ڪالم نگار: غلام مصطفيٰ جمالي
ڊيره اسماعيل خان جي علائقي درازنده ۾ امن ميلي ڀرسان ٿيل خوفناڪ ڌماڪي هڪ ڀيرو ٻيهر سڄي قوم کي سوڳوار ڪري ڇڏيو آهي. شروعاتي ڄاڻ موجب هن افسوسناڪ واقعي ۾ 11 ڄڻا فوت ۽ 30 ڄڻا زخمي ٿيا آهن. امدادي ادارن جون ٽيمون ترت واقعي واري هنڌ پهتيون، زخمين کي اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ امدادي ڪارروايون جاري رهيون. هي واقعو اهڙي وقت پيش آيو، جڏهن ماڻهو امن ميلي ۾ شريڪ هئا ۽ هڪ پرامن ماحول ۾ گڏ ٿيا هئا. اوچتو ٿيل ڌماڪي خوشي ۽ گڏجاڻي واري ماحول کي خوف، ڏک ۽ سوڳ ۾ تبديل ڪري ڇڏيو.
امن ميلو اصل ۾ ان سوچ جي علامت هوندو آهي ته معاشري ۾ خوف بدران امن، نفرت بدران برداشت ۽ تشدد بدران معمول واري زندگي کي هٿي ڏني وڃي. اهڙي موقعي تي دهشتگردي جو واقعو رڳو انساني جانين کي نقصان نٿو پهچائي، پر امن جي ان پيغام کي به نشانو بڻائڻ جي ڪوشش ڪندو آهي، جيڪو ماڻهو گڏجي دنيا اڳيان رکڻ چاهيندا آهن. درازنده جو هي واقعو ان ڪري به وڌيڪ ڳڻتي جوڳو آهي، جو اهو هڪ اهڙي گڏجاڻي جي ويجهو پيش آيو، جنهن جو بنيادي مقصد ئي امن ۽ عوامي يڪجهتي کي هٿي ڏيڻ هو.
هن سانحي ۾ جن خاندانن پنهنجا پيارا وڃايا آهن، انهن جو ڏک لفظن ۾ بيان ڪرڻ ممڪن ناهي. ڪنهن گهر جو ڏيئو وسامي ويو، ڪنهن ماءُ پنهنجو پٽ وڃائي ڇڏيو، ڪنهن ٻار جي مٿي تان پيءُ جو ڇانوَ ختم ٿي ويو ۽ ڪنهن خاندان جو سهارو هميشه لاءِ دنيا مان هليو ويو. زخمي ٿيل ماڻهو به هن سانحي جي تڪليف پنهنجي جسم ۽ ذهن تي کڻي اسپتالن تائين پهتا. انهن جي گهرڀاتين لاءِ اهي گهڙيون ڪيتريون ڏکيون هونديون، ان جو اندازو صرف اهي ماڻهو لڳائي سگهن ٿا، جيڪي اهڙي آزمائش مان گذري رهيا آهن.
دهشتگردي جي سڀ کان وڏي تباهي اها آهي ته ان جو اثر رڳو واقعي واري هنڌ تائين محدود نٿو رهي. هڪ ڌماڪو ڪيترن ئي گهرن کي سالن تائين متاثر ڪندو آهي. ڪنهن خاندان جو معاشي نظام ٽٽي پوي ٿو، ٻارن جي تعليم متاثر ٿئي ٿي ۽ گهرن ۾ ڊپ جي فضا پيدا ٿي وڃي ٿي. ان ڪري دهشتگردي جي هر واقعي کي رڳو انگن اکرن طور ڏسڻ انساني الميي جي شدت کي گهٽائي ڇڏيندو آهي. 11 ڄڻن جو فوت ٿيڻ رڳو هڪ انگ ناهي، پر 11 خاندانن جي زندگين ۾ ايندڙ وڏي تبديلي آهي.
درازنده جو واقعو اهو سوال به پيدا ڪري ٿو ته امن لاءِ ٿيندڙ عوامي گڏجاڻين جي حفاظت کي وڌيڪ مضبوط ڪيئن بڻائي سگهجي ٿو. عوامي هنڌن جي حفاظت هڪ مسلسل عمل آهي. ڪنهن هڪ هنڌ تي اهلڪار مقرر ڪرڻ ڪافي ناهي، پر اچ وڃ وارن رستن جي نگراني، شڪي سرگرمين تي نظر، ڄاڻ جي بروقت ڏي وٺ ۽ هنگامي صورتحال ۾ ترت طبي مدد جهڙا قدم پڻ ضروري آهن.
