حامد مير
هيءَ عيد ڏاڍي اداس هئي، جمعي تي رمضان جو آخري ڏينهن آيو، آئون اڪثر ڪري پارليامينٽ هائوس جي مسجد ۾ جمعي جي نماز پڙهندو آهيان، هن رمضان جي آخري جمعي تي ٻن شخصيتن جو خيال ايندو رهيو.اتي مفتي عبدالشکور صاحب جن هن رمضان ۾ جمعي جي نماز ادا ڪئي ۽ روئي روئي پاڪستان جي سلامتي لاءِ دعائون گهريون. هي درويش وزير رمضان جي هڪ شام روزو افطار ڪرڻ کان پوءِ ٽريفڪ حادثي جو شڪار ٿي ويو.ٻيو اڳوڻو سينيٽر انور بيگ هو، بيگ سالن تائين پارليامينٽ ۾ جمعي جي نماز به پڙهندو هو ۽ اڪثر نماز کان پوءِ بيگ ساڻس گڏ پارليامينٽ جي ڪيفيٽريا يا اسلام آباد ڪلب ۾ ويهندو هو، جنهن ۾ رضا رباني، حاصل بزنجو ۽ ٻيا دوست موجود هوندا هئا. ان الوداعي جمعي تي مان سوچي رهيو هوس ته انور بيگ بيماريءَ سبب پارليامينٽ هائوس ۾ نماز پڙهڻ لاءِ نه ايندو، ان ڪري ٻي جاءِ تي نماز پڙهندس، ان دوران انور بيگ جي وفات جي خبر آئي.
اسان کي يقين نه آيو ته اسان ڪجهه عام دوستن سان ان جي تصديق ڪئي ۽ رمضان المبارڪ جي آخري افطار کان پوءِ چنڊ جي رات انور بيگ جي دوست سمير بيگ جي گهر تي اسان مان ڪيترائي ماتم ڪري رهيا هئا ته بيگ کي ڪينسر جي مرض ۾ مبتلا ٿي ويو. ڪجهه عرصو اڳ سندس ڪافي عرصو علاج ڪيو ويو ۽ ظاهري طور تي صحتياب ٿي ويو پر ارشد شريف جي شهادت کانپوءِ هو بيهوش ٿي ويو، سندس ارشد شريف سان تمام گهڻي دوستي هئي ۽ جنهن ڏينهن ڪينيا ۾ ارشد شريف تي حملو ٿيو، ارشد انور بيگ کي ٻڌايو. حملي کان ڪجهه وقت اڳ، فون ڪري انهن سان ڳالهايو.
انور بيگ گذريل ملاقات ۾ بار بار ارشد شريف جو ذڪر ڪيو ۽ پنهنجي موبائيل فون ۾ محفوظ ارشد جا ڪجهه ميسيج مون کي ڏيکاريا، بيگ صاحب جي آواز ۾ لڪيل درد ۽ سندس اکين ۾ ڳوڙها مون کي اهو پيغام ڏئي رهيا هئا ته هو بيحد مايوس آهي. هن جي ڏاڍي همت افزائي ڪئي پر ان کان پوءِ جڏهن به ساڻس ملاقات ٿيندي هئي ته هو اڳي کان وڌيڪ مايوس نظر ايندو هو، هن پنهنجي بيماريءَ جو ذڪر نه ڪيو هو، ڪيس قتل جي چوڌاري گهميو هو.چنڊ جي رات انور بيگ جا سڀ غمگين دوست هڪ ٻئي کان پڇي رهيا هئا ته انور بيگ اسان سڀني کي گڏ ڪندو هو ۽ مسڪراهٽون پکيڙيندو هو، هاڻي ڪير گڏ ڪندو؟ انور بيگ هڪ خود طبيب ماڻهو هو، هو ڪراچي جو سانحو ۽ اسلام آباد جو شان هو، سندس زندگيءَ جو آخري دور به سانحات ۽ جلال جو سنگم هو.
عجيب عيد هئي، عيد جي نماز کان پوءِ انور بيگ جي جنازي نماز ادا ڪرڻي هئي، مان جڏهن اسلام آباد جي H114 قبرستان پهتس ته هلڪي برسات باوجود قبرستان ۾ تمام گهڻي رش هئي، ماڻهن گلن جي ورکا ڪئي. عيد جي ڏينهن پنهنجن پيارن جي قبرن تي حاضري ڀري فاتحه خواني لاءِ اچي رهيا هئا.انور بيگ جي دوستن ۾ شاهد خاقان عباسي، اڳوڻو سينيٽ چيئرمين نير بخاري، فرحت الله بابر، زمرد خان، اسماعيل بليدي، وسيم حقي، امتياز گل، ڊاڪٽر شاهد مسعود، فيصل سخي بٽ، عدنان خواجه ۽ ڪوثر عبدالله ملڪ شامل آهن. ماڻهو موجود هئا، ڪوثر عبدالله ملڪ کي ڏسي مون کي سندس والد عبدالله ملڪ ياد آيو، جنهن وقت انور بيگ ڪراچي جي حالتن کان تنگ ٿي اسلام آباد آيو، تڏهن مون کي لاهور مان ڪڍي شهر ڏانهن اماڻيو ويو، صوبي جو وڏو وزير. ڪالم جي ڪري ناراض ٿيس ۽ اخبار جي ايڊيٽر مون کي اسلام آباد ۾ لڪائي ڇڏيو، پوءِ مون روزانه اوصاف شروع ڪيو، پوءِ عبدالله ملڪ ان اخبار ۾ ڪالم لکڻ شروع ڪيو، جڏهن به اسلام آباد ايندو هو ته انور بيگ وٽ ويندو هو. ڪنهن پارٽيءَ جو مهمان ۽ عبدالله ملڪ صاحب جي معرفت انور بيگ سان دوستي ٿي وئي.عبدالله ملڪ جي يادگيرين تي مبني ڪتاب ”حديث دل“ ۾ ان خاڪسار کان علاوه انور بيگ جو به ذڪر آهي.بيگ ٻڌائيندو هو ته عبدالله ملڪ سندس سسر جو مائٽ هو.عبدالله ملڪ 2003ع ۾ گذاري ويو ۽ ان سال انور بيگ پيپلز پارٽي جي ٽڪيٽ تي سينيٽر ٿيو.انور بيگ ڇهن سالن تائين پارليامينٽ جي اپر ايوان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.هن سينيٽ ۾ پاڪستاني ڪرڪيٽ ٽيم ۾ ميچ فڪسنگ جو معاملو اٿاريو ۽ انڪوائري به ڪئي.
