غلام مصطفيٰ جمالي
بلوچستان هڪ ڊگهي عرصي کان پاڪستان جي سلامتي، ترقي ۽ قومي يڪجهتي جي حوالي سان غيرمعمولي اهميت رکندڙ صوبو رهيو آهي. قدرتي وسيلن سان مالا مال هي خطو جاگرافيائي لحاظ کان به انتهائي اهم حيثيت رکي ٿو، پر افسوس جو ڪيترن ئي ڏهاڪن کان دهشتگردي، تخريبڪاري ۽ ٻاهرين مداخلت هتي جي امن ۽ استحڪام کي مسلسل متاثر ڪندي رهي آهي. اهڙي صورتحال ۾ جڏهن به سيڪيورٽي فورسون بروقت انٽيليجنس معلومات جي بنياد تي ڪامياب ڪارروايون ڪن ٿيون ۽ دهشتگردن جي خطرناڪ منصوبن کي ناڪام بڻائين ٿيون، ته اها رڳو هڪ فوجي ڪاميابي نه هوندي آهي، پر سڄي ملڪ جي امن، عوام جي اعتماد ۽ رياستي رٽ جي مضبوطي جي علامت پڻ هوندي آهي. تازو خاران ۽ مستونگ ۾ ڪيل انٽيليجنس بيسڊ آپريشن به ان سلسلي جي هڪ اهم ڪڙي آهن، جن ۾ اٺ دهشتگرد مارجي ويا، جن مان هڪ مبينا خودڪش حملو ڪندڙ پڻ شامل هو. انهن ڪاررواين هڪ ڀيرو ٻيهر ثابت ڪيو آهي ته پاڪستان جون سيڪيورٽي فورسون دهشتگردي خلاف پنهنجي ذميواري انتهائي پيشه ورانه مهارت، بهادري ۽ عزم سان نڀائي رهيون آهن.
دهشتگردي خلاف جنگ روايتي جنگن کان بلڪل مختلف هوندي آهي. هن جنگ ۾ دشمن ڪنهن مقرر محاذ تي موجود نه هوندو آهي، پر آبادين، جبلن، ڏکين علائقن ۽ ڳجهن ٿاڪن ۾ لڪي ڪارروايون ڪندو آهي. اهڙي دشمن سان مقابلو صرف طاقت سان ممڪن ناهي، پر مؤثر انٽيليجنس، جديد حڪمت عملي، عوامي سهڪار ۽ مسلسل نگراني جي ضرورت هوندي آهي. انهيءَ ڪري اڄ دنيا ۾ انٽيليجنس بيسڊ آپريشنن کي دهشتگردي خلاف سڀ کان اثرائتي حڪمت عملي تصور ڪيو وڃي ٿو. خاران ۽ مستونگ ۾ ٿيل تازيون ڪارروايون به انهيءَ مؤثر حڪمت عملي جو نتيجو آهن، جتي بروقت معلومات جي بنياد تي دهشتگردن جا منصوبا ناڪام بڻايا ويا ۽ ملڪ کي وڏي نقصان کان بچايو ويو.
بلوچستان جي سرزمين هميشه پاڪستان جي دفاع ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هن صوبي جي عوام به دهشتگردي خلاف جنگ ۾ بيشمار قربانيون ڏنيون آهن. دهشتگرد عنصرن نه رڳو سيڪيورٽي فورسن، پر عام شهرين، مزدورن، استادن، ڊاڪٽرن، مذهبي شخصيتن ۽ ترقياتي منصوبن کي به نشانو بڻايو ته جيئن خوف جي فضا پيدا ٿئي ۽ ترقي جو سفر رڪجي وڃي. پر هر حملي کان پوءِ رياست اڳ کان وڌيڪ مضبوط ارادي سان دهشتگردن جو تعاقب ڪيو ۽ کين قانون جي ڪٽهڙي تائين پهچائڻ يا مقابلي ۾ انجام تائين پهچائڻ جون ڪوششون جاري رکيون.