پر ڪنهن به واقعي کان ترت پوءِ بنا جاچ جي اهو فيصلو ڪرڻ مناسب ناهي ته حملو ڪنهن ڪيو يا ڪهڙي طريقي سان ڪيو ويو. شروعاتي ڄاڻ ۾ فوتين ۽ زخمين جو انگ سامهون آيو آهي، جڏهن ته ڌماڪي جي مڪمل نوعيت ۽ ذميوار ماڻهن بابت حتمي ڄاڻ جاچ کان پوءِ ئي سامهون اچي سگهي ٿي. لاڳاپيل ادارن کي گهرجي ته واقعي جي مڪمل جاچ ڪن ۽ قوم کي حقيقتن کان آگاهه ڪن، جيئن افواهن بدران تصديق ٿيل ڄاڻ عوام تائين پهچي.
دهشتگردي خلاف جنگ رڳو حفاظتي ادارن جي ذميواري ناهي، پر سڄي معاشري جي گڏيل ذميواري آهي. رياست پنهنجي جاءِ تي امن ۽ قانون لاڳو ڪرڻ لاءِ قدم کڻي ٿي، پر عوام به شڪي سرگرمين بابت بروقت ڄاڻ ڏئي اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿو. ڪنهن شڪي ماڻهو، گاڏي يا سرگرمي کي نظرانداز ڪرڻ بدران لاڳاپيل ادارن تائين ترت اطلاع پهچائڻ ڪيترن ئي وڏن واقعن کي روڪڻ ۾ مددگار ثابت ٿي سگهي ٿو.
ان سان گڏ اهو به ضروري آهي ته دهشتگردي خلاف ڪارروائي رڳو واقعي کان پوءِ شروع نه ٿئي. اصل ڪاميابي تڏهن ٿيندي، جڏهن دهشتگردي جي منصوبابندي ڪندڙن، سهولتڪارن ۽ مالي مدد ڪندڙ نيٽ ورڪن تائين پهچي انهن خلاف اثرائتي ڪارروائي ڪئي وڃي. دهشتگرد ڪنهن هڪ ڏينهن ۾ پنهنجو منصوبو تيار نٿا ڪن. اهڙن منصوبن جي پويان رابطا، وسيلا، ڄاڻ ۽ سهولتڪاري جو هڪ سلسلو ٿي سگهي ٿو. انهن سمورن پاسن کي سمجهڻ ۽ انهن خلاف ڪارروائي ڪرڻ ضروري آهي.
پاڪستان ڊگهي عرصي کان دهشتگردي خلاف جدوجهد ڪري رهيو آهي. ان دوران ملڪ جي حفاظتي ادارن، پوليس، قانون لاڳو ڪندڙ ادارن ۽ عام شهرين بي شمار قربانيون ڏنيون آهن. ملڪ جي مختلف علائقن ۾ ٿيندڙ دهشتگردي جي واقعن قوم کي ڪيترائي ڀيرا آزمائي ڇڏيو آهي، پر هر ڀيري عوام پنهنجي حوصلي ۽ قومي يڪجهتي جو مظاهرو ڪيو آهي. درازنده جو سانحو به اسان کي اهو ئي پيغام ڏئي ٿو ته امن جي حفاظت مسلسل قومي ضرورت آهي.
امن ميلي جو مقصد ماڻهن کي هڪ ٻئي جي ويجهو آڻڻ، خوف واري فضا ختم ڪرڻ ۽ معاشري ۾ مثبت سرگرمين کي هٿي ڏيڻ هوندو آهي. جيڪڏهن اهڙن پروگرامن کي دهشتگردي ذريعي نشانو بڻايو وڃي ته ان جو مقصد عوام کي اهو احساس ڏيارڻ ٿي سگهي ٿو ته هو معمول واري زندگي به نه گذاري سگهن. پر معاشري جو جواب خوف نه، پر قانون، اتحاد ۽ امن جي عزم جي صورت ۾ هجڻ گهرجي.
هن موقعي تي حڪومت جي ذميواري به وڌي وڃي ٿي. زخمين جي علاج لاءِ سموريون ضروري سهولتون فراهم ڪيون وڃن، فوت ٿيل ماڻهن جي خاندانن جي ترت مدد ڪئي وڃي ۽ متاثر خاندانن کي اڪيلو نه ڇڏيو وڃي. واقعي کان پوءِ امدادي ڪارروايون اهم هونديون آهن، پر ان کان پوءِ متاثر ماڻهن جون ڊگهي مدي واريون ضرورتون پوريون ڪرڻ به ايترو ئي ضروري آهي.
هن سانحي مان ميڊيا جي ذميواري به سامهون اچي ٿي. دهشتگردي جي واقعن جي رپورٽنگ ڪندي جذباتي انداز، غيرتصديق ٿيل ڄاڻ ۽ افواهن کان پاسو ڪرڻ گهرجي. خبر جو مقصد عوام کي درست ڄاڻ ڏيڻ آهي، خوف وڌائڻ نه. جيستائين جاچ مڪمل نه ٿئي، ڪنهن فرد يا تنظيم تي الزام لڳائڻ کان پاسو ڪرڻ ضروري آهي. ذميوار صحافت اهڙين حساس حالتن ۾ معاشري کي انتشار بدران حقيقت جي ويجهو آڻيندي آهي.
