`اڄ جو نوجوان، ادب ۽ احترام`

`لکندڙ: لال جان ميگهواڙ`
“انسان کی پیچان علم سے نہیں ادب سے ہوتی ہے، علم تو ابلیس کے پاس بھی تھا مگر ادب سے محروم تھا.”
علامه اقبال
سماج جي سچائي عمارتن جي بلنديءَ سان نه، پر انسانن جي ڪردارن سان پرکي ويندي آهي. تاريخ گواهي ڏئي ٿي ته اهي قومون زنده رهيون آهن، جن اخلاق کي پنهنجي طاقت ۽ ادب کي پنهنجو سرمايو سمجهيو. هر دور جو نوجوان پنهنجي وقت جي سوچ، شعور ۽ رويي جو ترجمان هوندو آهي. تنهنڪري اڄ جي نوجوان بابت ڳالهائڻ، دراصل اسان جي مستقبل بابت ڳالهائڻ آهي.اڄ جڏهن اسين نوجوان کي ڏسون ٿا ته ڪيترائي سوال ذهن ۾ اُڀرن ٿا. ڇا اڄ جو نوجوان به اهو ئي نوجوان آهي، جيڪو محبت کي پنهنجي سڃاڻپ، احترام کي پنهنجو زيور، ۽ انسانيت کي پنهنجي ذميواري سمجهندو هو؟
ڇا اڄ به نوجوان ننڍن سان شفقت، وڏن سان ادب، اُستادن سان عزت ۽ والدين سان فرمانبرداري کي پنهنجي شخصيت جو حصو بڻائي ٿو؟
يا اسان اهڙي موڙ تي پهچي چڪا آهيون، جتي رفتار (Speed) وڌي وئي آهي، پر قدر (Values) پوئتي رهجي ويا آهن؟
هي مڃڻ ۾ ڪو شڪ ناهي ته اڄ جي نوجوان وٽ علم جا وسيلا تمام گهڻا آهن. جديد ٽيڪنالاجي، سوشل ميڊيا، ۽ معلومات تائين آسان رسائي نوجوان کي اڳ کان وڌيڪ باخبر بڻايو آهي، پر ساڳئي وقت برداشت (Patience)، تحمل ۽ نرم مزاجي گهٽجڻ لڳي آهي. ڄاڻ وڌي آهي، پر دانائي گهٽ ٿي رهي آهي. لفظ تيز ٿيا آهن، پر لهجو سخت بڻجي ويو آهي. معمولي ڳالهه تي ڪاوڙ، ننڍڙي اختلاف تي دشمني، ۽ ٿوري اشتعال تي تشدد اهي سڀ رويا ادب جي گهٽتائي ڏانهن اشارو ڪن ٿا.
ادب ڇا آهي؟
ادب صرف ڪتابن جا لفظ يا نظمن جا شعر نه آهن، ادب انسان جي اندروني تربيت جو نالو آهي. ادب اهو آهي ته اختلاف هجي، پر بي ادبي نه هجي. ڪاوڙ هجي، پر ڪنٽرول ۾ هجي. ڳالهه سچي هجي، پر انداز نرم هجي. جيڪو نوجوان ڳالهائڻ جو سليقو سکي وٺي ٿو، اهو زندگيءَ جي وڏي کان وڏي جنگ به بغير تڪرار جي کٽي سگهي ٿو.
زبان بابت چيو ويندو آهي ته اها انسان کي عزت جي بلندين تائين وٺي وڃي سگهي ٿي ۽ ذلت جي کوهه ۾ به اڇلائي سگهي ٿي. مٺي زبان، نرم رويو، ۽ احترام وارو انداز انساني رشتن جا مضبوط پل آهن. جيڪو نوجوان احترام ڏئي ٿو، اهو احترام حاصل به ڪري ٿو.
اسان جي نوجوان ۾ اخلاق، ادب ۽ احترام هجڻ لازمي آهي، ۽ ادب، احترام، اخلاق تڏهن ايندو جڏهن اسان وٽ علم عام هوندو، شعور هوندو، ۽ هڪ ٻئي لاءِ احترام هوندو.
