غلام مصطفىٰ جمالي
پاڪستان ۾ روڊ حادثا ڪا نئين ڳالهه ناهن. لڳ ڀڳ هر روز ملڪ جي ڪنهن نه ڪنهن حصي مان ٽريفڪ حادثن، قيمتي انساني جانين جي ضايع ٿيڻ ۽ خاندانن جي اجڙڻ جون خبرون سامهون اينديون رهن ٿيون، پر ڪي سانحا اهڙا هوندا آهن جيڪي رڳو هڪ خبر نه رهندا آهن پر سڄي سماج جي ضمير کي لوڏي ڇڏيندا آهن. مري ايڪسپريس وي تي ملتان کان مري ويندڙ هڪ خاندان جي گاڏي سان پيش آيل تازو افسوسناڪ حادثو به اهڙن سانحن مان هڪ آهي، جنهن سڄي ملڪ کي ڏک ۽ غم ۾ مبتلا ڪري ڇڏيو آهي.
شروعاتي اطلاعن موجب هڪ هائي ايس وين موڙ ڪٽيندي نالي ۾ ڪري پئي ۽ پوءِ ان ۾ باهه ڀڙڪي اٿي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ ئي خاندان جا گهٽ ۾ گهٽ ڏهه ماڻهو حياتي وڃائي ويٺا، جڏهن ته تيرهن ڄڻا زخمي ٿيا. فوت ٿيلن ۾ ٻارن جو وڏو انگ شامل هو. هي خبر رڳو ڪجهه سٽن تي مشتمل هڪ واقعو نه، پر هڪ اهڙو انساني الميو آهي، جنهن جا اثر متاثر خاندان جي دلين تي سالن تائين نقش رهندا.
جڏهن به ڪنهن حادثي ۾ ٻار پنهنجون حياتيون وڃائيندا آهن ته ان جو درد ڪيترائي ڀيرا وڌي ويندو آهي. ٻار ڪنهن به سماج جو مستقبل هوندا آهن، انهن جون مرڪون گهرن جي رونق ۽ والدين جي اميدن جو مرڪز هونديون آهن. هڪ پل ۾ انهن معصوم زندگين جو ختم ٿي وڃڻ رڳو هڪ خاندان جو نقصان نه پر سڄي سماج لاءِ هڪ ناقابلِ تلافي صدمو هوندو آهي. مري جي حسين وادين ۾ خوشيون ڳولڻ لاءِ نڪتل هي خاندان شايد اهو تصور به نه ڪري سگهيو هوندو ته سندن سفر اهڙي دردناڪ انجام ڏانهن وڃي رهيو آهي.
هي سانحو هڪ ڀيرو ٻيهر اسان کي سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو ته آخر اسان جي روڊن تي انساني جان ايتري غير محفوظ ڇو آهي؟ هر حادثي کان پوءِ ڪجهه ڏينهن تائين افسوس جو اظهار ڪيو ويندو آهي، جاچ جا اعلان ٿيندا آهن، ذميوارن جي نشاندهي جون ڳالهيون ٿينديون آهن، پر وقت گذرڻ سان گڏ سڀ ڪجهه معمول جو حصو بڻجي ويندو آهي. پوءِ ڪنهن ٻئي شهر، ڪنهن ٻي شاهراهه ۽ ڪنهن ٻئي خاندان سان اهڙو ئي نئون حادثو پيش اچي ويندو آهي. ائين محسوس ٿئي ٿو ڄڻ اسان حادثن کي پنهنجي اجتماعي زندگي جو معمول سمجهي ورتو آهي.
پاڪستان ۾ ٽريفڪ حادثن جا سبب ڪيترائي آهن. تيز رفتاري، ڊرائيورن جي ٿڪاوٽ، گاڏين جي خراب حالت، روڊن جا خطرناڪ موڙ، حفاظتي انتظامن جي کوٽ ۽ ٽريفڪ قانونن تي عملدرآمد ۾ ڪمزوري انهن حادثن جا بنيادي سبب آهن. خاص طور تي جبلن وارن علائقن ۾ سفر دوران اضافي احتياط جي ضرورت هوندي آهي، ڇاڪاڻ ته هڪ معمولي غلطي به وڏي سانحي جو سبب بڻجي سگهي ٿي.
