غلام مصطفيٰ جمالي
وچ اوڀر جي سرزمين هڪ ڀيرو ٻيهر اهڙي خطرناڪ صورتحال کي منهن ڏئي رهي آهي جتي طاقت جي سياست انسانيت کي لتاڙي رهي آهي۔ ايران تي آمريڪا ۽ اسرائيل جي حملن هن خطي کي نه رڳو جنگ جي باهه ۾ ڌڪي ڇڏيو آهي پر عالمي امن لاءِ به وڏا خطرا پيدا ڪري ڇڏيا آهن۔ هن وقت ايران رڳو هڪ ملڪ نه رهيو آهي پر عالمي طاقتن جي ٽڪراءَ جو ميدان بڻجي ويو آهي، جتي هر طاقت پنهنجا مفاد حاصل ڪرڻ لاءِ هر حد پار ڪرڻ لاءِ تيار نظر اچي ٿي۔
ايران تي ٿيندڙ حملن جي شدت ۽ انهن جا نتيجا انتهائي خطرناڪ آهن۔ هزارين ماڻهو پنهنجون جانيون وڃائي چڪا آهن، جن ۾ عورتون ۽ ٻار به شامل آهن۔ اهي رڳو انگ اکر نه آهن، پر انهن جي پٺيان دردناڪ ڪهاڻيون لڪل آهن۔ هڪ ماءُ جو پنهنجو ٻار وڃائڻ، هڪ پيءُ جو پنهنجي گهر جي تباهي ڏسڻ ۽ هڪ معصوم ٻار جو پنهنجي مستقبل کان محروم ٿيڻ، اهي سڀ منظر انسانيت لاءِ وڏو سوال بڻجي ويا آهن۔
طاقت جي سياست ڪا نئين ڳالهه ناهي، پر موجوده دور ۾ ان جي شدت وڌي وئي آهي۔ وڏا ملڪ پنهنجي اثر رسوخ کي وڌائڻ لاءِ ننڍن ملڪن کي ميدان جنگ بڻائين ٿا۔ ايران جو معاملو به ڪجهه اهڙو ئي نظر اچي ٿو، جتي عالمي طاقتون پنهنجي مفادن جي جنگ وڙهي رهيون آهن ۽ عام ماڻهو ان جو شڪار بڻجي رهيا آهن۔
آمريڪا ۽ اسرائيل پنهنجي ڪارروائين کي مختلف دليلن سان جائز قرار ڏين ٿا، پر زميني حقيقت ڪجهه ٻي آهي۔ بمباري سان نه ته امن قائم ٿئي ٿو ۽ نه ئي مسئلا حل ٿين ٿا۔ ان جي ابتڙ، اهو عمل وڌيڪ نفرت، بي اعتمادي ۽ تڪرار کي جنم ڏئي ٿو۔ تاريخ ۾ اهڙا ڪيترائي مثال موجود آهن جتي جنگن مسئلن کي حل ڪرڻ بدران وڌيڪ پيچيده بڻايو آهي۔
ايران به پنهنجي دفاع لاءِ جوابي ڪارروائيون ڪري رهيو آهي، جنهن سان صورتحال وڌيڪ خراب ٿي رهي آهي۔ هر حملي کانپوءِ نئون حملو ٿئي ٿو ۽ اهڙي ريت جنگ جو هڪ نه ختم ٿيندڙ سلسلو شروع ٿي وڃي ٿو۔ جيڪڏهن هن صورتحال کي ڪنٽرول نه ڪيو ويو ته اهو تڪرار هڪ وڏي عالمي جنگ ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو۔
عالمي ادارن جو ڪردار به هن وقت سوال هيٺ آهي۔ جيڪي ادارا امن قائم ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويا هئا، اهي اڄ بي اثر نظر اچن ٿا۔ سندن خاموشي ۽ بي عملي عالمي نظام جي ڪمزوري کي ظاهر ڪري ٿي۔ جيڪڏهن عالمي ادارا پنهنجو ڪردار صحيح نموني ادا نه ڪندا ته دنيا ۾ انصاف قائم ٿيڻ مشڪل ٿي ويندو۔
