ايم اي حنيف
موسمياتي تبديلي هن وقت دنيا جي اهم ترين مسئلن مان هڪ آهي ۽ سڄي دنيا کي پنهنجي لپيٽ ۾ آڻي ڇڏيو آهي. پاڪستان موسمياتي تبديليءَ کان متاثر ملڪن جي لسٽ ۾ شامل آهي ۽ گذريل ڪجهه سالن ۾ پاڪستان جي عوام جو هڪ وڏو حصو متاثر ٿيو آهي ۽ جنهن پاڪستان جي معاشي ۽ سماجي زندگيءَ تي گهرا اثر ڇڏيا آهن. صرف 2000ع کان 2019ع جي عرصي ۾، موسمياتي تبديلين جي ڪري، عالمي معيشت کي اٽڪل 2056 کرب آمريڪي ڊالرن جو نقصان ٿيو آهي. پاڪستان دنيا جي انهن ملڪن مان هڪ آهي، جيڪي موسمياتي تبديليءَ جي ڪري پيدا ٿيندڙ قدرتي آفتن سبب متاثر ٿيا آهن. قدرتي آفتن ۾ ٻوڏ کي سڀ کان وڏو خطرو موسمياتي تبديليءَ جي ڪري سمجهيو وڃي ٿو ۽ پاڪستان 2010ع ۾ آيل ٻوڏ سبب تمام گهڻو متاثر ٿيو هو.2010ع ۾ آيل ٻوڏ وڏي پئماني تي جاني نقصان سان گڏوگڏ پاڪستاني معيشت کي به سخت نقصان پهچايو.2010ع جي انگن اکرن موجب پنجاب جا 8 ملين ماڻهو ان ٻوڏ سبب متاثر ٿيا ۽ 900 ملين رپين جو نقصان ٿيو. اهڙي طرح سنڌ ۾ 36 لک ماڻهو متاثر ٿيا ۽ صوبي کي 1300 ارب رپين جو نقصان ٿيو ۽ خيبرپختونخواهه ۾ مالي نقصان جو اندازو لڳ ڀڳ 3500 ملين رپيا لڳايو ويو ۽ بلوچستان جا اٽڪل 7 لک ماڻهو متاثر ٿيا ۽ صوبي کي 190 ملين رپين جو نقصان ٿيو، پر 2021ع ۽ 2022ع جي ٻوڏ ۾ پاڪستان جي متاثرن جا انگ اکر 2010ع جي ٻوڏ کان ڪيترائي ڀيرا وڌيڪ ۽ متاثر ڪندڙ آهن.2022 جي انگن اکرن موجب موجوده ٻوڏ پاڪستان جي معيشت کي 30 ارب ڊالرن کان وڌيڪ نقصان پهچايو آهي. هن تازي ٻوڏ سبب اٽڪل 33 لک ماڻهو متاثر ٿيا ۽ اٽڪل 1700 قيمتي جانيون ضايع ٿيون. معيشت کان علاوه هن ٻوڏ قومي اثاثن کي به تمام گهڻو نقصان پهچايو ۽ اٽڪل 14.9 بلين ڊالرن جا اثاثا ۽ 16.3 بلين ڊالرن جي ماليت جو قومي انفراسٽرڪچر مڪمل طور تباهه ٿي ويو. ڪورونا جهڙي وڏي چئلينج کان پوءِ هن ٻوڏ جي تباهي ضرور پاڪستان جي ڪمزور معيشت تي گهرا ۽ منفي اثر ڇڏيا آهن. اها ٻوڏ 2010 جي ٻوڏ کان لڳ ڀڳ ٽي ڀيرا وڏي هئي پر ان جي باوجود موجوده حڪومت اقتدار سنڀاليندي ئي ان مشڪل چئلينج کي منهن ڏنو. ان دوران هن وڏي جوش ۽ جذبي سان معاملن کي بهتر ڪيو ۽ اٽڪل هڪ مهيني کان پوءِ ڪم ڪندي سڄي ملڪ ۾ ريلوي نظام، بجلي، رستا ۽ مختلف انفراسٽرڪچر بحال ڪيا ۽ ڪافي حد تائين ٿيل نقصان تي ضابطو آندو.اهڙي طرح روزاني جون ٻيون بنيادي سهولتون به ٿوري ئي عرصي ۾ بحال ڪيون ويون، جنهن ڪري وڌيڪ جاني نقصان نه ٿيو. ان دوران پاڪستان جي وزيراعظم شهباز شريف ۽ ٻين وزيرن ذاتي طور تي ڏينهن رات ٻوڏ متاثرن جي مدد لاءِ وقف ڪري ڇڏيا ۽ عوام جي حوصلي کي بلند رکڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ اهڙي وڏي قدرتي آفت کان متاثر ماڻهن کي محدود وسيلن جي باوجود ٻيهر پنهنجي پيرن تي بيهارڻ ۾ مدد ڪئي. جنهن لاءِ موجوده حڪومت انتهائي سنجيده ۽ ذميوار ڪردار ادا ڪندي نظر اچي رهي آهي. زميني حقيقتن جو جائزو وٺڻ لاءِ وزيراعظم پاڻ هر روز ٻوڏ متاثر علائقن جي عوام جي وچ ۾ موجود هوندو آهي ۽ هن وقت حڪومت جي پهرين ترجيح انهن علائقن ۾ جلد کان جلد زندگي جو مڪمل نظام بحال ڪرڻ آهي. خاص ڪري عورتن ۽ ٻارن لاءِ صحت جي سهولتن جي آسان ۽ مڪمل بحالي ۽ پاڻي جي خرابين کي جلد کان جلد حل ڪيو وڃي. ان سلسلي ۾ موجوده حڪومت ۽ سمورا لاڳاپيل ادارا ڀرپور ڪوششون ڪري رهيا آهن ۽ ملڪي ۽ غير ملڪي ڊونرز کي ويجهي رابطي ۾ رکي بحالي جي عمل ۾ شامل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي. ان سلسلي ۾ 8 جنوري تي جنيوا ۾ هڪ عالمي ڪانفرنس ٿي رهي آهي، اميد آهي ته ان ڪانفرنس مان خاطر خواه نتيجا نڪرندا. موسمياتي تبديليءَ کان متاثر پاڪستان جي نقصان ۽ ڊيٽا کي دنيا ۽ انهن ملڪن جي سامهون آندو ويندو جيڪي موسمياتي تبديلين جو سبب بڻجي رهيا آهن. انهن کي اپيل ڪئي ويندي ته اهي پاڪستان جي ٻوڏ متاثر علائقن جي بحالي ۽ بحالي جي عمل ۾ ڀرپور حصو وٺن. پاڪستان جي موجوده حڪومت محدود وسيلن سان ٻوڏ متاثر علائقن جي بحالي لاءِ ڀرپور ڪوششون ڪري رهي آهي عالمي برادري کي به گهرجي ته ان عمل ۾ پاڪستان جي ڀرپور مدد ڪري ته جيئن ڪنهن وڏي سانحي کان بچي سگهجي.*
