رحمت الله ٻرڙو
تازو هڪ خبر آئي آھي ته پاڪستان جو صدر آصف علي زرداري چئن ڏينهن جي سرڪاري دوري تي چين پهچي ويو آھي،جتي تجارتي ۽ اقتصادي بنيادن تي پڻ ڳالهيون ٿينديون.انهيء حوالي سان سنڌ جو وڏووزير مراد علي شاھ به پنهنجي صوبائي وزير توانائيء وارو وزير ناصر شاھ،ٽرانسپورٽ وارو وزير شرجيل انعام ميمڻ سميت چين جي دوري تي ويا آھن.ان سلسلي ۾ خبر اها آئي آھي ته سنڌ جو وزيراعلي مراد علي شاھ چين جي مختلف وفدن سان ملاقاتون ڪندو ۽ سنڌ ۾ پرڏيهي سيڙپڪاريء لاء تجارتي ۽ صنعتي وفدن سان ملاقاتن سميت معاهدا ڪرڻ جو امڪان آھي.جنهن ۾ زراعت،توانائي،ٽراسپورٽ،انفرااسٽرڪچر سميت ٽيڪنالوجي تي به خيالن جي مٽاسٽا ٿيندي.بنيادي نقطو اهو آھي ته سنڌ پاڪستان جو اهو واحد صوبو آھي جيڪو ٻين صوبن جي ڀيٽ ۾ وڏي اهميت،توجھ جو گهرجائو آھي.سوال پيدا ٿئي ٿو ته اهو ڪيئن؟سو پڻ ملين ڊالرز جو ئي نه پر بلين ٽريلين ڊالرز جو سوال آھي.ته سنڌ جي ترقي جنهن توجھ جي گهرجائو آھي سا پڻ هيٺ بيان ڪجي ٿي.سنڌ بنيادي طور تي جتي زراعت بيسڊ صوبو آھي جنهن کي سمنڊ جهڙي نعمت سميت قدرتي معدني اڻ کٽ وسيلا آھن.درياھ پهاڙ،ٿر،بيابان،زرخيز زمينون،ڍنڍون ڍورا ۽ مال مويشيء جهڙيون نعمتون آھن.انهن جو استعمال،انهن جي سنڀال،انهن جي مالڪي سان گڏ جديد گهرجائن مطابق ڏيهي ۽ پرڏيهي سڙيپ ڪاري ڪرائڻ وقت جي اهم ضرورت آھي.جنهن لاءهيٺ ڏنل ڳالهيون گوش گذار ڪجن ٿيون.
سنڌ جي ترقي جي صلاحيت:زراعت، توانائي، ٽرانسپورٽ، انفراسٽرڪچر، ۽ ٽيڪنالاجي ۾ موقعن کي ڳولهڻ لاء پاڪستان جو ٻيو نمبر وڏو صوبو سنڌ،معاشي ترقي ۽ ٻين شعبن ۾ ترقي لاءِ بيشمار صلاحيت رکي ٿو. پنهنجي امير قدرتي وسيلن،اسٽريٽجڪ مقام، ۽ متنوع معيشت سان، سنڌ سيڙپڪاري ۽ جدت جو مرڪز بڻجي سگهي ٿو.هن مضمون ۾، اسان صلاح ۽ تجويزون فراهم ڪنداسين ته ڪيئن زراعت، توانائي، ٽرانسپورٽ، انفراسٽرڪچر، ۽ ٽيڪنالاجي ۾ موقعا کوليا وڃن،انهي سان گڏ پرڏيهي سيڙپڪاري کي راغب ڪيو وڃي.جنهن ۾ هيٺيان شعبا توجھ گهرن ٿا.
نمبر پهريون زراعت.فصلن جي تنوع، هارين کي هڪ فصل تي انحصار گهٽائڻ ۽ موسمياتي تبديلي جي لچڪ وڌائڻ لاءِ پنهنجن فصلن کي متنوع بڻائڻ جي حوصلا افزائي ڪريو.
آبپاشي نظام جي جديديت:
پاڻي جي ضايع ٿيڻ کي گهٽائڻ ۽ ڪارڪردگي وڌائڻ لاءِ آبپاشي نظام کي اپ گريڊ ڪريو.
زرعي تحقيق ۽ ترقي،نئين فصلن جي قسمن کي ترقي ڪرڻ، زراعت جي طريقن کي بهتر بڻائڻ،۽ پيداوار کي وڌائڻ لاءِ تحقيقي ادارا قائم ڪريو.
فارم کان مارڪيٽ انفراسٽرڪچر:هارين کي مارڪيٽن سان ڳنڍڻ لاءِ انفراسٽرڪچر تيار ڪريو،ٽرانسپورٽ جي قيمتن کي گھٽايو ۽ مارڪيٽن تائين رسائي وڌايو.
توانائي۔قابل تجديد توانائي: قابل تجديد توانائي جي ذريعن، جهڙوڪ شمسي ۽ هوائي توانائي ۾ سيڙپڪاري ڪريو، فوسل ايندھن تي انحصار گهٽائڻ ۽ موسمياتي تبديلي کي گهٽائڻ لاءِ.
توانائي جي ڪارڪردگي: توانائي جي استعمال ۽ فضول کي گهٽائڻ لاءِ توانائي جي موثر طريقن ۽ ٽيڪنالاجي کي فروغ ڏيو.
