احتشام خٽڪ
مون ننڍپڻ ۾ بزرگن کان هڪ سست ماڻهوءَ جو قصو ٻڌو هو. هو جيڪو چاهيندو هو ته سڀ ڪجهه ويٺي ئي ٿي وڃي، هن کي اٿڻ ۽ پاڻ کي ڪجهه به نه ڪرڻو هو. هن جي پيءُ هن کي هڪ اهڙي مشين ٺاهي جنهن کي صرف هڪ بٽڻ دٻائڻ سان هلائي سگهجي ٿو. هن سست ماڻهوءَ مشين جون سموريون خوبيون ڄاڻڻ کان پوءِ چيو ته هي بٽڻ ڪير دٻائيندو. اڄ اسان اهڙي دور مان گذري رهيا آهيون. اسان نٿا چاهيون ته انٽرنيٽ/سوشل ميڊيا تي ڪا به خبر تصديق ٿيل هجي ۽ تصديق ٿيل خبرن کي شيئر ڪيو وڃي. بلڪه اسان هر خبر کي بغير تصديق جي شيئر ڪندا آهيون. اهو ڏيکاري ٿو. عام طور تي ماڻهو انٽرنيٽ جي فائدن کان واقف آهن. پر تمام ٿورا ماڻهو ان جي اونداهي پاسي کان واقف آهن. انٽرنيٽ آن لائين خطرا هڪ چئلينج بڻجي چڪا آهن.پاڻ سڳورن صلي الله عليه وآله وسلم جن فرمايو ته انسان جي ڪوڙو ٿيڻ لاءِ ايترو ئي ڪافي آهي جو هو پنهنجي ٻڌايل هر ڳالهه کي بيان ڪري.
اهڙي طرح هڪ قرآني آيت آهي جنهن جو ترجمو هي آهي:”اي ايمان وارؤ، جيڪڏھن ڪو فاسق اوھان وٽ ڪا خبر آڻي ته چڱيءَ طرح تحقيق ڪريو (ته جيئن ائين نه ٿئي) ته ڪنھن قوم کي اڻ ڄاڻائيءَ ۾ پھچايو ۽ پوءِ پشيمان ٿيو.ٻارن ۽ نوجوانن جي تعليم ۽ تربيت تي موجوده ٽيڪنالاجيءَ جي مثبت ۽ منفي اثرن جي حوالي سان ڪجهه سوال پيش ڪيا ويا آهن، جن جا جواب انتهائي ضروري ۽ ناگزير آهن. اهي سوال به سبب ۽ اثر جي لحاظ کان لاڳاپيل آهن.ٻارن ۽ نوجوانن ۾ انٽرنيٽ جي استعمال جي نگراني ۽ نگراني ڪيئن ڪجي؟ انٽرنيٽ تي مستند ۽ غير مستند معلومات جي سمنڊ ۾ نوجوان نسل کي گمراهه ڪندڙ مذهبي ۽ اخلاقي مواد کان ڪيئن بچائي سگهجي ٿو؟ جعلي خبرن ۽ معلومات جي سڃاڻپ ڪيئن ڪجي ۽ ان جي پکيڙ کي ڪيئن روڪيو وڃي؟ ان سلسلي ۾ اسلامي قدرن کي قرآن ۽ سنت جي روشنيءَ ۾ ڪيئن تسليم ڪجي؟ مسلمان هجڻ اسان جو ايمان آهي. ته اسلام هڪ مڪمل ضابطو زندگي آهي. ان جا رهنما اصول نه صرف مسلمانن لاءِ پر پوري انسانيت لاءِ ڪارآمد ۽ ڪارگر آهن. اڄ، ٽيڪنالاجي جي هن دور ۾، بدمعاشي ۽ عريانيت اسان جي زندگين کي ڦهلائي رهيا آهن. تنهنڪري اهو سمجهڻ ضروري آهي. اهو ته پاڪستان ۾ انٽرنيٽ استعمال ڪندڙ ڪروڙين، جن ۾ نوجوانن جو هڪ وڏو تعداد آن لائن اهڙي مواد کي سامهون رکي ٿو. يا ٿي سگهي ٿو. جيڪو بعد ۾ سنگين ڏوهن جو سبب بڻجي سگهي ٿو. اهڙو غير اخلاقي مواد نه رڳو غير قانوني سرگرمين جو سبب بڻجي ٿو پر سائبر ڏوهن ۾ پڻ ملوث آهي. ۽ اهڙن نوجوانن جو تعداد آهستي آهستي وڌي رهيو آهي. جنهن جا اثر سماج تي تمام خراب ٿي سگهن ٿا. ٽيڪنالاجيءَ جي هن جديد دور ۾، جيتوڻيڪ اسان پنهنجي نوجوان/نئين نسل کي انٽرنيٽ/سوشل ميڊيا استعمال ڪرڻ کان محروم نٿا رکي سگهون، پر انهن جي آن لائين سرگرمين تي نظر رکي انهن جي بهتر رهنمائي ضرور ڪري سگهون ٿا.