مري، گليات ۽ ٻين سياحتي ماڳن ڏانهن ويندڙ روڊن تي هر سال لکين گاڏيون سفر ڪنديون آهن. اهڙي صورتحال ۾ لاڳاپيل ادارن جي ذميواري ڪيترائي ڀيرا وڌي ويندي آهي ته هو مسافرن جي حفاظت کي يقيني بڻائڻ لاءِ اثرائتا قدم کڻن. هي سانحو ان ڳالهه جي ياد ڏياريندڙ آهي ته روڊن تي حفاظت کي محض هڪ رسمي ذميواري نه پر قومي ترجيح بڻائڻ جي ضرورت آهي.
هن واقعي جو هڪ ٻيو اهم پهلو گاڏي ۾ باهه لڳڻ جو واقعو آهي. دنيا جي ترقي يافته ملڪن ۾ مسافر گاڏين ۾ هنگامي حالتن سان منهن ڏيڻ لاءِ خاص حفاظتي نظام موجود هوندا آهن. باهه لڳڻ جي صورت ۾ مسافرن جي فوري نيڪالي لاءِ ڪيترائي متبادل رستا ۽ حفاظتي اوزار فراهم ڪيا ويندا آهن. جيڪڏهن ڪنهن حادثي سبب گاڏي جا دروازا بند ٿي وڃن ته به مسافرن کي بچائڻ جا ٻيا طريقا موجود هوندا آهن. افسوس جو اسان وٽ اهڙيون سهولتون اڪثر نظرانداز ڪيون وينديون آهن، جنهن جي نتيجي ۾ جاني نقصان وڌيڪ ٿيندو آهي.
هي پڻ هڪ حقيقت آهي ته سياحتي علائقن ڏانهن ويندڙ ڪيترين گاڏين ۾ گنجائش کان وڌيڪ مسافر سوار ڪيا ويندا آهن. ننڍين گاڏين ۾ وڌيڪ ماڻهن کي ويهارڻ نه رڳو قانون جي ڀڃڪڙي آهي پر انساني جانين لاءِ پڻ وڏو خطرو آهي. جڏهن اهڙيون گاڏيون حادثي جو شڪار ٿين ٿيون ته نقصان جو دائرو وڌيڪ وسيع ٿي ويندو آهي.
هن سانحي ريسڪيو ادارن جي اهميت کي به اجاگر ڪيو آهي. ريسڪيو 1122، موٽروي پوليس ۽ ٻين امدادي ادارن فوري طور تي واقعي واري هنڌ پهچي امدادي ڪارروايون شروع ڪيون. اهڙن موقعن تي هر منٽ قيمتي هوندو آهي، ڇاڪاڻ ته بروقت امداد سان ڪيترين ئي جانين کي بچائي سگهجي ٿو. پاڪستان ۾ ريسڪيو سروسز گذريل سالن دوران ڪافي بهتر ٿيون آهن، پر اڃا به وڌيڪ بهتري جي ضرورت موجود آهي.
معاشرتي سطح تي به اسان کي پنهنجن روين جو جائزو وٺڻ گهرجي. سفر دوران حفاظتي اصولن کي معمولي سمجهڻ، سيٽ بيلٽ استعمال نه ڪرڻ، گاڏي جي فٽنيس چيڪ نه ڪرائڻ ۽ تيز رفتاري جهڙيون غفلتون ڪيترن ئي سانحن جو سبب بڻجن ٿيون. جيستائين عوام پاڻ پنهنجي حفاظت کي اوليت نه ڏيندو، تيستائين صرف قانون ٺاهڻ سان مسئلو مڪمل طور حل نه ٿيندو.
مري ايڪسپريس وي جو هي حادثو رڳو هڪ روڊ حادثو نه پر هڪ قومي الميو آهي، جيڪو اسان کي پنهنجي ترجيحن تي ٻيهر غور ڪرڻ جو پيغام ڏئي ٿو. ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته هن واقعي جي مڪمل ۽ شفاف جاچ ڪئي وڃي، ذميوار عنصرن جي سڃاڻپ ڪئي وڃي ۽ مستقبل ۾ اهڙن سانحن کي روڪڻ لاءِ عملي قدم کنيا وڃن. متاثر خاندان جي ڏک جو ازالو ته ممڪن ناهي، پر جيڪڏهن هن حادثي مان سبق سکي انساني جانين جي تحفظ کي يقيني بڻايو وڃي ته شايد اهي قيمتي جانيون بي مقصد ضايع نه وڃن.
