لنڊن(ايڊيٽر ڊيسڪ)ايران جنوري 2025ع کان وٺي گهٽ ۾ گهٽ 2 ارب ڊالرن جو فوجي سامان، ڌماڪيدار مادا ۽ ڳرا ٽرڪ درآمد ڪرڻ لاءِ عالمي سطح تي پکڙيل فوجي ادارن جو هڪ ڳجهو نيٽ ورڪ قائم ڪيو آهي. رائٽرز جي جاچ موجب، هي نيٽ ورڪ آمريڪي بحري ناڪابندي ۽ مغربي ملڪن جي پابندين کان بچندي ڪم ڪري رهيو آهي.
دفاع واري وزارت جي نالي سان لاڳاپيل MOD اکرن سان شروع ٿيندڙ نالن جي پويان 5 هزار کان وڌيڪ ادارا موجود آهن، جيڪي گڏجي هڪ مضبوط مالي ۽ فوجي نظام ٺاهين ٿا. انهن ادارن جي مالي سرگرمين جا نشان 2016ع کان موجود سامان جي ترسيل جي بلن ۽ ٻين سامونڊي آمدرفت جي رڪارڊن ۾ ملن ٿا. انهن مان ڪجهه ادارن جا لاڳاپا اسلامي انقلابي گارڊ ڪور (آءِ آر جي سي) ۽ انهن ڪاروباري گروپن سان آهن، جن کي ”بنياد“ چيو وڃي ٿو ۽ جيڪي ايران جي بااثر حڪمران اشرافيه جي ڪنٽرول هيٺ آهن.
هن جاچ مان جنگ جي هڪ وڏي ڳجهارت کي سمجهڻ ۾ مدد ملي ٿي: ايران هزارين ميزائل ۽ ڊرون فائر ڪرڻ باوجود پنهنجي ميزائلن ۽ ڊرونن جي ذخيرن کي ٻيهر ڪيئن ڀري رهيو آهي؟
جنوري 2025ع کان جون 2026ع تائين 18 مهينن جي عرصي دوران، جنهن ۾ هلندڙ سال جي جنگ جا پهريان چار مهينا به شامل آهن، انهن ادارن مان هڪ، MOD 346428، وڏي مقدار ۾ راڪيٽن لاءِ ٻارڻ ٺاهڻ ۾ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي مادا، ڌماڪيدار مواد ۽ هٿيارن جا پرزا درآمد ڪيا. اهي شيون ڊرون ۽ ميزائل ٺاهڻ لاءِ انتهائي اهم آهن. ان سان گڏ اهڙا ڳرا ٽرڪ به درآمد ڪيا ويا، جن کي ميزائل فائر ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. اهو سامان زميني رستن، سامونڊي جهازن ۽ هوائي جهازن ذريعي ايران پهتو، جنهن جو وڏو حصو رڪارڊ ۾ چين، روس ۽ جرمنيءَ مان آيل ڄاڻايو ويو.
MOD نيٽ ورڪ بابت هي جاچ ايران جي هزارين بئنڪ ۽ سرڪاري رڪارڊن، ڪمپنين جي رجسٽريشن بابت دستاويزن ۽ درآمدي انگن اکرن تي ٻڌل آهي.
انهن ڳجهن ادارن جا پتا تهران ۾ ايران جي دفاع واري وزارت ۽ هٿياربند فوجن جي رسد واري اداري، يعني MODAFL، جي ساڳئي پتي تي درج آهن. انهن ادارن جي سرڪاري رجسٽريشن جي تاريخ 11 فيبروري 1979ع ڄاڻائي وئي آهي، جيڪو اهو ڏينهن هو، جڏهن آيت الله خميني بادشاهت جو تختو اونڌو ڪرڻ کانپوءِ ايران ۾ اقتدار سنڀاليو. پر دستاويزن موجب، انهن مان اڪثر ادارا حقيقت ۾ 2013ع ۾ قائم ڪيا ويا، جڏهن ايران پابندين سبب سخت معاشي دٻاءَ هيٺ هو ۽ سندس خام تيل جي برآمدات ۽ ڪرنسيءَ جي قدر ۾ وڏي گهٽتائي اچي وئي هئي.
رائٽرز اسرائيلي-آمريڪي خطري جي جائزي واري اداري 240 Analytics سان گڏجي پهريون ڀيرو انهن ادارن جي سڃاڻپ ڪئي. اهي ادارا ايران جي فوجي خريداري ۽ پابندين کان بچڻ واري نظام جي بنيادي ڍانچي طور ڪم ڪن ٿا. اهي وچ وارن ماڻهن ۽ پرڏيهي ڪاغذي ڪمپنين جو هڪ ڄار استعمال ڪن ٿا، جن کي گڏيل طور تي ”امانتدار“ يا نمائندا چيو وڃي ٿو. اهي ماڻهو غيرقانوني تيل جي وڪري مان حاصل ٿيندڙ رقم ذريعي اسلامي جمهوريه لاءِ سامان خريد ڪن ٿا.
ايران جي بيلسٽڪ ميزائلن ۽ ڊرونن جي پروگرامن ۾ شامل اعليٰ فوجي اڳواڻ به هن نيٽ ورڪ کي استعمال ڪن ٿا. انهن 91 ادارن سان رجسٽر ٿيل فون نمبر ايران جي سرڪاري سيپاه بئنڪ جي انهن رڪارڊن ۾ به مليا آهن، جيڪي آءِ آر جي سي جي اهڙن اهلڪارن سان لاڳاپيل آهن، جن جا اتي بئنڪ اڪائونٽ آهن. انهن ۾ گهٽ ۾ گهٽ ٻه اهڙا ڪمانڊر شامل آهن، جن تي آمريڪا عام شهرين خلاف ظلمن جا الزام لڳايا آهن.
جيتوڻيڪ ايران جي فوج تي ڏهاڪن کان آمريڪي پابنديون لاڳو آهن، پر رائٽرز کي اهڙو ڪو ثبوت نه مليو، جنهن مان ظاهر ٿئي ته دستاويزن ۾ ڄاڻايل نمبرن وارن ادارن کي مغربي حڪومتن طرفان پابندين هيٺ آندو ويو هجي.