مستونگ ماضي ۾ به دهشتگردي جي ڪيترن ئي افسوسناڪ واقعن جو شڪار رهيو آهي. مذهبي اجتماعن، عوامي تقريبن ۽ سيڪيورٽي اهلڪارن تي حملن هن ضلعي کي ڪيترائي ڀيرا قومي توجهه جو مرڪز بڻايو. اهڙيءَ طرح خاران جهڙن ڏورانهن علائقن ۾ به دهشتگردن محفوظ پناهه گاهون ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سيڪيورٽي ادارن جي مسلسل نگراني ۽ انٽيليجنس نيٽ ورڪ انهن جي منصوبن کي ڪامياب ٿيڻ نه ڏنو. تازي ڪارروائي دوران مبينا خودڪش حملو ڪندڙ جي مارجي وڃڻ مان ظاهر ٿئي ٿو ته جيڪڏهن بروقت قدم نه کنيو وڃي ها ته شايد ڪنهن عوامي هنڌ، عبادتگاهه يا سيڪيورٽي تنصيب کي نشانو بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ها، جنهن سان قيمتي جاني نقصان ٿي سگهي پيو.
پاڪستان گذريل ٻن ڏهاڪن کان دهشتگردي خلاف هڪ ڊگهي ۽ ڏکي جنگ وڙهي رهيو آهي. هن عرصي دوران هزارين شهرين ۽ سيڪيورٽي اهلڪارن پنهنجي جانين جا نذرانا پيش ڪيا. انهن قربانين جي نتيجي ۾ ملڪ جي اڪثر علائقن ۾ امن بحال ٿيو، معاشي سرگرميون ٻيهر شروع ٿيون ۽ عوام نسبتاً پرامن زندگي ڏانهن موٽي آيو. تنهن هوندي به دهشتگرد تنظيمون وقت بوقت ٻيهر سر کڻڻ جي ڪوشش ڪنديون رهن ٿيون، تنهن ڪري رياستي ادارا هر وقت چوڪس رهن ٿا ۽ ڪنهن به مشڪوڪ سرگرمي کي نظرانداز نٿا ڪن.
دهشتگردي خلاف ڪاميابي صرف ميدان جنگ ۾ حاصل نٿي ٿئي، پر ان لاءِ قومي اتحاد به لازمي آهي. جڏهن سڄي قوم پنهنجي سيڪيورٽي فورسن سان گڏ بيهندي آهي، قانون لاڳو ڪندڙ ادارن سان تعاون ڪندي آهي ۽ مشڪوڪ سرگرمين بابت بروقت اطلاع ڏيندي آهي، تڏهن دهشتگردن لاءِ پنهنجو نيٽ ورڪ برقرار رکڻ ڏکيو ٿي ويندو آهي. بلوچستان جهڙي وسيع ۽ ڏکئي صوبي ۾ مقامي آبادي جو سهڪار هن جدوجهد ۾ بنيادي حيثيت رکي ٿو. اهو ئي سهڪار سيڪيورٽي ادارن کي بروقت معلومات فراهم ڪري ٿو ۽ ڪامياب ڪاررواين جي راهه هموار ڪري ٿو.
هيءَ حقيقت پڻ نظرانداز نٿي ڪري سگهجي ته دهشتگردي صرف بندوق جو مسئلو ناهي، پر ان جا سماجي، معاشي ۽ سياسي پهلو به آهن. جتي ترقياتي منصوبا، معياري تعليم، روزگار، صحت ۽ بنيادي سهولتون موجود هجن، اتي شدت پسند عنصرن لاءِ نوجوانن کي گمراهه ڪرڻ جا موقعا گهٽجي وڃن ٿا. انهيءَ ڪري بلوچستان جي ترقي، شاهراهن جي تعمير، تعليمي ادارن جو قيام، معدني وسيلن مان مقامي آبادي کي فائدو پهچائڻ ۽ نوجوانن کي روزگار مهيا ڪرڻ به دهشتگردي خلاف قومي حڪمت عملي جو اهم حصو آهن.
پاڪستان جون سيڪيورٽي فورسون ڪيترائي ڀيرا ثابت ڪري چڪيون آهن ته هو انتهائي ڏکين حالتن ۾ به اعليٰ پيشه ورانه صلاحيتن جو مظاهرو ڪن ٿيون. جبلن ۾ آپريشن، بارودي سرنگن جو خطرو، خودڪش حملو ڪندڙن جي موجودگي ۽ جديد هٿيارن سان ليس دهشتگردن سان مقابلو آسان ڪم ناهي، پر اسان جا جوان پنهنجي جانين جي پرواهه ڪرڻ کان سواءِ قومي سلامتي لاءِ هر وقت تيار رهن ٿا. اهو ئي جذبو انهن کي دنيا جي بهترين فوجن ۾ نمايان بڻائي ٿو.
