اعجاز ممنائي
1979ع ۾ آسام ۾ هڪ خوفناڪ ٻوڏ آئي. آبادي، وڻ، مال، سڀ ڪجهه فطرت جي هٿان بيوس هو. ان وقت جي حڪومت پنهنجي طرفان عام ماڻهن کي پاڻي جي آفت کان بچائڻ جي پوري ڪوشش ڪري رهي هئي پر ٻوڏ کان پوءِ گرمي جي شدت به وڌي وئي هئي. سمالي جو ڪم اڃا تائين جاري هو. تباهه ٿيل علائقي ۾ هڪ سورهن سالن جو نوجوان به هو. ان جو نالو ياديو پيانگ هو. معمولي شڪل ۽ صورت وارو ڇوڪرو ڪنهن کي به ياد نه هو. هڪ ويڪري چپٽي نڪ، ڪارو ڀنگ جو رنگ، ٻڏي ويل بيڪار اکيون ۽ ٿوري تعليم به ڪافي هئي. پر سر، ياديو اهڙو سر هو، هڪ اهڙو شخص جيڪو ڪنهن به قوم ۽ سماج لاءِ هڪ نادر تحفو هو. ٻوڏ کان ٿوري دير بعد، ياديو هڪ جاءِ تي ڪيترائي مئل نانگ ڏٺا. هن محسوس ڪيو ته پاڻي انهن نانگن جي قدرتي رهائش کي تباهه ڪري ڇڏيو آهي، هي سڄو علائقو برهم پترا نديءَ جي ڪناري تي هڪ زرخيز علائقو هو. زرخيز مٽي ريتي هيٺ دفن ٿي وئي هئي. ياديو هڪ ويجهي آباديءَ ۾ ويو. جتي بانس جو 20 5/8 ڪري پيو هو. اتان کان، هن بغير ڪنهن دير جي علائقي ۾ وڻن جون ٽاريون پوکيون. هر روز هو ايندو هو. هو بانس جي ٻوٽن کي پاڻي ڏيندو هو ۽ انهن جي حفاظت ڪندو هو. هن محسوس ڪيو ته سڀئي ٽاريون جڙنديون رهيون آهن. اهي ڏينهون ڏينهن تيزي سان وڌي رهيون هيون. انهن ۾ نوان پن به ڦٽي رهيا هئا. هي هڪ اهڙو واقعو هو جنهن نه رڳو هندستان پر سڄي دنيا ۾ وڻن، ٻوٽن ۽ انهن سان لاڳاپيل زندگي جي عاشقن کي به حيران ڪري ڇڏيو. هو هر صبح ويجھي آبادين ۽ ننڍن ڪلٽ باغن ۾ ويندو رهيو ۽ اتي جي ماڻهن کان نوان پوکيل ٻوٽا، وڻ جون ٽاريون وٺندو رهيو. پوءِ ساڳئي ريتي واري علائقي تي ڏٺو ويو ته اهي بانس جا ٻوٽا ڪيئن بيٺا آهن. هر روز ڪيترائي ڪلوميٽر پنڌ ڪندو هو ۽ درياهه جي ويجهو هيٺئين علائقن ۾ ٻوٽا پوکيندو رهيو. اهو سڀ ڪم ياديو جي زندگي جو مقصد بڻجي چڪو هو. ڪجهه مقامي ماڻهو کيس چريو سمجهندا هئا. پر ڪيترائي اهڙا هئا جيڪي ياديو کي سٺو ماڻهو پڻ سمجهندا هئا. انهن کيس مفت ۾ ٻوٽا فراهم ڪيا. ياديو ڪنهن مخصوص علائقي ۾ ٻوٽا نه پوکيا. هن سڄي عمل ۾ سال گذري ويا. يعني، اهو هڪ يا ٻن سالن جو معاملو ناهي. بلڪه، اهو انساني زندگي جي بهترين سالن جي ڪهاڻي آهي. هر نوجوان هڪ ٻار آهي. هر ڪو خواب جي تعبير چاهي ٿو۔ڪو ڊاڪٽر ٿيڻ چاهي ٿو؟ ڪو انجنيئر ٿيڻ ٿو گهري ڪو فوجي آفيسر ڪو ڪميشن آفيسر ٿي پنهنجي زندگي پرسڪون زندگي گذارڻ چاهي ٿو۔ مطلب ته هر ماڻهوءَ جا پنهنجا ذاتي خواب هوندا آهن. جيڪي ڪڏهن ڪڏهن سندس عملي زندگيءَ ۾ پورا ٿيندا آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن اهي خواب اڻپورا رهجي ويندا آهن. عملي زندگيءَ جا لنگهه هڪ ماڻهوءَ کي انهن موتمار رستن تي وٺي ويندا آهن ۽ کيس اهو بڻائيندا آهن جيڪو هو ڪجهه سپچي به نه سگهندو آهي. اهو نوجوان جيڪو اسٽوڊيو ۾ امير ٿيڻ لاءِ ايندو آهي، اسٽوڊيو جي ٻاهران اتي ئي چانهه وڪڻندڙ بڻجي ويندو آهي. اهو نوجوان جيڪو ميوو وڪڻندو آهي، فطرت ۽ محنت ذريعي دليپ ڪمار بڻجي ويندو آهي. حقيقت ۾، فطرت جي سامهون، اسان سڀ مٽيءَ جا ڍير آهيون. اها مٽي اسان کي هڪ ماهر ڪنڀار وانگر ڪيترن ئي سانچن ۾ ٺاهيندي آهي. جيڪو اسان جي ٻاروتڻ جي خوابن سان ڪو به واسطو ناهي. پر يادو جو صرف هڪ خواب هو. برهم پترا نديءَ جي ڪناري واري علائقي ۾ وڻ پوکڻ ۽ ان کي دنيا کي ٻيلي جي طور تي ڏيکارڻ. سندس محنت، يقيناً، نظم و ضبط رنگ لاتو. ڏينهن ۽ رات جي ٽن ڏهاڪن جي محنت سندس علائقي کي هڪ خوبصورت ٻيلي ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. هزارين نه پر لکين پکي سرسبز وڻن ڏانهن لڏپلاڻ ڪئي. جهنگلي جانور به اتي حفاظت سان رهڻ لاءِ ويا، جن ۾ شينهن، گينڊا ۽ چيتا شامل آهن. سوين هرڻ به اتي هئا. جڏهن عام ماڻهن هي ڪارنامو پنهنجي اکين سان ڏٺو، تڏهن انهن پنهنجا پالتو جانور ۽ پکي به يادو ٻيلي ۾ آزاد ڪري ڇڏيا. پر ڪمال جي ڳالهه اها آهي ته آسام حڪومت کي، هڪ ڳوٺ جي نوجوان جي عظيم ڪارنامي جي به خبر نه هئي. اسان جون حڪومتون به تقريبن ساڳيون آهن پر نااهل، سست، تلخ ۽ بدعنوانيء جي ڪري تباهيء ڪناري پهچي چڪيون آهن. 2008 ۾، آسام ٻيلي ۽ جهنگلي جيوت جي تحفظ واري کاتي کي خبر پئي
ه انهن جي سرڪاري ذخيرن مان هڪ سو پندرهن هاٿي غائب آهن. سرڪاري کاتي جي نااهلي ۽ نالائقي اخبارن ۾ رپورٽ ٿيڻ لڳي. جڏهن سياح بابن وٽ ڪو به آپشن نه رهيو، ته انهن هاٿين کي ڳولڻ شروع ڪيو. انهن ياديو جي ٻيلن جي ڳولا ڪئي . جڏهن انهن اهو خزانو ڏٺو ته حيران ٿي ويا، هي هڪ ڏورانهين علائقو هو. پر هر قسم جا جانور ۽ پکي اتي امن سان رهي رهيا هئا. انهن جا گم ٿيل هاٿي به اتي هئا. جڏهن حڪومت کي خبر پئي ته اهي جيڪو ڪم ڪري رهيا هئا، تعليم يافته نوجوانن جي هڪ ٽيم مسلسل پريس ذريعي معلومات ڏئي رهي هئي. پوءِ تعريف جا گهنٽيون وڄڻ لڳيون. درٻاري بابو ياديو جي گهر پهتو،سندس گهر مٽيءَ جو ٺهيل هو. ڪو چوندو هو ته هن ياديو کي وڻ پوکڻ جي تربيت ڏني. ڪو چوندو هو ته نه سائين، مون ياديو کي وڻ پوکڻ سيکاريو. پر اهو صرف اهو هو ته هن معزز نوجوان ڪنهن به سرڪاري مدد کان سواءِ ٻيلو ٺاهيو ۽ وڌايو. هر