آمريڪي ناڻي واري کاتي جي اڳوڻي سينيئر عهديدار مياد مالڪي، جنهن ايران خلاف آمريڪي پابندين جو پروگرام تيار ڪرڻ ۾ مدد ڪئي هئي، چيو: ”هتي جيڪو نظام نظر اچي ٿو، اهو هن جنگ دوران ۽ ان کان ڪيترائي سال اڳ کان ايران جي حڪمران نظام لاءِ زندگيءَ جي رڳ وانگر ڪم ڪري رهيو آهي. هي ايراني فوج جي واپاري سرگرمين جو مڪمل نظام آهي.“
هن هٿيارن جي درآمد واري نيٽ ورڪ ذريعي ايران کي ميزائل ۽ ڊرون ٺاهڻ لاءِ گهربل ڪيترائي خام مال فراهم ٿيا آهن. انهن ئي هٿيارن جي مدد سان ايران نار جي ملڪن جي توانائيءَ جي بنيادي ڍانچي تي مسلسل ۽ درست نشانا لڳائي حملا ڪري رهيو آهي، جنهن سان اسلامي جمهوريه آمريڪي فوجي حملن جو مقابلو ڪرڻ جي قابل رهي آهي.
هن سال ٻين رپورٽن ۾ رائٽرز ڄاڻايو آهي ته ايران غيرقانوني آمدني حاصل ڪرڻ ۽ پابندين کان بچڻ لاءِ ڪرپٽو ڪرنسيءَ جي مٽاسٽا وارن ادارن ۽ غيرقانوني جوا جي نيٽ ورڪن کي ڪيئن استعمال ڪيو. رائٽرز اهو به ڄاڻايو آهي ته آءِ آر جي سي آبناءِ هرمز تي پنهنجو ڪنٽرول ڪيئن مضبوط ڪيو ۽ جنگ سبب ايران اندر ۽ ٻاهر احتجاج ڪندڙن خلاف دٻاءَ ۽ جبر جو هڪ نئون دور ڪيئن شروع ٿيو.
مياد مالڪي انهن چئن ماهرن مان هڪ هو، جن ايران تي لاڳو پابندين ۽ هٿيارن بابت رائٽرز جي جاچ جو جائزو ورتو ۽ تصديق ڪئي ته ڄاڻايل ڪيترائي مواد ايران جي ميزائل ۽ ڊرون پروگرامن ۾ استعمال ٿي سگهن ٿا.
رائٽرز طرفان تفصيلي سوال موڪلڻ باوجود ايران جي ڪنهن به سرڪاري اداري يا ڪمپنيءَ جواب نه ڏنو. انهن ۾ جنيوا ۾ گڏيل قومن وٽ ايران جو وفد ۽ ايران جي صدارتي آفيس به شامل آهن.
رائٽرز جي جاچ جي جواب ۾ آمريڪي ناڻي واري کاتي جي ترجمان چيو ته آمريڪا ”ايراني حڪمران نظام جون معاشي زندگيءَ جون رڳون ڪٽي ڇڏيون آهن“.
ترجمان وڌيڪ چيو: ”جيتوڻيڪ اهو حڪمران نظام اسان جي سخت پابندين کان بچڻ، پنهنجي فوج ۽ هٿيارن جي پروگرامن لاءِ رقم گڏ ڪرڻ ۽ پرڏيهي ڪرنسي حاصل ڪرڻ جون مايوس ڪندڙ ڪوششون جاري رکي سگهي ٿو، پر اسان هميشه ان کان ڏهه قدم اڳتي آهيون.“
رائٽرز سامان جي آمدرفت جو پتو لڳائڻ لاءِ لڳ ڀڳ 19 هزار درآمدي رڪارڊن مان ڪجهه حصي جي ٻيهر جاچ ڪئي. ان لاءِ سامان جي ترسيل جا دستاويز، سوشل ميڊيا تي موجود وڊيوز ۽ سرڪاري ميڊيا جون رپورٽون استعمال ڪيون ويون. انگن اکرن موجب، ايران درآمد ڪيل تقريبن سموري سامان تي ڪسٽم ڊيوٽيءَ کان ڇوٽ حاصل ڪئي هئي ۽ ان کي خاص طور تي فوجي سامان طور درج ڪيو ويو هو. ماهرن نشاندهي ڪئي ته انهن مان ڪيترائي مواد، ڌماڪيدار مادن سميت، ٻٽي استعمال وارا آهن، يعني انهن کي فوجي مقصدن سان گڏ شهري مقصدن لاءِ به استعمال ڪري سگهجي ٿو.
وال اسٽريٽ جرنل 23 سيپٽمبر تي چين مان ايندڙ ڪجهه ترسيلن بابت رپورٽ ڏني هئي.
مالڪي، جيڪو گذريل سال تائين آمريڪي ناڻي واري کاتي جي پرڏيهي اثاثن جي ڪنٽرول واري آفيس جو ايسوسيئيٽ ڊائريڪٽر رهيو، چيو ته اهي ڳجها فوجي ادارا عالمي معيشت جي باقاعده نظام سان گڏ هڪ متوازي پرڏيهي واپار جو نظام هلائين ٿا. ان جي مدد سان ايران پرڏيهه ۾ غيرقانوني تيل وڪڻي حاصل ڪيل رقم فوجي سامان خريد ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري ٿو.
رقم عام طور تي سرحدن جي آرپار منتقل نٿي ٿئي، ڇاڪاڻ ته اهڙي منتقليءَ سان پابندين جي نگراني ڪندڙ ادارن کي شڪ پئجي سگهي ٿو. رائٽرز جي جاچ هيٺ آيل درآمدن مان 97 سيڪڙو جي ادائيگي ”ڪرنسي منتقل ڪرڻ کانسواءِ“ ڪئي وئي، جيئن درآمدي انگن اکرن مان ظاهر ٿئي ٿو. پرڏيهه ۾ رهندڙ قابل اعتماد وچ وارن ماڻهن پرڏيهي بئنڪن ۾ موجود رقم استعمال ڪري سامان خريد ڪيو ۽ پوءِ اهو ايران موڪليو.
هن نيٽ ورڪ مان سامان حاصل ڪندڙن ۾ هڪ فوجي يونٽ به شامل آهي، جيڪو ايران جي بيلسٽڪ ميزائل پروگرام جي نگراني ڪري ٿو. ٻيو ادارو صحارا ٿنڊر (Sahara Thunder) آهي، جنهن تي آمريڪا 2024ع ۾ پابنديون لاڳو ڪيون هيون، ڇاڪاڻ ته اهو روس کي ڊرون ٺاهڻ ۽ فراهم ڪرڻ ۾ ملوث هو. اهي ڊرون يوڪرين ۾ وڏي تباهيءَ جو سبب بڻيا آهن.