احترام هجڻ لازمي آهي، ڇو ته اهو اسان جي روزمره جي زندگيءَ ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو. چيو ويندو آهي ته زبان کي کٽ تي ويهارڻ يا پٽ تي رکڻ کان پهريان سوچڻ گهرجي. جيڪڏھن اسان ۾ اخلاق، ادب ۽ احترام هوندو، ته اسان هر ڪنهن کي ادب ڏينداسين ۽ احترام ۽ محبت حاصل ڪنداسين.
زندگي ۾ احترام (Respect) ٻن بنيادي شين تي منحصر آهي:
قابليت (Ability)
رويو (Behavior)
قابليت انسان کي اڳتي وٺي وڃي ٿي، پر رويو ۽ اخلاق انسان کي عزت ڏي ٿو. جيڪڏهن اسان وٽ علم، شعور، ۽ تربيت آهي، ته اسان هر جڳهه ۽ هر وقت عزت ۽ احترام ڏئي سگهون ٿا.
“Give Respect, Take Respect” رڳو هڪ جملو ناهي، پر زندگيءَ جو آزمودو اصول آهي. جيڪو نوجوان اهو اصول سمجهي ٿو، اهو سماج ۾ پنهنجو مقام مضبوط ڪري سگهي ٿو.
نوجوانن ۾ اخلاقي زوال جا سبب
نوجوانن ۾ اخلاقي زوال جا ڪيترائي سبب آهن، جن ۾ اهم آهن.
جيڪڏهن اڄ جو نوجوان ادب، اخلاق، ۽ احترام کي پنهنجي سڃاڻپ بڻائي، ته نه رڳو هو ڪامياب ٿيندو، پر سڄو سماج پڻ خوشحال ۽ مهذب بڻجي ويندو. نوجوان معاشري جو آئيندو آهي، ۽ نوجوان جي اخلاق تي ئي سماج جي روشني يا اونداهه جو انحصار آهي.
اڄ جي نوجوان لاءِ سڀ کان اهم پيغام اهو آهي:
“علم سان روشني حاصل ڪريو، ادب سان روشني کي سنواريو، ۽ احترام سان رشتن کي مضبوط ڪريو.”
مهذب نوجوان ئي روشن مستقبل جي ضمانت آهن. جڏهن نوجوان پنهنجو پاڻ ۾ اخلاقي تربيت، علمي محنت ۽ محبت وارو رويو پيدا ڪري وٺندو، ته هو هر ڏکيائيءَ کي آسان بڻائي سگهي ٿو ۽ سماج ۾ سچائي، محبت ۽ ڀائيچاري جو پيغام پهچائي سگهي ٿو.
زندگيءَ جو اصول ياد رکو:
“Give Respect, Take Respect.”
هي صرف هڪ جملو ناهي، پر زندگي جو آزمودو اصول آهي، جيڪو نوجوان کي نه رڳو ڪاميابي ڏئي ٿو، پر سماج ۾ عزت، محبت ۽ امن پڻ قائم ڪري ٿو.
جديد ٽيڪنالاجي ۽ سوشل ميڊيا جي غلط استعمال
گهر پهرين درسگاهه آهي، جتي ٻار ادب، احترام ۽ رويو سکندو آهي. اسڪول ٻي درسگاهه آهي، جتي نظم، ذميواري ۽ اخلاق جي آبياري ٿيندي آهي. سماج ٽئين درسگاهه آهي، جتي عملي زندگيءَ ۾ انهن سڀني قدرن جي پرک ٿيندي آهي. جيڪڏهن انهن ٽنهي هنڌن تي ڪردار سازي ڪمزور ٿيندي، ته نوجوان جي شخصيت اڻپوري رهجي ويندي.تعليم تڏهن مڪمل چئي سگهجي ٿي، جڏهن ان سان گڏ اعليٰ اخلاق شامل هجن. علم روشني ڏئي ٿو، پر ادب ان روشني کي سمت ڏئي ٿو. بغير ادب جي علم انسان کي باشعور نه، پر مغرور بڻائي سگهي ٿو.
عزت ٻن بنيادي شين سان ملي ٿي: قابليت (Ability) ۽ ڪردار (Character).