دهشتگردي خلاف جنگ ۾ سڀ کان اهم شيءِ عوام ۽ رياست وچ ۾ اعتماد آهي. جيڪڏهن عوام کي يقين هجي ته سندن جان ۽ مال جي حفاظت لاءِ ادارا پوري ذميواري سان ڪم ڪري رهيا آهن ته دهشتگردي خلاف قومي مزاحمت وڌيڪ مضبوط ٿيندي. ساڳيءَ طرح ادارن کي به عوام جي شڪايتن، ڄاڻ ۽ خدشن کي سنجيدگي سان ٻڌڻ گهرجي.
درازنده ۾ امن ميلي ڀرسان ٿيل ڌماڪو اسان کي اهو سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو ته امن ڪيتري وڏي نعمت آهي. اسان اڪثر معمول واري زندگي کي عام ڳالهه سمجهندا آهيون، پر جڏهن هڪ ڌماڪو ڪجهه لمحن ۾ ماڻهن جون زندگيون تبديل ڪري ڇڏي ٿو ته اندازو ٿئي ٿو ته امن اصل ۾ معاشري جي بنيادي ضرورت آهي. بازار وڃڻ، ميلي ۾ شرڪت ڪرڻ، ٻارن سان گڏ ٻاهر نڪرڻ ۽ پنهنجي گهر واپس اچڻ اهي معمول جون ڳالهيون آهن، جن کي هر شهري بنا خوف جي انجام ڏيڻ چاهي ٿو.
دهشتگردي جو مقابلو رڳو طاقت سان نه، پر قانون جي حڪمراني، اثرائتن ادارن، بهتر ڄاڻ، عوامي سهڪار ۽ قومي اتحاد سان پڻ ڪيو ويندو آهي. جڏهن معاشرو دهشتگردي سامهون ورهائجڻ بدران متحد رهي ٿو ته دهشتگردن جا مقصد ڪمزور ٿين ٿا. ان ڪري اهڙن واقعن کان پوءِ قومي يڪجهتي جي ضرورت وڌيڪ وڌي وڃي ٿي.
درازنده جي متاثر خاندانن سان سڄي قوم جي همدردي آهي. جن خاندانن پنهنجا پيارا وڃايا، انهن جو نقصان واپس نٿو ڪري سگهجي، پر رياست ۽ معاشرو انهن جي ڏک ۾ شريڪ ٿي سگهي ٿو. زخمين جي علاج ۽ متاثر خاندانن جي مدد سان گڏ هن واقعي جي مڪمل جاچ به ضروري آهي، جيئن ذميوار ماڻهن تائين پهچي کين قانون جي ڪٽهڙي ۾ آندو وڃي.
امن ميلي ڀرسان ٿيل هي ڌماڪو هڪ تلخ ياد بڻجي رهندو، پر امن جي خواهش کي دهشتگردي ذريعي ختم نٿو ڪري سگهجي. عوام امن چاهي ٿو، پنهنجي ٻارن جو محفوظ مستقبل چاهي ٿو ۽ اهڙو ماحول چاهي ٿو، جتي ڪنهن ميلي، بازار، مسجد، اسڪول يا عوامي هنڌ تي ويندي کيس پنهنجي جان جو خوف نه هجي.
اڄ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته درازنده جي سانحي کي رڳو هڪ خبر سمجهي وساري نه ڇڏجي. هن واقعي مان سبق حاصل ڪيو وڃي، حفاظتي انتظامن جو جائزو ورتو وڃي، جاچ کي منطقي انجام تائين پهچايو وڃي ۽ متاثر خاندانن کي ترت ۽ مسلسل مدد فراهم ڪئي وڃي. امن جي حفاظت رڳو ڪنهن هڪ اداري جي نه، پر سڄي قوم جي گڏيل ذميواري آهي.
درازنده جي امن ميلي ڀرسان ٿيل ڌماڪي ڪيترن ئي گهرن کي اجاڙي ڇڏيو، پر هن سانحي کان پوءِ اسان جو قومي عزم وڌيڪ واضح هجڻ گهرجي ته پاڪستان ۾ امن، عوامي تحفظ ۽ قانون جي حڪمراني لاءِ ڪوششون جاري رهنديون. دهشتگردي جو مقصد جيڪڏهن خوف پيدا ڪرڻ آهي ته ان جو جواب اتحاد، حوصلي ۽ امن جي عزم سان ڏئي سگهجي ٿو. اهو ئي انهن ماڻهن لاءِ مضبوط جواب هوندو، جن معصوم انسانن جي زندگين کي نشانو بڻايو ۽ هڪ پرامن گڏجاڻي کي رت ۾ تبديل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.