رائٽرز ۽ 240 Analytics درآمدي انگن اکرن کي ڪمپنين جي رجسٽريشن وارن دستاويزن ۽ وڪي ايران (WikiIran) ويب سائيٽ تي گڏ ڪيل اي ميلن ۽ ٻين دستاويزن سان ڀيٽڻ کانپوءِ ايراني فوجي يونٽن جي سڃاڻپ ڪئي.
رائٽرز اهو معلوم نه ڪري سگهيو ته وڪي ايران ويب سائيٽ هلائيندڙ ماڻهو ڪير آهن. اها ويب سائيٽ اسلامي جمهوريه ايران جا لِيڪ ٿيل دستاويز گڏ ڪري ٿي ۽ پاڻ کي ايران جي حڪومت جا مخالف ۽ ”جلاوطنيءَ تي مجبور ڪيل“ ايراني هلائيندڙ ادارو قرار ڏئي ٿي.
درآمدي انگن اکرن موجب، هلندڙ سال جي پهرين ڇهن مهينن دوران ايران ۾ 19 لک ڊالرن جا ڊيٽونيٽر، ٽنَن جي حساب سان ڌماڪيدار مادا، جهازن جي انجڻن جا پرزا، راڪيٽ ٻارڻ ٺاهڻ لاءِ ڪيميائي جزا ۽ ڳريون لانچر گاڏيون پهتيون. هٿيارن ۽ پابندين بابت ماهرن موجب، اهي سڀئي شيون شاهد سيريز سميت بيلسٽڪ ميزائل ۽ ڊرون ٺاهڻ ۽ فائر ڪرڻ لاءِ اهم حصن طور استعمال ٿي سگهن ٿيون.
ڪولمبيا يونيورسٽيءَ جي جزوقتي اسسٽنٽ پروفيسر پيٽر سالسبري، جيڪو ڪيترن سالن کان ايران جي هٿيارن جي منتقلي ۽ رسد جي نظام تي تحقيق ڪري رهيو آهي، چيو: ”اهو ايران جي موجوده ڊرونن ۽ ميزائلن جي ذخيري کي ٻيهر ڀرڻ يا ان کي وڌائڻ لاءِ صنعتي پيماني تي ڪيل ڪوشش نظر اچي ٿي. اهي انگ اکر واضح ڪن ٿا ته ايراني نظام حالتن سان مطابقت پيدا ڪرڻ ۽ سامان حاصل ڪرڻ لاءِ نوان رستا ڳولڻ جي صلاحيت رکي ٿو.“
سالسبري ۽ هڪ ٻئي ماهر چيو ته اهي ماضيءَ ۾ به وڪي ايران جا انگ اکر استعمال ڪري چڪا آهن ۽ انهن کي درست ڏٺو اٿن.
هلندڙ سال 28 فيبروريءَ تي جنگ شروع ٿيڻ کانپوءِ آمريڪا ۽ اسرائيل، ايران جي بيلسٽڪ ميزائلن ۽ ڊرونن جي نظام کي نشانو بڻايو. انهن حملن ۾ اهڙا ڪارخانا به شامل هئا، جن بابت پينٽاگون چيو هو ته اتي هٿيار تيار ڪيا پئي ويا. رائٽرز تباهيءَ جي مڪمل حد معلوم نه ڪري سگهيو، پر ايران پنهنجن پاڙيسري ملڪن ۽ آبناءِ هرمز مان گذرڻ جي ڪوشش ڪندڙ جهازن تي حملا جاري رکيا آهن.
رائٽرز جي جائزي هيٺ آيل دستاويزن ۽ درآمدي انگن اکرن موجب، سامان روس مان ڪئسپين سمنڊ پار ڪري سامونڊي جهازن ذريعي، وچ ايشيا مان ٽرڪن ذريعي ۽ چين مان مال بردار هوائي جهازن ذريعي ايران پهتو.
رائٽرز جي سوالن جي جواب ۾ چين جي پرڏيهي وزارت چيو ته ان کي بيان ڪيل صورتحال جي ڄاڻ ناهي.
وزارت هڪ لکيل بيان ۾ چيو: ”اسان علائقائي ڇڪتاڻ کي بدنظميءَ سان چين سان ڳنڍڻ يا چين جي ساک خراب ڪرڻ جي ڪوششن جي سخت مخالفت ڪريون ٿا.“
روس جي دفاع واري وزارت، وائيٽ هائوس ۽ آمريڪي سينٽرل ڪمانڊ (سينٽڪام) تبصري لاءِ موڪليل درخواستن جو جواب نه ڏنو.
مختلف فوجي پرزن کانسواءِ، ايران اهڙيون جديد ۽ انتهائي درست مشينون به خريد ڪري رهيو آهي، جيڪي پنهنجو فوجي سامان تيار ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿيون. جون تائين جي درآمدي انگن اکرن موجب، انهن خريدارين ۾ ڪمپيوٽر ذريعي ڪنٽرول ٿيندڙ جديد ليٿ مشينون، اليڪٽران بيم فرنسون ۽ ذرن کي تيز ڪندڙ مشينون شامل آهن. انهن سڀني جا صنعتي استعمال به آهن، پر انهن جي مدد سان ڊرونن ۽ ميزائلن جا جسم سميت فوجي سامان به تيار ڪري سگهجي ٿو.
12 آڪٽوبر تي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ چيو هو ته کيس يقين ناهي ته چين ۽ روس ايران جي مدد ڪري رهيا آهن. هن سوشل ميڊيا تي لکيو: ”جيڪڏهن اهي مدد ڪري رهيا آهن ته اها تمام محدود سطح تي هوندي، پر مون کي يقين ناهي ته اهي بلڪل به مدد ڪري رهيا آهن. انهن کي وڃائڻ لاءِ تمام گهڻو ڪجهه آهي، ۽ اسان کي ان بابت خبر پئجي ويندي، ۽ تمام جلدي پئجي ويندي.“
جنگ شروع ٿيڻ کانپوءِ جي انگن اکرن موجب، ايراني فوج طرفان خريد ڪيل 2 ڪروڙ 70 لک ڊالرن جو سامان گڏيل عرب امارات مان آيل ڄاڻايو ويو، جنهن جو لڳ ڀڳ سمورو حصو سامونڊي جهازن ذريعي پهتو.
ايران مئي تائين گڏيل عرب امارات جي بنيادي ڍانچي کي نشانو بڻائيندو رهيو ۽ اڃا تائين ان جي خام تيل کڻندڙ ٽئنڪرن تي ڊرونن ۽ ميزائلن سان حملا ڪري رهيو آهي.