قابليت انسان کي اڳتي وڌائي ٿي.ڪردار انسان کي مٿانهون بڻائي ٿو
جيڪڏهن نوجوان وٽ علم سان گڏ عاجزي، طاقت سان گڏ نرمي، ۽ گفتگو سان گڏ ادب آهي، اهو ئي اصل معنيٰ ۾ ڪامياب نوجوان آهي. جديديت ۽ مهذب ٿيڻ
اڄ جي ضرورت اها ناهي ته نوجوان رڳو جديد (Modern) بڻجي، پر مهذب (Civilized) به بڻجي. جديد اوزار هٿ ۾ هجن، پر قديم قدر دل ۾ هجن. ڇو ته ٽيڪنالاجي سهولتون ڏئي ٿي، پر اخلاق سڪون ڏئي ٿو.
نوجوان لاءِ سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته هو علم، ادب، ۽ احترام کي پنهنجي سڃاڻپ بڻائين. علم کين سکيا ڏئي ٿو، ادب کين روشني ڏئي ٿو، ۽ احترام کين انساني رشتن جي مضبوط پل سيکاري ٿو.
جيڪڏهن نوجوان ادب، اخلاق ۽ احترام کي پنهنجي شخصيت جو حصو بڻائي، ته نه رڳو سندس ذات سنورندي، پر سڄو سماج به سونهن، سڪون، ۽ ڀائيچاري سان مهڪي اٿندو. نوجوان سماج جو مستقبل آهن. اهي ئي روشن مستقبل جي حقيقي ضمانت آهن.سماج ۾ نوجوان جي ڪردار جو جائزو وٺڻ لاءِ اسان کي ڏسڻو پوندو ته هو پنهنجن والدين، استادن، دوستن ۽ سماج سان ڪيئن پيش اچي ٿو. جيڪڏهن هو عزت، شفقت ۽ مدد جي جذبي سان پيش اچي ٿو، ته اهو سماج لاءِ وڏي طاقت آهي.
نوجوان ۾ ادب ڪيئن پيدا ڪيو وڃي؟
نوجوان ۾ ادب پيدا ڪرڻ لاءِ گهر ۾ والدين طرفان سٺي تربيت
اسڪول ۾ اخلاقي قدرن تي زور
سماج ۾ مثبت ۽ تعميري ماحول
ڪتاب پڙهڻ، دانشورانه مشق، ۽ مثبت دوستن سان ميل جول
ادب سکڻ لاءِ ضروري آهي ته نوجوان لفظن، روين، ۽ عمل ۾ نرم مزاجي اختيار ڪري. صرف لفظن تي ادب ڪافي ناهي، عمل ۽ روزمره جي زندگيءَ ۾ ادب کي قائم رکڻ ضروري آهي.
ادب، علم ۽ احترام جو ميل
علم انسان کي سوچڻ سيکاري ٿو، پر ادب انسان کي زندگي جي سچائيءَ سان منهن ڏيڻ سيکاري ٿو. احترام انسان کي ٻين سان تعلقات مضبوط ڪرڻ سيکاري ٿو. جڏهن نوجوان ۾ هي ٽي عنصر گڏ ٿين، ته هو نه رڳو پنهنجي زندگي بهتر بڻائي ٿو، پر سماج ۾ به مثبت تبديلي آڻي ٿو.
آئون هڪ مثال ڏيندس ته
فرض ڪريو هڪ نوجوان رستي تي ڪنهن بزرگ کي ڏسي ٿو جيڪو وزن سان ٿڪجي پيو آهي. جيڪڏهن اهو نوجوان ادب ۽ احترام سان کيس هٿ ڏئي ٿو، رستو صاف ڪري ٿو، ۽ ادب سان ڳالهائي ٿو، ته اهو نوجوان نه رڳو پنهنجي شخصيت کي مضبوط ڪري رهيو آهي، پر سماج ۾ عزت ۽ شفقت جو پيغام پڻ پهچائي رهيو آهي.
ٻئي طرف جيڪڏهن هڪ نوجوان جلدباز، غصه واري، ۽ غيرصبور آهي، ته ننڍڙي ڳالهه تي بحث ڪري سگهي ٿو، رشتن کي نقصان پهچائي سگهي ٿو، ۽ پنهنجي علم ۽ قابليت کي ضايع ڪري سگهي ٿو..