دهشتگردي خلاف ڪامياب ڪاررواين جو هڪ اهم فائدو اهو به آهي ته انهن سان عوام جو رياست تي اعتماد وڌي ٿو. جڏهن شهري ڏسن ٿا ته رياست سندن جان ۽ مال جي تحفظ لاءِ سرگرم آهي ته انهن جو اعتماد مضبوط ٿئي ٿو ۽ سيڙپڪاري، ڪاروبار ۽ سماجي سرگرمين کي به هٿي ملي ٿي. بلوچستان جي ترقي دراصل سڄي پاڪستان جي ترقي سان ڳنڍيل آهي، تنهن ڪري اتي امن جو قيام قومي مفاد جو اهم تقاضو آهي.
عالمي سطح تي به دهشتگردي هڪ گڏيل چئلينج آهي. دنيا جا ڪيترائي ملڪ هن خطري کي منهن ڏئي رهيا آهن ۽ هر ملڪ پنهنجي حالتن موجب حڪمت عملي اختيار ڪئي آهي. پاڪستان جو تجربو ان حوالي سان منفرد آهي، ڇاڪاڻ ته هن دهشتگردي خلاف بي مثال قربانيون ڏئي نه رڳو پنهنجي عوام جو تحفظ ڪيو، پر خطي جي امن ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. انهيءَ تجربي جي بنياد تي اڄ پاڪستان جا سيڪيورٽي ادارا انٽيليجنس، جديد ٽيڪنالاجي ۽ زميني ڪاررواين کي گڏائي اثرائتا نتيجا حاصل ڪري رهيا آهن.
خاران ۽ مستونگ جون تازيون ڪارروايون ان ڳالهه جي به ياد ڏيارين ٿيون ته دهشتگردي خلاف جنگ اڃا مڪمل طور ختم ناهي ٿي. دشمن مسلسل نوان طريقا اختيار ڪري ٿو، پر رياستي ادارا به پنهنجي صلاحيتن ۾ لاڳيتو واڌ ڪري رهيا آهن. جديد نگراني، بهتر انٽيليجنس، ادارن وچ ۾ تعاون ۽ عوامي ڀائيواري ئي اهي عنصر آهن جيڪي هن جنگ ۾ مستقل ڪاميابي جي ضمانت بڻجي سگهن ٿا.
ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته دهشتگردي جي مسئلي کي صرف سيڪيورٽي ادارن جي ذميواري نه سمجهيو وڃي، پر ان کي قومي ذميواري طور ڏٺو وڃي. عالم، استاد، ميڊيا، سياسي قيادت، قبائلي اڳواڻ، نوجوان ۽ سول سوسائٽي سڀني کي امن، برداشت، قانون جي پاسداري ۽ قومي يڪجهتي جي واڌاري لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻو پوندو. جڏهن رياست ۽ عوام هڪ صفحي تي هوندا ته دهشتگردي لاءِ ڪا به جاءِ باقي نه رهندي.
خاران ۽ مستونگ ۾ ٿيل تازيون ڪارروايون ان عزم جو تازو ثبوت آهن ته پاڪستان دهشتگردي جي ناسور کي پاڙان پٽڻ لاءِ پنهنجي جدوجهد جاري رکندو. سيڪيورٽي فورسن جي پيشه ورانه مهارت، انٽيليجنس ادارن جي بروقت معلومات، عوام جو تعاون ۽ قومي اتحاد اهي مضبوط ٿنڀا آهن، جن تي هڪ محفوظ، پرامن ۽ ترقي يافته پاڪستان جي بنياد رکجي سگهي ٿي. جيڪڏهن اهو ئي جذبو برقرار رهيو ته اهو ڏينهن پري ناهي، جڏهن بلوچستان سميت سڄو پاڪستان دهشتگردي جي خوف کان مڪمل طور آزاد ٿي امن، استحڪام ۽ خوشحالي جون نيون منزلون طئي ڪندو.