گڏيل عرب امارات مان آخري ڄاڻايل ترسيل 27 جون تي سامونڊي رستي پهتي، جنهن کي دستاويزن ۾ اليڪٽرانڪ سامان ڄاڻايو ويو هو. اها ترسيل آمريڪا طرفان پنهنجي بحري ناڪابندي معطل ڪرڻ جي اعلان کان نَوَ ڏينهن پوءِ پهتي. جولاءِ جي وچ ڌاري اها ناڪابندي ٻيهر شروع ڪئي وئي، جيڪا اڃا تائين جاري آهي.
سامان جي انهن ترسيلن بابت گڏيل عرب امارات جي حڪومت تبصري جي درخواست جو جواب نه ڏنو.
مالڪي کانسواءِ هٿيارن بابت ماهرن ۾ هينري ٿامپسن ۽ وولف ڪرسچن پيس شامل هئا، جيڪي ايران کي هٿيارن جي فراهميءَ جا ماهر آهن. چوٿون ماهر ڊيمين سليپيرز هو، جيڪو غيرقانوني رسد جي نظام ۽ هٿيارن جي خريداريءَ تي ڪم ڪندڙ اداري هيمڊال جو باني آهي.
ڳجهو نظام: فوجي ادارن جي پويان مالي نيٽ ورڪ
240 Analytics جي سينيئر تجزيه نگار نوام بنسٽاڪ چيو ته، ”اهي نمبرن وارا ادارا اسلامي جمهوريه جي عالمي پابندين کان بچڻ واري نيٽ ورڪ جي پويان موجود بنيادي نظام آهن، ۽ انهن کانسواءِ به گهڻو ڪجهه ڪن ٿا. انهن ادارن مان گذرندڙ رقم جو مقدار حيران ڪندڙ آهي، پر اڳ ۾ ڪنهن جو به انهن تي ڌيان نه ويو.“
35 ورهين جي معاشي ماهر بنسٽاڪ ٻڌايو ته هن جون 2025ع ۾ انهن نمبرن وارن ادارن کي دريافت ڪيو. ان وقت هو سيپاه بئنڪ جا هزارين صفحن تي ٻڌل دستاويز 240 Analytics جي آن لائين نظام تي اپ لوڊ ڪري رهيو هو. اهي دستاويز کيس ٽيليگرام ۽ وڪي ايران تان مليا هئا، جتي اهي مفت موجود آهن. سيپاه بئنڪ ايران جو اهو مالي ادارو آهي، جيڪو آءِ آر جي سي جي اهلڪارن جون پگهارون ۽ پينشنون ادا ڪري ٿو.
سيپاه بئنڪ دستاويزن جي چوري بابت تبصري جي درخواست جو جواب نه ڏنو. ڪوڊ بريڪرز نالي هڪ گروپ ان سائبر حملي جي ذميواري قبول ڪئي هئي. ان گروپ بعد ۾ ايران جي سرڪاري ادارن جي ڊيٽا تي ٻين سائبر حملن جو به اعلان ڪيو.
وڪي ايران رائٽرز جي سوالن جي جواب ۾ اي ميل ذريعي چيو ته، ”اسان تصديق ڪري سگهون ٿا ته اهي دستاويز اصلي آهن ۽ انهن جو اصل هجڻ ايران جي اندر ۽ ٻاهر موجود اسان جي ذريعن ۽ رابطن ذريعي جاچيو ويو آهي.“
240 Analytics جي شروعات ڪمپنين ۽ حڪومتن کي امڪاني ڪاروباري ڀائيوارن ۽ گراهڪن جي جاچ ڪرڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ ڪئي وئي هئي. بنسٽاڪ چيو ته کيس خيال آيو ته اهي دستاويز ايران جي مالي سرگرمين بابت اهم ڄاڻ ظاهر ڪري سگهن ٿا.
جلد ئي کيس معلوم ٿيو ته انهن مان هزارين بئنڪ اڪائونٽ اهڙن ادارن جا هئا، جن جي نالن جو هڪ جهڙو نمونو هو. انهن سڀني جا نالا MOD اکرن، يا فارسيءَ ۾ VODJA، سان شروع ٿيندا هئا، جنهن کانپوءِ پنج يا ڇهه انگن تي مشتمل نمبر لفظن ۾ لکيل هوندو هو، انگن جي صورت ۾ نه. انهن سڀني ادارن جي رجسٽريشن جي تاريخ ۽ پتو به ساڳيو هو.
رائٽرز جن بئنڪ رڪارڊن جو جائزو ورتو، انهن ۾ اڪائونٽ هولڊرن جا نالا، مختلف سڃاڻپ نمبر ۽ اڪائونٽن ۾ موجود رقم جا تفصيل شامل هئا.
بنسٽاڪ ٻڌايو ته جڏهن هن پهريون ڀيرو سيپاه بئنڪ جي انهن اڪائونٽن ۾ موجود رقم ڏٺي ته کيس لڳو ته شايد هن ڏهائي واري نشاني غلط هنڌ رکي ڇڏي آهي. هن معلوم ڪيو ته انهن مان 36 ادارن جي پرڏيهي ڪرنسيءَ وارن اڪائونٽن ۾ 2024ع جي پڇاڙيءَ تائين 1.2 ارب ڊالر جمع هئا. باقي نيٽ ورڪ وٽ مقامي ڪرنسيءَ ۾ لڳ ڀڳ 1.8 ارب ڊالرن جي برابر رقم هئي، جيڪا في اڪائونٽ سراسري طور لڳ ڀڳ 3 لک 60 هزار ڊالر ٿئي ٿي.
بنسٽاڪ، جنهن ڊيٽا اپ لوڊ ڪندي انهن ايراني فوجي ادارن جي سڃاڻپ ڪئي، چيو: ”انهن ادارن مان گذرندڙ رقم جو مقدار حيران ڪندڙ آهي، پر اڳ ۾ ڪنهن جو به انهن تي ڌيان نه ويو.“
ان وقت بنسٽاڪ هڪ ئي وقت پنهنجي ڊاڪٽريٽ جي مقالي، 240 Analytics ۾ نوڪري ۽ نئين ڄاول ٻار جي ذميوارين ۾ مصروف هو، تنهنڪري هن ان منصوبي تي ڪم عارضي طور روڪي ڇڏيو. هن هلندڙ سال آگسٽ ۾ ٻيهر ڪم شروع ڪيو، نون دستاويزن جي ڳولا ڪئي ۽ ڏٺو ته اهي ئي ادارا غيرقانوني تيل جي وڪري مان رقم حاصل ڪري رهيا هئا ۽ ٻٽي استعمال وارو سامان وڏي مقدار ۾ خريد ڪري رهيا هئا.
