محمد ابراهيم سومرو
صوفين جي تاريخ هميشه انساني عظمت، محبت، ۽ هم آهنگي جا پڙاڏا پيش ڪندي رهي آهي. جڏهن به انساني سماج نفرت، خودغرضي ۽ فرقي واريت جي تاريڪي ۾ ڀٽڪيو، صوفين جي روشني ان کي نئين واٽ ڏيکاري. اهڙي روشني جي هڪ ڀروسي جو نالو آهي شاه عنايت شهيد.
شاه عنايت نه رڳو سنڌ جي صوفين جو سرتاج هو، پر هڪ نرالو انقلابي روح به هو، جنهن جي ڌرتي سان محبت ۽ ماڻهن جي حقن لاءِ جدوجهد کي سنڌ جي تاريخ ڪڏهن به وساري نٿي سگهي. سندس شخصيت ۾ هڪ طرف خدا سان بيحد عشق هو، ته ٻي طرف خلق خدا سان بي لوث محبت.
شاه عنايت جو پيغام بلڪل واضح هو: “جيڪو کيڙي سو کائي.” ان قول ۾ هڪ انقلابي فڪر سمايل آهي، جيڪو طبقائي نظام ۽ غلامي کي للڪاريندو آهي. ان فڪر جي بنياد تي هن پنهنجي زماني جي جاگيرداري نظام خلاف علم بغاوت بلند ڪيو، جنهن جو مقصد ماڻهن کي سندن حقن جي شعور سان روشناس ڪرڻ هو.
شاه عنايت جي خانقاه نه رڳو روحاني مرڪز هئي پر سماجي ۽ سياسي شعور جو وڏو گهوارو به هئي. ان خانقاه ۾ نه ڪا ذات پات جي تقسيم هئي، نه ئي دولت ۽ غربت جو فرق. هر ايندڙ ماڻهو کي محبت، عزت ۽ ڀائيچاري جو سبق ڏنو ويندو هو. ان خانقاه جي دروازن تي اهو واضح پيغام هئو ته خدا جي مخلوق جي خدمت ئي حقيقي عبادت آهي.
پر بدقسمتي سان، اهڙا عظيم انسان هميشه اقتدار جي ايوانن لاءِ خطرو بڻجندا رهيا آهن. شاه عنايت جي سچائي ۽ انصاف تي ٻڌل پيغام ان دور جي جاگيردارن ۽ حڪمرانن کي قبول نه هو. نتيجي ۾، هڪ سازش ذريعي کيس شهيد ڪيو ويو. پر سندس شهادت سنڌ جي مٽيءَ ۾ هڪ نئون شعور پيدا ڪري وئي.
شاه عنايت اڄ به اسان لاءِ هڪ علامت آهي—محبت جي، هم آهنگي جي، ۽ حقن جي جنگ جي. جيڪڏهن اڄ اسان پنهنجي سماج ۾ ان جا اصول ۽ تعليمات لاڳو ڪريون، ته اسان نفرت ۽ فرقن جي دلدل مان نڪري محبت ۽ انسانيت جي روشن دنيا ۾ قدم رکي سگهون ٿا.
اختتام تي، شاه عنايت جو اهو قول وري ياد ٿو اچي: “جيڪو کيڙي سو کائي.” جيڪڏهن اسان محبت، سچائي ۽ انصاف جا ٻج ڇٽينداسين، ته ان جا ميوات به اوترا ئي مٺا ۽ ڪارائتا هوندا.
