو آهي.
مطلب ته هاڻي آمريڪا ۽ ايران پاران هڪ ٻئي تي حملا بند ڪرڻ جي خبر خوش آئنده آهي. بين الاقوامي ميڊيا رپورٽن موجب، آمريڪي صدر ايران خلاف آمريڪي فوجي حملن کي نه وڌائڻ جو فيصلو ڪيو آهي. ٻئي طرف، گڏيل قومن ۾ آمريڪي سفير اشارو ڏنو آهي ته سڀني محاذن تي ڳالهيون جاري رهنديون، جڏهن ته ايران تي آمريڪي حملي جو سبب پيٽرياٽ ميزائلن جي ذخيري ۾ گهٽتائي هجي يا فارسي نار ۾ آمريڪا جي عرب اتحادين جو فاصلي وارو قدم جنگ ڪندڙ ڌرين لاءِ امن ڏانهن وڌڻ جو موقعو پيدا ڪري سگهي ٿو. اسلام آباد مفاهمت جي ياداشت کي پائيدار امن لاءِ تيار ڪيو ويو هو ۽ اميد هئي ته آمريڪا ۽ ايران پنهنجي اڌ صدي جي ڪهاڻي کي ان بنياد تي حل ڪندا، پر بدقسمتي سان، ڌرين هڪ ڀيرو ٻيهر امن جي بدران جنگ کي چونڊيو. انهن حملن ٻنهي پاسن تي جاني ۽ مالي نقصان پهچايو، پر امن جي ڪوششن کي سڀ کان وڏو نقصان پهتو. هاڻي جڏهن ته حملن کي روڪڻ ۽ ڳالهين کي ٻيهر شروع ڪرڻ لاءِ سفارتي ڪوششن جون رپورٽون اچي رهيون آهن، اهو ضروري آهي ته ڌريون جنگ بندي لاءِ سنجيدگي ڏيکارين. جيڪڏهن خليج جون واڳون آهن، ته پوءِ جنگيون عالمي معيشت تي سخت اثر وجهن ٿيون. ان جو فوري اثر تيل جي قيمتن ۾ واضح آهي. هن وقت عالمي مارڪيٽن ۾ تيل جون قيمتون 100 ڊالر في بيرل جي ويجهو آهن. ٻه هفتا اڳ، جڏهن جهڙپن جو هي سلسلو شروع ٿيو، ته تيل جي قيمت 75 ڊالر في بيرل جي ويجهو هئي. تيل جي قيمتن کان وڌيڪ، هن صورتحال جا منفي اثر عالمي واپاري سلامتي ۽ اعتماد کي نقصان پهچائي رهيا آهن. آبنائي هرمز جو ڪنٽرول آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ تڪرار جو مکيه سبب بڻجي چڪو آهي، دنيا جو سڀ کان اهم توانائي ڪوريڊور آهي. اهڙا سامونڊي رستا، جيڪي عالمي واپار لاءِ مکيه شريان آهن، انهن کي هر قسم جي تڪرارن کان بچائڻ گهرجي. اهو ئي عالمي مفاد ۾ آهي. 28 فيبروري کان اڳ، آبنائي هرمز پڻ هڪ محفوظ آبي رستو هو، پر ايران تي آمريڪي حملي هن عالمي سطح تي اهم گذرگاهه کي تڪرار جي مرڪز ۾ تبديل ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. اهو نه ٿو لڳي ته آمريڪا ۾ جنگ جي منصوبابندي ڪندڙ ذهنن انهن خطرن جو اندازو لڳايو هو. هن تڪرار کي ڊگهو ڪرڻ جنگ ڪندڙ ملڪن لاءِ به نقصانڪار آهي. هن وقت ايران پنهنجي بنيادي ڍانچي جي تباهي کي منهن ڏئي رهيو آهي، جڏهن ته آمريڪا جي هٿيارن جا ذخيرا تاريخ جي گهٽ ترين سطح تي پهچي ويا آهن، پر دنيا هن ايران-آمريڪا تڪرار جي خوفناڪ اثرن کان تمام گهڻي متاثر ٿي آهي.توانائي جون وڌندڙ قيمتون، افراط زر ۽ عالمي بي اعتمادي ان جو نتيجو آهن. آبنائي هرمز وانگر، بحر احمر جي منهن تي باب المندب ۾ تڪرار پڻ پريشاني جو سبب آهي. يمن جي حوثين پاران سعودي عرب جي بحري بندش تي پاڪستان جو واضح موقف مناسب ۽ اصولي آهي. وچ اوڀر ۾ مسلمان ملڪ هڪ عام ۽ سنگين خطري کي منهن ڏئي رهيا آهن. انهن حالتن ۾ مسلمان رياستن ۾ باهمي لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ ۽ ماضيء جي ظلمن کي وساري هڪ ٻئي جي ويجهو اچڻ جي ضرورت آهي، بجاءِ ان جي ته اسان پنهنجي طاقت کي ضايع ڪريون ۽ هڪ ٻئي سان ٽڪراءُ ڪري پاڻ کي وڌيڪ ڪمزور ڪريون. انهن حالتن ۾، خليجي ملڪن جي او آءِ سي ۽ جي سي سي کي به پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻ جي ضرورت آهي. ملاقاتن جو سلسلو ۽ هم آهنگي جي ڪوشش خطي جي رياستن کي مستقبل ڏانهن ڏسڻ ۽ هڪ ٻئي ۾ ڦاسي پوڻ بدران گڏجي اڳتي وڌڻ جو موقعو فراهم ڪري سگهي ٿي. خليجي ملڪن وٽ مستقبل جي خطرن کان ترقي، استحڪام ۽ پاڻ کي بچائڻ جا وسيلا پڻ موجود آهن. انهن وسيلن کي استعمال ڪرڻ ۽ هڪ ٻئي جا سٺا پاڙيسري ۽ اسلامي ڀائر هجڻ جو ثبوت فراهم ڪرڻ ضروري آهي.