بنسٽاڪ چيو، ”اها وڏي ڪاميابي هئي، جنهن مون کي هن معاملي جي اصل پکيڙ سمجهڻ ۽ درآمدن جا حقيقي مثال ڳولڻ ۾ مدد ڏني. تڏهن مون کي خبر پئي ته اسان ڪنهن تمام وڏي معاملي تائين پهچي ويا آهيون.“
هر MOD اداري جي سڃاڻپ لاءِ هڪ منفرد 11 انگن وارو سرڪاري نمبر به هو. اهي ادارا ايران جي سرڪاري ڪارپوريٽ رجسٽري، جنهن ۾ هزارين ايراني ڪاروبارن جو رڪارڊ آهي، ۾ پڻ درج هئا. بنسٽاڪ محسوس ڪيو ته اهو 11 انگن وارو نمبر يا MOD جو نمبر سامان جي ترسيل جي بلن، انوائسن ۽ بئنڪ اڪائونٽن ۾ بار بار نظر اچي ٿو. ان ڪري، جيتوڻيڪ ڪو ادارو ڪنهن سامهون واري ڪمپنيءَ کي استعمال ڪندو هو، تڏهن به ان نيٽ ورڪ جو پتو لڳائي سگهجي پيو.
ان موقعي تي 240 Analytics نيٽ ورڪ جي نقشي ٺاهڻ ۾ مدد لاءِ رائٽرز سان رابطو ڪيو. بنسٽاڪ کان مليل 11 انگن وارن سڃاڻپ نمبرن جي مدد سان رائٽرز ڳجهن ترسيل دستاويزن ۽ تازن درآمدي انگن اکرن جو جائزو ورتو. ان سان گڏ ايران جي سرڪاري ڪارپوريٽ رجسٽر ۽ ڪمپنين بابت اشاعتي رڪارڊ استعمال ڪري نيٽ ورڪ جي پکيڙ ۽ جنگ دوران ايران کي فوجي سامان جا ذخيرا ٻيهر ڀرڻ ۾ ان جي ڪردار کي ظاهر ڪيو.
انهن ادارن مان هڪ، جنهن جون خريداريون 2016ع کان رڪارڊ ٿيل هيون، خاص طور تي نمايان ٿي سامهون آيو: MOD 346428.
ايراني ميڊيا ۾ شايع ٿيل ڪسٽم جي انگن اکرن موجب، MOD 346428 جون پرڏيهي خريداريون سالن دوران مسلسل وڌيون. مارچ 2023ع تي ختم ٿيندڙ 12 مهينن ۾ اهي 44 ڪروڙ 20 لک ڊالر هيون، جڏهن ته ايندڙ سال ساڳئي عرصي ۾ وڌي 98 ڪروڙ 80 لک ڊالر ٿي ويون. ان حساب سان اهو ادارو ايران جي مٿين ڏهن درآمد ڪندڙن ۾ شامل ٿي ويو.
رائٽرز کي ImportGenius جي رڪارڊن مان معلوم ٿيو ته جنوري 2025ع کان جون 2026ع تائين MOD 346428 مجموعي طور 2.3 ارب ڊالرن جو فوجي سامان درآمد ڪيو.
درآمدي انگن اکرن موجب، جنوري کان اپريل 2025ع جي وچ ۾ MOD 346428 ايران جي بندر عباس واري بندرگاهه تي 886 ٽن ڪيميائي مادا درآمد ڪيا. انهن جو اصل ملڪ چين ڄاڻايو ويو هو. انهن لاءِ استعمال ڪيل ڪسٽم ڪوڊ ۾ سوڊيم ڪلورٽ ۽ ٻيا پرڪلوريٽ شامل آهن، جيڪي مضبوط راڪيٽ ٻارڻ تيار ڪرڻ لاءِ اهم بنيادي ڪيميائي مادا آهن. آخري ترسيل پهچڻ کان 3 ڏينهن پوءِ بندرگاهه ۾ هڪ تمام وڏو ڌماڪو ٿيو.
26 اپريل واري ڌماڪي بابت ڄاڻ رکندڙ ٻن ماڻهن ٻڌايو ته بندرگاهه تي سامان کڻڻ ۽ لاهڻ واري هنڌ ڪنٽينرن ۾ موجود سوڊيم پرڪلوريٽ کي باهه لڳڻ سبب ڌماڪو ٿيو هو. ايراني سرڪاري ميڊيا ٻڌايو ته اهي ڪيميائي مادا سينا پورٽ اينڊ مرين سروسز ڊولپمينٽ ڪمپنيءَ وٽ رکيل هئا. اها ڪمپني بنياد مستضعفان جي ملڪيت آهي، جيڪو ڪيترن ارب ڊالرن جي ماليت وارو هڪ ادارو آهي ۽ سڌيءَ طرح ايران جي سپريم ليڊر جي ڪنٽرول هيٺ آهي.
ان ڌماڪي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 70 ماڻهو مارجي ويا ۽ 1,200 کان وڌيڪ زخمي ٿيا. ان وقت سينا ڪمپنيءَ جي چيف ايگزيڪيوٽو چيو هو ته ڌماڪي جو تعلق سامان جي مواد بابت ”غلط بيان“ سان هو، ڇاڪاڻ ته اها ترسيل ”دستاويزن ۽ ليبلن کانسواءِ“ پهچائي وئي هئي. رائٽرز اهو معلوم نه ڪري سگهيو ته آخري 75 ٽن واري ترسيل ۾ موجود ڪيميائي مادا ڌماڪي جا ذميوار هئا يا نه.
آمريڪا 2020ع ۾ بنياد مستضعفان تي پابنديون لاڳو ڪيون هيون. آمريڪي ناڻي واري کاتي جو الزام هو ته اهو ادارو ظاهري طور غريبن جي مدد ڪندڙ خيراتي اداري طور ڪم ڪندو آهي، پر حقيقت ۾ سپريم ليڊر جي آفيس کي مالي فائدو پهچائڻ ۽ سندس حمايت ڪندڙن کي نوازڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.
هن بنياد جو سربراهه حسين دهقان آهي، جنهن کي 2013ع ۾ ايران جو دفاع وارو وزير مقرر ڪيو ويو هو. اهو ئي سال هو، جڏهن انهن فوجي ادارن مان اڪثر قائم ٿيا. دهقان چار سال دفاع واري وزارت جي عهدي تي رهيو.