انسانيت جو خالق انساني فطرت مطابق انسان کي ٽن طريقن سان تربيت ڏئي ٿو!
ايمان
اخلاقيات
قانون (سزا)
والدين، استاد ۽ سماج جا بااثر ۽ بااختيار ماڻهو ۽ ادارا ۽ حڪومت انهن ٽنهي پهلوئن ۾ تربيت جا ذميوار آهن. والدين (گهر ۽ پاڙي ۾) ۽ استاد (مسجدن، مدرسن ۽ تعليمي ادارن ۾) خلوص، محبت ۽ باهمي اعتماد ذريعي ٻارن ۽ نوجوانن ۾ قرآن ۽ سنت جي روشنيءَ ۾ شعوري ايمان پيدا ۽ مضبوط ڪن ٿا، تنهن ڪري اهي به ڪن ٿا. سخت نگراني، پوءِ ڪيڏانهن وڃو ۽ مثبت ۽ ڪامياب نتيجا حاصل ڪريو، ۽ اهو هڪ مڪمل وقت جي نوڪري ۽ ذميواري آهي. ٻئي طرف سماج جا اجتماعي ادارا ۽ حڪومت ۽ حڪمران طبقن جا بااختيار ادارا اهڙو سازگار ۽ صاف سٿرو ماحول فراهم ڪن ٿا جتي ايمان ۽ اخلاق ترقي ڪري سگهن ٿا ۽ گمراهه ڪندڙ ۽ نقصانڪار عنصرن کي تباهه ۽ برباد ڪن ٿا. ٻارن ۽ نوجوان نسل کي تعليم ۽ تربيت ڏني وڃي، قرآن ۽ سنت جي تعليم، سلف صالحين جي تفسير ۽ تفسير جي روشنيءَ ۾ پرهيزگار ۽ ماهر استادن کان ڏني وڃي ته جيئن انهن کي مستند انداز ۾ سڃاڻپ ملي سگهي. چڱائي ۽ برائي جي وچ ۾ ۽ انهن جي وچ ۾ هن پيماني تي، توهان انٽرنيٽ تي مستند ۽ غير مستند معلومات جي جنگل ۾ مستند ڄاڻ کي آساني سان سڃاڻي سگهو ٿا. ان سان گڏ مذهبي ۽ فقهي تعصبن کان به سختيءَ سان پاسو ڪيو وڃي ته جيئن ان ۾ وسيع نظر اچي ۽ سماج ۾ باهمي تعاون، محبت ۽ رواداري به پيدا ٿئي. ٽيڪنالاجيءَ جي ترقيءَ سان گڏ بدعنواني ۽ بدعنواني جي قوتن کي ڪيتريون ئي سهولتون فراهم ڪيون ويون آهن. هاڻي برائي جي قوتن بيڊ روم تائين بغير ڪنهن رڪاوٽ جي رسائي حاصل ڪئي آهي. اهڙي صورتحال ۾ اهو ناگزير ٿي ويو آهي ته شعوري ايمان کي مضبوط ۽ مضبوط ڪيو وڃي ته جيئن بدي ۽ فساد جي قوتن کي انسان جي دل ۽ دماغ تي حملو ڪرڻ کان بچائي سگهجي.