روز، مان ميڊيا ۾ سرڪاري اشتهار ڏسان ٿو ته حڪومت هڪ وڏي وڻ پوکڻ جي مهم شروع ڪئي آهي. لکين رپيا اشتهارن تي ضايع ڪيا پيا وڃن. ليکڪن پنهنجا قلم ٽوڙي ڇڏيا آهن جيڪي وڻن جي اهميت کي بيان ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. انهن جي صلاح جو ڪو به اثر نه ٿيو آهي. پر انهن کي هن اهم ترين موضوع تي لکڻ جو حق حاصل ٿيو آهي. اصل حقيقتون تمام گهڻيون خراب آهن. 1992 ۾، پاڪستان ۾ ٻيلا 3.78 ملين هيڪٽر هئا. 2025 ۾، انهن وٽ صرف 3 ملين هيڪٽر بچيا هئا. بين الاقوامي تنظيمن جي مطابق، اسان جو ملڪ هر سال 11,000 ايڪڙ ٻيلا وڃائي رهيو آهي. يعني ٻيلن جو مقدار هڪ خطرناڪ حد تائين گهٽجي ويو آهي. مصيبت اها آهي ته اسان جي ملڪ ۾ ٻيلا سڄي علائقي جو صرف پنج سيڪڙو آهن. پاڙيسري ملڪن ۾ اهو 100 سيڪڙو آهي. چين ۾ اهو 100 سيڪڙو آهي. ٻين ملڪن ۾ هر سال ٻيلن جي ڪٽائي جي شرح وڌي رهي آهي. پر اسان جي ملڪ ۾ اهو هڪ الميو بڻجي چڪو آهي. يعني اسان جي شرح گهٽجي رهي آهي. اسان هاڻي ان جا نتيجا ڀوڳي رهيا آهيون. موسمياتي تبديلي، بي وقت ٻوڏ، جبلن جي علائقن ۾ سخت زميني ٽڪرا، زرخيز مٽيءَ جي کوٽ ۽ انساني جانين جو نقصان، اهو سڀ ڪجهه زرخيز مٽيءَ ۾ شامل آهي. پر ڇا توهان مرڪزي يا ڪنهن به صوبائي حڪومت ۾ مضبوط ارادي کي ڏسو ٿا جنهن جي هن وقت سخت ضرورت آهي. وسيلا ڪيئن آهن؟ ترجيحات ڇا آهن؟ پاڙيسري ملڪن سان اجايون جنگيون، انتهائي غريب هجڻ جي باوجود مهانگا ترين هٿيار خريد ڪرڻ، طاقت ذريعي ماڻهن تي هڪ غير موثر ۽ سڙيل نظام مسلط ڪرڻ، غير ضروري پرڏيهي دورا ڪرڻ ۽ اهڙن وهمن ۾ مبتلا ٿيڻ وغيره، ھاڻي اھو واضح ناھي ته اسان جون حڪومتون ۽ رياستي ادارا اصل ۾ ڇا چاھين ٿا؟ ھا، ھڪ ڳالھ واضح آھي ته سياسي مخالفن کي ملڪ جو دشمن قرار ڏيڻ ۽ انھن کي سزا ڏيڻ وارو ڌنڌو عام آهي. ھن گھٽ ۽ ٻوسٽ واري ماحول ۾ منھنجو آواز ڪير ٻڌندو؟ ملڪ ڪرپشن جي ڪري نه پر وڻن جي کوٽ سبب برباد ٿي رھيو آھي. ٻيلو ڪاٺ جي چورن جي گرفت ۾ آھي. خدا جي واسطي، وڻ پوکڻ لاءِ قومي ايمرجنسي جو اعلان ڪيو وڃي. ڪو ڪيئن پنج سيڪڙو ٻيلا نه پر ھڪ سيڪڙو به وٺي سگھي ٿو؟ وزيراعظم ۽ سڀني وڏن وزيرن کي گڏجي ويھڻ گھرجي ۽ ان لاءِ عملي منصوبو ٺاھڻ گھرجي. پر نه، اهڙو ڪجھ به نه ٿيندو. ھا، ضرور بيانن جو مينهن پوندو جيڪو عام ماڻھو ڄاڻي ٿو۔ جيڪڏهن حڪومت اهو ڪم نه ٿي ڪري ته کيس اڪيلو ڇڏي ڏيو. اسان جي 250 ملين ماڻھن ۾ ھڪ به يادو پيدا ٿي ويو جيڪو پنھنجي جذبي ۽ جرئت سان ھزارين ايڪڙ ٻيلا پوکڻ ۾ ڪامياب ٿي سگهي ٿو۔