ان کان اڳ، 1983ع ۾ بيروت ۾ عالمي امن فوج تي ٿيل موتمار بم ڌماڪن دوران دهقان لبنان ۾ آءِ آر جي سي جي فوجن جو ڪمانڊر هو. انهن حملن ۾ آمريڪي ناڻي واري کاتي جي پابندين بابت بيان موجب، 241 آمريڪي فوجي پنهنجي بيرڪن ۾ ۽ 58 فرانسيسي پيراٽروپر مارجي ويا هئا، جڏهن ته لبناني شهري به فوت ٿيا هئا. آمريڪا ان حملي جو ذميوار ايران کي قرار ڏنو هو.
رائٽرز بنياد ۽ ان جي قانوني نمائندي ذريعي دهقان کي ڌماڪي، MOD ادارن ۽ سندس عهدي بابت تفصيلي سوال موڪليا، پر هن جواب نه ڏنو.
ميزائلن جو ٻارڻ ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ ڪيميائي جزن سان گڏ، انگن اکرن مان اهو به ظاهر ٿئي ٿو ته ايران ڳرا ٽرڪ درآمد ڪري رهيو آهي. فوج انهن ٽرڪن کي ٻاهران عام گاڏين جهڙو ڏيک ڏئي ميزائلن ۽ ڊرونن جا متحرڪ لانچر بڻائي استعمال ڪري ٿي.
بنسٽاڪ کي اهڙين درآمدن جو هڪ مثال جلد مليو. وڪي ايران جي دستاويزن موجب، 2022ع جي سرءُ ۾ اٽليءَ ۾ رهندڙ هڪ ايراني ڪار ڊيلر 4 لک 26 هزار يورو ۾ ڇهه آئي ويڪو يوروڪارگو ٽرڪ خريد ڪيا. هن اهي ٽرڪ دبئيءَ جي هڪ ٻي ڪمپني، ديليمي ٽريڊنگ ڪمپنيءَ ڏانهن موڪليا. ان ڪمپنيءَ اهي ٽرڪ بندر عباس پهچايا.
آخري خريدار جو 11 انگن وارو سڃاڻپ نمبر MOD 346428 سان لاڳاپيل هو. سامان جي پيڪنگ لسٽ موجب، اهي گاڏيون آخرڪار صحارا ٿنڊر تائين پهچايون ويون، جيڪو ڊرون ٺاهڻ ۽ وڪڻڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. ديليمي ڪمپنيءَ ان سودي بابت تبصري جي درخواست جو جواب نه ڏنو.
جنوري 2025ع کان جون 2026ع تائين MOD 346428 وڌيڪ 435 آئي ويڪو ٽرڪ درآمد ڪيا. رائٽرز سيٽلائيٽ تصويرن ۽ سوشل ميڊيا جي مدد سان انهن مان ڪجهه گاڏين جو پتو لڳايو. اهي فيبروري 2025ع ۾ تهران جي ٻاهرين علائقي ۾ ڪسٽم جي هڪ اڱڻ ۾ موجود هيون. رائٽرز درآمدي انگن اکرن سان ڀيٽ ڪري انهن مان ٽن گاڏين جا منفرد گاڏين جا سڃاڻپ نمبر (VIN) به معلوم ڪيا، جيڪي ٺاهيندڙ ۽ گاڏيءَ جي اصل بابت ڄاڻ ڏين ٿا.
جنگ دوران هڪ ٻي آئي ويڪو ٽرڪ جو ذڪر سامهون آيو. مارچ ۾ آمريڪي سينٽرل ڪمانڊ سوشل ميڊيا تي هڪ وڊيو جاري ڪئي، جنهن ۾ مبينا طور تي لڪائي رکيل ايراني متحرڪ ميزائل لانچر تي حملي جا منظر هئا. رائٽرز تصديق نه ڪري سگهيو ته اها گاڏي MOD 346428 طرفان درآمد ڪيل گاڏين مان هڪ هئي يا نه. پر برطانيا جي دفاعي انٽيليجنس ڪمپني جينز جي تجزيه نگارن موجب، وڊيو ۾ تباهه ٿيندڙ ٽرڪ آئي ويڪو جي ان ماڊل جي هئي، جيڪو ايران درآمد ڪندو رهيو آهي.
رائٽرز جي جاچ جي جواب ۾ آئي ويڪو چيو، ”سرڪاري ورهائيندڙن تي لازم آهي ته اهي ضمانت ڏين ته انهن شين کي فوجي، ڪيميائي، حياتياتي يا ايٽمي مقصدن لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو.“ ڪمپنيءَ چيو ته ان وٽ معاهدي تحت اهڙا حفاظتي انتظام موجود آهن، جن جو مقصد ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ آهي ته ان جون شيون ”پابندي مڙهيل منزلن، ادارن يا ماڻهن“ تائين نه پهچن.
اٽليءَ ۾ قائم ڪمپنيءَ وڌيڪ چيو ته انهن شين تي سندس ڪنٽرول نٿو رهي، جيڪي ٽئين ڌريون اهڙن ماڻهن يا ادارن ڏانهن منتقل يا برآمد ڪن ٿيون، جن سان ڪمپنيءَ جو سڌو سنئون معاهدو نه هجي.
آئي ويڪو چيو، ”اسان تصديق ڪئي آهي ته ايران ۾ آئي ويڪو جي ڪنهن به گاڏيءَ جي موجودگي آئي ويڪو گروپ جي ڪنٽرول ۽ ذميواريءَ کان ٻاهر ٿي آهي.“ ڪمپنيءَ چيو ته کيس 2022ع ۾ اٽليءَ ۾ رهندڙ ايراني شخص کي وڪرو ڪيل ٽرڪن جو ڪو رڪارڊ نه مليو. ان سان گڏ ڪمپنيءَ جو چوڻ هو ته رائٽرز پاران 2025ع ۾ ڪسٽم جي اڱڻ ۾ سڃاڻپ ڪيل اڪثر ٽرڪ وچ ايشيا ڏانهن موڪلڻ لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا.
MOD 346428 جي ذريعي ايران هزارين ٽويوٽا هيلڪس ۽ لينڊ ڪروزر ٽرڪ پڻ درآمد ڪيا. آءِ آر جي سي ۽ ان جا اتحادي انهن گاڏين جي پٺئين کليل حصي تي تبديليون ڪري ڳريون مشين گنون لڳائيندا آهن.
هلندڙ سال جي شروعات ۾ ايران ۾ احتجاجن دوران ٺاهيل وڊيوز ۾ سيڪيورٽي فورسز کي اتر ايران جي شهر تونڪابون جي گهٽين مان لينڊ ڪروزر گاڏين جي قافلي ۾ گذرندي ڏسي سگهجي ٿو. انهن گاڏين تي مشين گنون لڳل هيون.