گرڊ جديد بڻائڻ: اعتبار، ڪارڪردگي ۽ رابطي کي بهتر بڻائڻ لاءِ توانائي گرڊ کي اپ گريڊ ڪريو.
نجي شعبي جي سيڙپڪاري،توانائي جي شعبي ۾ نجي شعبي جي سيڙپڪاري کي حوصلا افزائي ڪريو ته جيئن صلاحيت وڌائي سگهجي ۽ خدمتون بهتر ٿي سگهن.
ٽرانسپورٽ.روڊ نيٽ ورڪ جي ترقي: ڳوٺاڻن ۽ شهري علائقن کي ڳنڍڻ لاءِ هڪ جامع روڊ نيٽ ورڪ تيار ڪريو ۽ برقرار رکون.
عوامي ٽرانسپورٽ سسٽم: رش ۽ آلودگي کي گهٽائڻ لاءِ هڪ موثر عوامي ٽرانسپورٽ سسٽم قائم ڪريو.
ريلوي نيٽ ورڪ اپ گريڊ، ڪنيڪٽوٽي کي بهتر بڻائڻ ۽ ٽرانسپورٽ جي خرچن کي گهٽائڻ لاءِ ريلوي نيٽ ورڪ کي اپ گريڊ ڪريو.
بندرگاهن جي ترقي، واپار ۽ واپار کي وڌائڻ لاءِ بندرگاهن کي ترقي ۽ جديد بڻايو.
انفراسٽرڪچر .شهري منصوبابندي،ترقي ۽ ترقي کي منظم ڪرڻ لاءِ جامع شهري منصوبابندي جي حڪمت عملين کي ترقي ۽ لاڳو ڪريو.
رهائش ۽ تعمير،گهرن جي کوٽ کي حل ڪرڻ لاءِ سستي رهائش ۽ تعميراتي منصوبن کي حوصلا افزائي ڪريو.
پاڻي ۽ صفائي،عوامي صحت کي بهتر بڻائڻ لاءِ موثر پاڻي ۽ صفائي سسٽم کي ترقي ۽ برقرار رکو.
آفت جو انتظام: قدرتي آفتن جي اثر کي گهٽائڻ لاءِ موثر آفت جي انتظام جا نظام قائم ڪريو.
ٽيڪنالاجي،آءِ ٽي انفراسٽرڪچر ڊولپمينٽ اي-گورنمينٽ، اي-ڪامرس، ۽ جدت کي سپورٽ ڪرڻ لاءِ آئي ٽي انفراسٽرڪچر کي ترقي ۽ اپ گريڊ ڪريو.
ڊجيٽل خواندگي،صلاحيتن ۽ علم کي وڌائڻ لاءِ ڊجيٽل خواندگي پروگرامن کي فروغ ڏيو.
اسٽارٽ اپ ايڪو سسٽم ڊولپمينٽ: جدت ۽ ڪاروباري کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ متحرڪ اسٽارٽ اپ ايڪو سسٽم قائم ڪريو.
سائبر سيڪيورٽي،ڊيٽا جي حفاظت ۽ سائبر خطرن کي روڪڻ لاءِ اثرائتي سائبر سيڪيورٽي قدمن کي ترقي ۽ لاڳو ڪريو.
پرڏيهي سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ،سيڙپڪاري دوست پاليسيون: پرڏيهي سيڙپڪارن کي راغب ڪرڻ لاءِ سيڙپڪاري دوست پاليسيون ترقي ۽ لاڳو ڪريو.
بنيادي ڍانچي جي ترقي: ڪاروباري واڌ ۽ ترقي کي هٿي ڏيڻ لاءِ انفراسٽرڪچر کي ترقي ۽ اپ گريڊ ڪريو.
مهارت رکندڙ افرادي قوت: ڪاروباري ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ هڪ ماهر ۽ تعليم يافته افرادي قوت تيار ڪريو.
ڪاروبار ڪرڻ ۾ آساني:ڪاروبار کي هلائڻ آسان بڻائڻ لاءِ ضابطن ۽ طريقيڪار کي آسان بڻايو.سيڙپڪاري جي واڌاري: سنڌ کي سيڙپڪاري جي منزل طور فروغ ڏيڻ لاءِ هڪ سيڙپڪاري جي واڌاري ايجنسي قائم ڪريو.انهن تجويزن ۽ صلاحن تي عمل ڪندي، سنڌ پنهنجي ترقي جي صلاحيت کي کوليو ۽ سيڙپڪاري، جدت ۽ اقتصادي ترقي جو مرڪز بڻجي سگهي ٿو.سنڌ جي وڏي وزير کي کپي ته چين جي دوري دوران پرڏيهي وفدن کي سنڌ جي وسيلن جي بنياد تي اقتصادي،تجارتي ۽ صنعتي بنيادن کان علاوھ زرعي شعبي کي سامهون رکي معاهدا ڪرڻا پوندا.پرڏيهي سيڙپڪاري سان گڏ ڏيهي سيڙپ به تمام ضروري آھي.خصوصي توجھ جي گهرجائو سنڌ جي زراعت،توانائيء واري شعبي سان گڏ سنڌ جو مڪمل انفرااسٽرڪچر هڪ وقت شناس قيادت گهري ٿو.اميد ته چين جي دوري تي ويل سنڌ حڪومت جو وفد وڏي وزير جي قيادت ۾ سنڌ جي ادارن،عوام لاء بهتر معاهدا ڪري واپس ايندو.
