انجنيئر يعقوب علي بلوچ
پاڪستان ۾ موسمياتي تبديلي ملڪ لاءِ هڪ وڏو مسئلو آهي. پاڪستان ۾موسمياتي تبديليءَ جو تمام گهڻو خطرو آهي. سڄي ڏکڻ ايشيا ۾ بدلجندڙ آبهوا وانگر، پاڪستان جي موسم به گذريل ڪيترن ئي ڏهاڪن کان تبديل ڀي آهي، جنهن جا ماحول ۽ ماڻهن تي اهم اثر پيا آهن.ملڪ جي ڪجهه حصن ۾ وڌندڙ گرمي، خشڪي ۽ سخت موسم کان علاوه، هماليه ۾ گليشيئرز جي پگھلڻ پاڪستان جي ڪجهه وڏن درياهن کي متاثر ڪيو آهي. 1999 ۽ 2018 جي وچ۾،پاڪستانموسمياتيتبديلينجيڪريانتهائيمتاثرڀيندڙملڪن ۾ پنجين نمبر تي هو.
پاڪستان ڪيترن ئي قدرتي آفتن جو شڪار آهي، جن ۾ طوفان، ٻوڏ، ڏڪار، سخت برساتون ۽ زلزلا شامل آهن. سائنسي تحقيق موجب 2022 جي تباهي واري ٻوڏ ۾ موسمياتي تبديليءَ اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن ۾ 2.2 ملين کان وڌيڪ گهر ۽ 13 سيڪڙو صحت جون سهولتون، 4.4 ملين ايڪڙ فصل، 8 هزار ڪلوميٽر کان وڌيڪ روڊ ۽ ٻيا تباهه ڀيا. نازڪ انفراسٽرڪچر – اٽڪل 440 پلن سميت. پاڪستان ۾ 2022 جي ٻوڏ ۾ 1700 کان وڌيڪ ماڻهو اجل جو شڪار ڀيا ۽ لڳ ٿڳ 13000 زخمي ڀيا. ان جو سڌو سنئون اثر پاڪستان جي عوام تي پيو، جنهن جي نتيجي ۾ جاني نقصان ڀيو، عوامي انفراسٽرڪچر کي نقصان ڀيو ۽ ماڻهو بي گهر ڀيا. مئي 2022 ۾ پاڪستان ۾ سخت گرمي جي لهر رڪارڊ ڪئي وئي. گرمي پد 51 ڊگري سينٽي گريڊ تائين پهچي ويو. موسمياتي تبديلي اهڙين گرمي جي لهرن کي 100 ٿيرا وڌيڪ ممڪن بڻائي ڀي. موسمياتي تبديليءَ کان سواءِ گرميءَ جي لهرن، 2010ع کان وڌيڪ شديد، 312 سالن ۾ هڪ ٿيرو ڀيڻ جي توقع آهي. هاڻي اهي هر 3 سالن ۾ ڀيڻ جي اميد آهي. 2022 ۾ ملڪ ۾ تباهي واري ٻوڏ آئي. ان جا مکيه سبب برساتن ۾ اضافو ۽ موسمياتي تبديليءَ سبب گليشيئرز جو پگھلڻ هو. ملڪ جو ٽيون حصو پاڻي هيٺ هو. شيري رحمان موجب ”هي ٻوڏ هر حد، هر قاعدي کي پار ڪري چڪي آهي، جيڪو اسان ماضي ۾ ڏٺو آهي“.بي بي سي جي ڪلائميٽ ايشيا جي هڪ رپورٽ موجب پاڪستانين جي اڪثريت دعويٰ ڪئي آهي ته موسمياتي تبديليءَ سبب ٻوڏ ۽ ڏڪار جي صورت ۾ سندن زندگين کي تمام گهڻو متاثر ڪيو آهي ۽ سٿ کان اهم ڳالهه اها آهي ته وسيلن جهڙوڪ توانائي ۽ پاڻي جي دستيابي کي متاثر ڪيو آهي. 53 سيڪڙو پاڪستاني محسوس ڪن ڀا ته سندن زندگيون پنج سال اڳ جي ٿيٽ ۾ وڌيڪ خراب آهن. بدلجندڙ آبهوا انسانيت لاءِ هڪ وجودي مسئلو آهي، پر اسان ضروري تبديلي آڻي سگهون ڀا. سماجي ۽ سياسي تبديليءَ سان، نئين ٽيڪنالاجيون ۽ انتظامي طريقا ۽ مناسب خيال سان، اسان قابل تجديد وسيلن ۽ غير مادي عملن تي ٻڌل هڪ معيشت ٺاهي سگهون ڀا، جيڪا ڌرتيءَ کي تباهه ڪرڻ کان سواءِ اسان سٿني جي مدد ڪندي.
بهرحال، هڪ پائيدار سماج جي ضرورت آهي ته اسان موسمياتي تبديليجي اثر کي سمجھون ۽ منصوبابندي ڪريون، ۽ انهي اثر کي منظم ڪرڻ سکو.سسٽماتي تبديلين جي ضرورت ، سائنس جي ترقي، پائيدار ٽيڪنالاجي جي ترقي، ۽ انهن جي رويي کي تبديل ڪرڻ لاء ماڻهن جي رضامنديجي ضرورت آهي. آبهوا جي بحران جو حل فوسل ايندھن جهڙوڪ تيل، ڪاربن ۽ قدرتي گئس تي اسان جي انحصار کي گهٽائڻ ۽ٻئي طرف انهن کي قابل تجديد ۽ صاف توانائي جي ذريعن سان تبديل ڪرڻ ۾ آهي، جڏهن ته توانائي جي ڪارڪردگي کي وڌائڻ، ۽ قدرتي گئس جي استعمال جي وسيلن ۾ آهي. پر اثرائتو تبديلي ضرور مڀئين پاسي کان اچڻ گهرجي، بين الاقوامي معاهدن جي سطح کان شروع ڀيندي ۽ پرڏيهي ملڪ انهن تي عمل ڪرڻ لاءِ واقعي پرعزم آهن۽ اسان جي ملڪ پاڪستان کي به وقف پرعزمڀيڻ گهرجي.
(ليکڪ مهراڻ يونيورسٽي ڄامشورو جو شاگرد آهي)