جنوري 2025ع ۾ MOD 346428 چار ٽويوٽا ٽنڊرا گاڏيون درآمد ڪيون. آءِ آر جي سي انهن گاڏين کي ڊرون کڻي وڃڻ لاءِ استعمال ڪري ٿي.
ٽويوٽا جي هڪ ترجمان چيو ته ڪمپني ايران ۾ ڪو به ڪاروبار نٿي ڪري. هن چيو، ”رائٽرز پاران ڄاڻايل خريداريءَ ۾ ٽويوٽا جو ڪو ڪردار نه هو ۽ نه ئي اسان کي انهن خريدارين جي ڄاڻ آهي.“
جاپان جي اقتصادي، واپار ۽ صنعت واري وزارت چيو ته اها رائٽرز جي جاچ جي مخصوص تفصيلن تي تبصرو نٿي ڪري سگهي، پر قومي سلامتيءَ سان لاڳاپيل شين تي سخت ضابطا لاڳو ڪري ٿي.
جاپاني وزارت وڌيڪ چيو، ”اسان ڪاروباري ادارن کي انهن برآمدي ضابطن بابت آگاهه ڪرڻ لاءِ به ڄاڻ ۽ رهنمائيءَ جون سرگرميون جاري رکون ٿا.“
9 فيبروري 2026ع تي هڪ جهاز 93 ٽن اڻگهڙيل چيني ٽائيٽينيم کڻي بندر عباس پهتو. هٿيارن ۽ پابندين بابت ماهرن موجب، هي مضبوط ڌاتو ميزائلن جي ٻاهرين ڍانچي ۽ راڪيٽ موٽرن جا خول ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.
جنگ شروع ٿيڻ کان اڳ واري مهيني دوران به جهازن ذريعي چين مان 268 ٽن نائٽرو سيلولوز ۽ 276 ٽن ٻيا ڪيميائي مادا ايران پهتا. اهي مواد پرڪلوريٽ شامل ڪندڙ ڪسٽم ڪوڊ هيٺ درج هئا ۽ راڪيٽ ٻارڻ توڙي ڌماڪيدار مادا ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا.
جنگ زور شور سان جاري هجڻ ۽ ايراني جهازن تي بحري ناڪابندي لاڳو هجڻ باوجود، ايران جي فوج پرڏيهه مان سامان گهرائڻ جاري رکيو. انگن اکرن موجب، مارچ ۾ درآمدن جو ماهوار مقدار گذريل مهيني جي ڀيٽ ۾ 47 سيڪڙو گهٽجي 5 ڪروڙ 40 لک ڊالر ٿي ويو، پر مئي تائين وڌي 7 ڪروڙ 70 لک ڊالر ٿي ويو.
جون 2026ع ۾ روس مان 19 لک ڊالرن جا ڊيٽونيٽر ايران پهتا. اهي ڊيٽونيٽر اهڙا اوزار آهن، جيڪي ڊرونن ۽ ميزائلن جي وارهيڊن ۾ موجود ڌماڪيدار مواد سميت وڏن ڌماڪن کي شروع ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا. اها روس مان اهڙين پنج ترسيلن مان آخري هئي، جن ذريعي 2025ع جي شروعات کان وٺي مجموعي طور 76 لک ڊالرن جا ڊيٽونيٽر پهچايا ويا.
درآمد ٿيل سامان جو اصل ملڪ رڳو روس ۽ چين نه هئا. يورپي يونين جون ڪمپنيون به ايران کي سامان موڪلينديون رهيون، جيتوڻيڪ يورپي يونين ايران جي دفاع واري وزارت تي پابنديون لاڳو ڪيون آهن.
جرمني ۽ يورپي يونين جي ٻين ملڪن مان ايندڙ سامان ۾ سوين ملين ڊالرن جا ٽرڪ، هوائي جهازن جي انجڻن جا پرزا ۽ اليڪٽرانڪ شيون شامل هيون. انهن ۾ 3 ڪروڙ 40 لک ڊالرن جا آئي ويڪو ٽرڪ به شامل هئا. درآمدي دستاويزن ۾ انهن سڀني شين سان MOD 346428 جو نالو درج هو.
درآمدي انگن اکرن ۾ هر ترسيل جي تفصيلي وضاحت موجود نه هئي. ڪيترن ئي موقعن تي رائٽرز سامان جي نوعيت ۽ ڄاڻايل اصل ملڪ معلوم ڪرڻ لاءِ ڪسٽم ڪوڊن تي ڀاڙيو، پر انهن تفصيلن جي آزاداڻي طور مڪمل تصديق ڪرڻ ممڪن نه هئي.
يورپي يونين جي هڪ ترجمان چيو ته يورپي يونين جي پابندين تي عمل ڪرائڻ جي ذميواري ميمبر ملڪن جي حڪومتن تي آهي. انهن پابندين ۾ صحارا ٿنڊر ۽ ٻيا ادارا شامل آهن.
ترجمان چيو، ”يورپي يونين ايران جي ڊرون ۽ ميزائل پروگرامن کي مضبوط ڪرڻ بابت معلومات جو تمام احتياط سان جائزو وٺندي رهي ٿي.“
جرمني ۽ اٽليءَ جي حڪومتن تبصري لاءِ موڪليل درخواستن جو جواب نه ڏنو.
گلابي ڊرون
ايران جي معيشت جو وڏو حصو نيم سرڪاري بنيادن جي ڪنٽرول هيٺ آهي، جن کي ملڪ جي بااثر حڪمران اشرافيه هلائي ٿي. انهن مان ڪيترائي ادارا 1979ع جي اسلامي انقلاب کانپوءِ قائم ڪيا ويا هئا. ان وقت برطرف ڪيل شاهي خاندان ۽ نئين حڪومت جا دشمن قرار ڏنل ٻين ماڻهن جا اثاثا ضبط ڪيا ويا هئا، جن کي استعمال ڪري اهي ادارا ٺاهيا ويا.
2013ع ۾ رائٽرز جي هڪ جاچ ۽ آمريڪي حڪومت جي پابندين بابت ڪيترن ئي دستاويزن موجب، اهي بنياد ايران جي حڪمران اشرافيه کي اقتدار ۾ برقرار رکڻ جو ذريعو آهن. اهي سرپرستيءَ جي هڪ وسيع نظام ذريعي وفادار ماڻهن کي حڪمرانن سان ڳنڍين ٿا. آمريڪا ۽ يورپ ڪيترن سالن کان لاڳو پابندين بابت دستاويزن ۾ الزام لڳايو آهي ته آءِ آر جي سي وانگر اهي بنياد به ايرانين خلاف تشدد ۽ جبر ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.