عيد جي ڏينهن جڏهن انور بيگ کي قبر ۾ هيٺ لاٿو پيو وڃي ته وسيم حقاني ڀرسان هڪ قبر ڏانهن اشارو ڪري ٻڌايو ته اها سندس ڀاءُ جي قبر آهي ۽ ڪجهه سال اڳ انور بيگ پنهنجي ڀاءُ کي پنهنجي هٿن سان قبر ۾ لاٿو هو. پري ارشد شريف جي قبر هئي، دل مطمئن هئي ته مرڻ کان پوءِ به انور بيگ پنهنجي پياري دوست جي تمام ويجهو رهندو، انور بيگ جا ڪجهه دوست عيد جي ڏينهن سندس جنازي ۾ شرڪت ڪرڻ لاءِ ڪراچيءَ کان آيا، جن پنهنجي جواني گذاري. ڪراچي ۾ .1964ع ۾ ننڍي عمر ۾ ڪراچي مان بي ڊي ميمبر ٿيو .1965ع جي صدارتي اليڪشن ۾ جنرل ايوب خان ۽ محترمه فاطمه جناح وچ ۾ مقابلو ٿيو ۽ بي ڊي ميمبرن کي ووٽ ڏنا ويا .مسلم ليگ ڪراچي جي ڪنوينشن جو صدر . ڪموڊور ريٽائرڊ خالد جميل انور بيگ جو ووٽ خريد ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، انور بيگ انڪار ڪيو ۽ ننڍي ڄمار سبب نااهل ٿي ويو، پوءِ ان ئي شهر ۾ هڪ وقت آيو جو لساني نفرت جو طوفان انور بيگ جي گهر تائين پهتو، کيس قتل ڪيو ويو ۽ هو ڪراچي هليو ويو. ۽ اسلام آباد آيو.
انور بيگ محترمه بينظير ڀٽو جي تمام ويجهو هئي، شهيد بي بي سان اسلام آباد ۾ انور بيگ جي گهر تي ڪيتريون ئي خاموش ملاقاتون ٿينديون هيون، هڪ ملاقات جنرل رٽائرڊ فيض علي چشتيءَ جي درخواست تي به ٿي هئي، جنهن ۾ هن وضاحت ڪئي هئي ته ذوالفقار علي ڀٽو آهي. جيل ۾ مٿس تشدد جو ڪوڙو الزام هڻي شهيد بي بي خاموشيءَ سان چشتي صاحب جو موقف ٻڌو ۽ اجلاس پڄاڻي تي پهتو.
2008ع ۾ انور بيگ پنهنجي دوست مخدوم امين فهيم کي وزيراعظم بڻائڻ لاءِ سرگرم هو، مون کيس بار بار چيو ته مخدوم صاحب وزيراعظم نه بڻجندو، ڇاڪاڻ ته وزيراعظم پنجاب مان هوندو ۽ صدر سنڌ مان، بيگ صاحب ئي ڪندو هو. مون کي طنز ڪندي چيائين: خير مشرف کي ڪير هٽائي سگهي ٿو، پوءِ به ائين ئي ٿيو، بيگ پنهنجي دوست سان گڏ بيٺو، سندس دوست جي بدران يوسف رضا گيلاني وزيراعظم ٿيو ۽ آصف علي زرداري صدر ٿيو، انور بيگ ڇڏي ويو. پيپلز پارٽي ۽ مسلم ليگ (ن) ۾ هليا ويا، پر اسحاق ڊار سان گڏ اتي به نه وڃي سگهيا، جڏهن اهي پارٽيون اقتدار ۾ هيون، تڏهن ٻنهي پارٽين کي ڇڏي هليو ويو، دوستن جي شان هئي پر پاڪستاني سياست جي شان نه بڻجي سگهي. هن سياست جي سيني ۾ دل ناهي، عيد واري ڏينهن آصف زرداري کي جڏهن سندس وفات جي خبر پيئي ته هو سڀ ڪجهه وساري ويٺو ۽ چيائين ته الله تعاليٰ سندس نيڪ عملن تي راضي آهي، تنهن ڪري هو رمضان جي آخري جمعي تي روانو ٿي ويو. .
سنڌ يار ادارتي پاليسي لازمي طور تي هن مضمون جي مواد سان متفق ناهي