والدين ۽ استادن کي گهرجي ته هو پنهنجي ٻارن کي ايمانداري، ذميواري، خلوص ۽ محبت سان تربيت ڏين. انهن ۾ اعتماد پيدا ڪريو ته هو پنهنجون سموريون سرگرميون اوهان سان شيئر ڪن، جتي کين ڏکيائي يا گمراهه ٿيڻ جو خطرو محسوس ٿئي اتي اوهان کان رهنمائي حاصل ڪريو ته جيئن ٻار ۽ نوجوان انٽرنيٽ جو مثبت استعمال ڪري ڪامياب ماڻهو بڻجي سگهن ۽ پنهنجي دور سان گڏ اڳتي وڌن ۽ نقصانڪار شين کان بچي سگهن. جيتريقدر جعلي خبرن جو تعلق آهي ته اڄ جو انساني معاشرو جعلي خبرن جي ڪري گمراهي ۽ فتني سان ڀريل آهي. سچ ۽ ڪوڙ، صحيح ۽ غلط، قانوني ۽ غير قانوني جي سڃاڻپ کي تمام پيچيده ۽ مشڪل بڻايو ويو آهي. هن معاملي ۾ ٽيڪنالاجي جي غلط استعمال ۽ منفي استعمال جو وڏو ڪارڻ آهي. ڪنهن به خبر کي جانچڻ لاءِ ٻه شيون بنيادي آهن
خبرون آرٽيڪل
خبر جو ذريعو
ان سلسلي ۾ قرآن جون هدايتون واضح آهن: ڪوڙ ڳالهائڻ کان پاسو ڪريو ۽ هميشه سچ ڳالهايو. ٻئي طرف خبر جي ماخذ جي باري ۾ چيو ويو آهي ته جيڪڏهن ڪو فاسق ۽ فاجر توهان وٽ ڪا خبر آڻي ته ان تي تحقيق ۽ تصديق کان سواءِ عمل نه ڪريو ۽ ان کي اڳتي نه وڌو ته جيئن پاڻ کي نقصان نه پهچي. ۽ ٻين کي به بچايو. تنهن ڪري، ڪنهن به خبر کي ڦهلائڻ ۽ شيئر ڪرڻ کان اڳ، اهو ڏسڻ ضروري آهي ته اها خبر سچي آهي يا غلط. نقصانڪار يا ڪارائتو؟ان ۾ ٺڳي ته ناهي ڪئي وئي؟سچ ۽ ڪوڙ جي ميلاپ ته نه ڪئي وئي آهي؟ ساڳيءَ ريت خبرن جي ذريعن جا مفاد، تعصب ۽ محبتون هن خبر ۾ نه ڳالهائي رهيون آهن؟ هن ڪنهن به واقعي تي پنهنجي مفادن، تعصبن يا محبتن جا رنگ نه ٽنگيا؟ اهي سڀئي چيڪ ڪنهن به خبر جي سچي يا ڪوڙي حقيقت کي کوليندا آهن. ڪوڙي خبر جنهن جو حقيقت سان ڪو به واسطو نه هجي. اهڙين حالتن ۾، ڪيترائي ماڻهو ڪنهن به غلط/جعلي خبر جي شيئر ڪرڻ جي خوفناڪ نتيجن کان مڪمل طور تي بي خبر آهن، جيتوڻيڪ غير تصديق ٿيل مذهبي معلومات. اهڙين خبرن جي جاچ ڪرڻ ضروري آهي. ته ڄاڻايل معلومات کي هر زاويي کان جانچڻ گهرجي. مختلف ذريعن کان ان جي تصديق ٿيڻ گهرجي. ڇا اها خبر صورتحال سان مطابقت رکي ٿي؟ ڇا هن خبر جي تاريخ واضح آهي؟ ڇا ٺاھ جوڙ مڪمل آھي؟ ان کان سواء، تصديق ڪري سگهجي ٿو ڪيترن ئي آن لائن ذريعن ذريعي. ڇا ڪرڻ جي ضرورت آهي ۽ ان لاءِ پي ٽي اي جون خدمتون آن لائن به وٺي سگهجن ٿيون. جيڪو هميشه پنهنجي قوم جي رهنمائي ڪندو رهي ٿو.