انهن مان هڪ ادارو، فائونڊيشن فار دي پرزرويشن آف ريليڪس اينڊ پبليڪيشن آف سيڪريڊ ڊفينس ويليوز، ظاهر ڪري ٿو ته MOD نيٽ ورڪ ايران جي معيشت ۽ جبر واري نظام ۾ ڪيتري گهرائيءَ سان پکڙيل آهي. هن اداري سان لاڳاپيل ڏيتي ليتيءَ ۾ رڳو درآمدون نه، پر ملڪ اندر رقم جي منتقلي به شامل آهي. رائٽرز ڪيترن سالن جي دستاويزن ۾ اهڙا ثبوت ڏٺا، جيڪي هن بنياد کي گهٽ ۾ گهٽ ٻن الڳ MOD ادارن سان ڳنڍين ٿا.
هن بنياد کي ”مزاحمت، قرباني، جهاد ۽ شهادت جي ثقافت“ کي هٿي ڏيڻ جي ذميواري ڏني وئي آهي. اهو ايراني حڪومت جي پروپيگنڊا جو اهم ادارو آهي، جيڪو اسلامي جمهوريه جي جائز هجڻ واري دعويٰ ۽ ان جي نظريي جي حفاظت ڪرڻ جو ذميوار آهي.
وڪي ايران جي انگن اکرن موجب، 2017ع ۾ هن بنياد کي اليڪٽرانڪ سامان ۽ ٿڌو رکڻ واريون مشينون کڻي ايندڙ چار ترسيلون مليون. انهن ترسيلن تي درج سڃاڻپ نمبر هڪ ڀيرو ٻيهر MOD 346428 جو ئي هو.
اهو معلوم ناهي ته بنياد ان سامان کي ڪهڙي مقصد لاءِ استعمال ڪيو، پر ان جي قيادت ۾ ايران جي 31 ئي صوبن مان آءِ آر جي سي جا سينيئر ڪمانڊر شامل آهن. خوزستان صوبي ۾ انهن ۾ برگيڊيئر جنرل حسن شهورپور به شامل آهي، جيڪو ڊگهي عرصي کان ان بدامنيءَ واري علائقي ۾ آءِ آر جي سي جي خاص فوجن جو ڪمانڊر رهيو آهي.
شهورپور تفصيلي سوالن جو جواب نه ڏنو.
آمريڪي پابندين بابت هڪ دستاويز موجب، 2019ع ۾ مهانگي گئس جي قيمتن خلاف احتجاجن دوران شهورپور جي ڪمان هيٺ فوجن خوزستان جي شهر ماهشهر ۾ گهٽ ۾ گهٽ 100 ايراني شهرين کي قتل ڪيو. آمريڪا موجب، فوجين هٿياربند گاڏين سان ڀڄڻ جي ڪوشش ڪندڙ ماڻهن کي گهيري ۾ آندو ۽ ميڙ تي مشين گنن سان فائرنگ ڪئي.
هڪ مقامي انساني حقن جي ڪارڪن، جنهن چيو ته هن پاڻ قتل عام ٿيندي ڏٺو هو، ٻڌايو ته شهورپور جي فوجين پوءِ ڪمند جي انهن ٻنين کي باهه ڏئي ڇڏي، جتي ڪجهه ڀڄندڙ مظاهرين لڪي رهيا هئا. ان واقعي واري ڏينهن اتي موجود هڪ ٻئي ڪارڪن به سندس بيان جي تصديق ڪئي.
آمريڪا 2020ع ۾ انساني حقن جي مبينا ڀڃڪڙين سبب شهورپور تي پابنديون لاڳو ڪيون. ان کانپوءِ هڪ مشهور مذهبي عالم مذهبي تقريب دوران سندس مٿي تي چمي ڏني ۽ کيس چيو ته پابنديون ”فخر جو سبب“ آهن.
2021ع ۾ شهورپور خوزستان ۾ آءِ آر جي سي جي نئين عمارت جي تعمير لاءِ سرڪاري ملڪيت واري هڪ اسٽيل ڪمپنيءَ کان 50 ارب ريال طلب ڪيا هئا. رائٽرز جي جائزي هيٺ آيل دستاويز موجب، ان وقت سرڪاري مٽاسٽا واري شرح تي اها رقم 10 لک ڊالرن کان وڌيڪ هئي. رقم جنهن اڪائونٽ ۾ جمع ڪرائڻي هئي، ان جو نمبر MOD 424000 هو. ان بابت دستاويزن تي شهورپور جون صحيحون پڻ موجود هيون.
هن سال جي شروعات ۾، ٻنهي ڪارڪنن موجب، شهورپور جي ماڻهن خوزستان ۾ نون احتجاجي مظاهرن کي طاقت جي زور تي ڪچلي ڇڏيو. اهي مظاهرا ايران جي معاشي بدحالي ۽ معيشت جي تباهيءَ خلاف احتجاج لاءِ سڄي ملڪ ۾ شروع ٿيل عوامي بغاوت جو حصو هئا. سڄي ايران ۾ هزارين ماڻهو مارجي ويا، جڏهن ته ڏهاڪن هزارن ماڻهن کي جيلن ۾ وڌو ويو.
ڪارڪنن ٻڌايو ته خوزستان ۾ هنن احتجاج دوران مارجي ويل 46 ماڻهن جا نالا ۽ تفصيل گڏ ڪيا. سندن چوڻ موجب، انهن مان اڪثر ماڻهو 8 ۽ 9 جنوريءَ تي مارجي ويا، جڏهن اسلامي انقلابي گارڊ ڪور (آءِ آر جي سي) جي اهلڪارن مظاهرين تي فائرنگ ڪئي.
هلندڙ سال جي شروعات ۾ ٿيل هڪ پريڊ جي سرڪاري ميڊيا جي وڊيو ۾ شهورپور جي آءِ آر جي سي جا فوجي خوزستان جي هڪ شهر مان سفيد رنگ جي ٽويوٽا ٽنڊرا گاڏين ۾ گذرندي نظر اچن ٿا. اهي ساڳئي قسم جون گاڏيون آهن، جن کي MOD نيٽ ورڪ استعمال ڪرڻ لاءِ ترجيح ڏئي ٿو. انهن مان هڪ گاڏيءَ تي شوخ گلابي رنگ جو شاهد ڊرون به کنيو ويو هو.