ميڊيا به هن جنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي۔ مختلف ميڊيا ادارا پنهنجي پنهنجي مفادن موجب خبرون پيش ڪري رهيا آهن، جنهن سان سچ کي سڃاڻڻ ڏکيو ٿي ويو آهي۔ سوشل ميڊيا هن صورتحال کي وڌيڪ پيچيده بڻائي ڇڏيو آهي، جتي هر ماڻهو پنهنجي راءِ کي سچ طور پيش ڪري ٿو۔
اقتصادي لحاظ کان به هن جنگ جا اثر تمام وڏا آهن۔ تيل جون قيمتون وڌي رهيون آهن، واپار متاثر ٿي رهيو آهي ۽ عالمي معيشت دٻاءُ ۾ اچي رهي آهي۔ عام ماڻهو مهانگائي ۽ بيروزگاري جو شڪار ٿي رهيا آهن، جنهن سان سندن زندگي مشڪل بڻجي رهي آهي۔
انساني لحاظ کان ڏٺو وڃي ته هي جنگ هڪ وڏو الميو آهي۔ هر روز نوان زخمي، نيون لاشون ۽ تباهه ٿيل گهر سامهون اچي رهيا آهن۔ ٻار، جيڪي مستقبل جو سرمايو هوندا آهن، سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿي رهيا آهن۔ سندن تعليم، سندن خوشيون ۽ سندن خواب سڀ ڪجهه هن جنگ ۾ تباهه ٿي رهيو آهي۔
تاريخ اسان کي اهو سبق ڏئي ٿي ته جنگ ڪڏهن به مسئلن جو حل ناهي هوندي۔ هر جنگ کانپوءِ دنيا کي نئين سر تعمير ڪرڻي پوي ٿي، ۽ ان عمل ۾ ڪيترائي سال لڳي وڃن ٿا۔ جيڪڏهن اسان هن تاريخي حقيقت کي نظر ۾ رکون ته اهو واضح ٿئي ٿو ته امن ئي واحد رستو آهي جيڪو دنيا کي بچائي سگهي ٿو۔
ايران جو موجوده بحران به ڳالهين ۽ سفارتڪاري جي ذريعي حل ٿي سگهي ٿو، جيڪڏهن سڀ ڌريون سنجيدگي سان اڳتي وڌن۔ طاقت جو استعمال مسئلن کي حل ڪرڻ بدران وڌيڪ وڌائي ٿو۔ جيڪڏهن عالمي طاقتون پنهنجي پاليسين ۾ لچڪ پيدا ڪن ته هڪ پرامن حل ممڪن آهي۔
پاڪستان جهڙن ملڪن لاءِ به هي صورتحال انتهائي اهم آهي۔ هڪ طرف ملڪ کي پنهنجي مفادن جو تحفظ ڪرڻو آهي ته ٻي طرف عالمي امن لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪرڻو آهي۔ پاڪستان کي گهرجي ته هو سفارتي سطح تي امن لاءِ ڪوششون جاري رکي۔
آخر ۾ اهو چوڻ ضروري آهي ته ايران تي ٿيندڙ حملن رڳو هڪ ملڪ کي متاثر نه ڪيو آهي، پر سڄي دنيا کي هڪ نئين بحران ۾ وجهي ڇڏيو آهي۔ جيڪڏهن هن وقت به دنيا نه جاڳي ته حالتون وڌيڪ خراب ٿي سگهن ٿيون۔ انسانيت جي بقا لاءِ ضروري آهي ته جنگ کي روڪيو وڃي ۽ امن جو رستو اختيار ڪيو وڃي۔
جيڪڏهن اسان اڄ به خاموش رهياسين ته تاريخ اسان کي ڪڏهن به معاف نه ڪندي، ۽ ايندڙ نسلون اسان کان اهو سوال ضرور پڇنديون ته جڏهن دنيا سڙي رهي هئي تڏهن اسان ڇا ڪري رهيا هئاسين۔
