غلام مصطفىٰ جمالي
پاڪستان ۽ چين جي عوام جا دل گڏ ڌڙڪن ٿا، هي صرف هڪ خوبصورت جملو ناهي پر هڪ اهڙي حقيقت آهي جيڪا وقت جي هر آزمائش تي پوري لهي چڪي آهي۔ دنيا جي بدلجندڙ حالتن، عالمي سياست جي پيچيدگين ۽ طاقت جي توازن ۾ ٿيندڙ تبديلين باوجود پاڪستان ۽ چين جو رشتو هڪ مضبوط ۽ لازوال دوستي جي صورت ۾ قائم رهيو آهي۔ هي تعلق صرف ٻن رياستن تائين محدود ناهي پر ٻن قومن جي وچ ۾ هڪ گهري جذباتي وابستگي جي صورت اختيار ڪري چڪو آهي، جنهن ۾ ڀروسو، خلوص ۽ هڪ ٻئي لاءِ قرباني جو جذبو شامل آهي۔
پاڪستان ۽ چين جي لاڳاپن جي شروعات ان دور ۾ ٿي جڏهن دنيا سرد جنگ جي اثر هيٺ هئي ۽ وڏين طاقتن جي وچ ۾ ڇڪتاڻ پنهنجي عروج تي هئي۔ اهڙي وقت ۾ ٻنهي ملڪن هڪ ٻئي سان گڏ بيهڻ جو فيصلو ڪيو، جيڪو ڪنهن عارضي فائدي جو نتيجو نه پر هڪ دور انديش قيادت جو عڪس هو۔ اهو ئي سبب آهي جو وقت گذرڻ سان هي لاڳاپا وڌيڪ مضبوط ٿيندا ويا ۽ اڄ دنيا ۾ هڪ مثال طور ڏٺا وڃن ٿا۔
چين هر ڏکئي وقت ۾ پاڪستان سان گڏ بيهڻ سان اهو ثابت ڪيو آهي ته هو هڪ قابل اعتماد دوست آهي۔ دفاعي ميدان هجي، معاشي بحران هجن يا سفارتي چئلينج، چين هميشه پاڪستان جي مدد ڪئي آهي۔ ساڳي طرح پاڪستان به چين سان پنهنجي وفاداري جو ثبوت ڏنو آهي ۽ عالمي سطح تي چين جي موقف جي حمايت ڪئي آهي۔ هي باهمي سهڪار ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته ٻنهي ملڪن جا لاڳاپا رسمي نه پر حقيقي ۽ مضبوط آهن۔
معاشي ميدان ۾ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ تعاون هڪ نئين سطح تي پهچي چڪو آهي۔ وڏا ترقياتي منصوبا ان ڳالهه جي نشاندهي ڪن ٿا ته پاڪستان ۽ چين نه رڳو هڪ ٻئي سان گڏ بيٺل آهن پر هڪ ٻئي جي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن۔ انهن منصوبن ذريعي نه صرف انفراسٽرڪچر مضبوط ٿيو آهي پر روزگار جا موقعا به پيدا ٿيا آهن، جنهن سان عوامي سطح تي خوشحالي آئي آهي۔
پاڪستان جي عوام چين کي هڪ اهڙو دوست سمجهن ٿا جيڪو هر ڏکئي وقت ۾ ساٿ ڏئي ٿو، جڏهن ته چين جي عوام به پاڪستان سان پنهنجي لاڳاپي کي فخر سان ڏسن ٿا۔ هي تعلق صرف حڪومتي سطح تائين محدود ناهي پر عوامي سطح تي به مضبوط ٿي چڪو آهي۔ ثقافتي ڏي وٺ، تعليمي لاڳاپا ۽ سماجي رابطا ٻنهي قومن کي وڌيڪ ويجهو آڻي رهيا آهن۔
تعليم جي ميدان ۾ تعاون ٻنهي ملڪن جي دوستي کي وڌيڪ مضبوط بڻائي رهيو آهي۔ ڪيترائي پاڪستاني شاگرد چين ۾ تعليم حاصل ڪري رهيا آهن جتي اهي جديد سائنس ۽ ٽيڪنالاجي سان واقف ٿي رهيا آهن۔ اهي شاگرد نه صرف پنهنجي ملڪ لاءِ اهم اثاثو آهن پر ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ هڪ مضبوط پل پڻ آهن۔
ثقافتي سطح تي به ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ ويجهڙائي وڌي رهي آهي۔ مختلف ثقافتي پروگرامن، نمائشين ۽ تقريبن ذريعي ٻئي قومون هڪ ٻئي جي روايتن، ٻولي ۽ ثقافت کان واقف ٿي رهيون آهن۔ هي لاڳاپا صرف ڄاڻ جي ڏي وٺ تائين محدود ناهن پر جذباتي هم آهنگي جو سبب پڻ بڻجي رهيا آهن۔
دفاعي تعاون پڻ پاڪستان ۽ چين جي لاڳاپن جو اهم حصو آهي۔ گڏيل منصوبن ۽ فوجي تعاون ذريعي ٻنهي ملڪن پنهنجي دفاعي صلاحيتن کي مضبوط بڻايو آهي۔ هن تعاون سان نه رڳو ٻنهي ملڪن جي سلامتي بهتر ٿي آهي پر علائقي ۾ توازن پڻ برقرار رهيو آهي۔
عالمي سطح تي به پاڪستان ۽ چين هڪ ٻئي جي موقف جي حمايت ڪندا رهيا آهن۔ بين الاقوامي فورمن تي ٻنهي ملڪن جو هڪ ٻئي سان گڏ بيهڻ ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته اهي هڪ ٻئي جا سچا ساٿي آهن۔ هي تعاون نه صرف علائقائي پر عالمي سطح تي به اهميت رکي ٿو۔
قدرتي آفتن جي وقت به ٻنهي ملڪن هڪ ٻئي جي مدد ڪري پنهنجي دوستي کي وڌيڪ مضبوط ڪيو آهي۔ اهڙن لمحن ۾ جڏهن انسانيت کي سڀ کان وڌيڪ مدد جي ضرورت هوندي آهي، پاڪستان ۽ چين هڪ ٻئي سان گڏ بيهي انسانيت جي خدمت جو مثال قائم ڪيو آهي۔
ٽيڪنالاجي جي ميدان ۾ پڻ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ تعاون وڌي رهيو آهي۔ جديد ٽيڪنالاجي جي منتقلي ۽ گڏيل منصوبن ذريعي پاڪستان ترقي جي نئين دور ۾ داخل ٿي رهيو آهي۔ هي تعاون مستقبل ۾ ٻنهي ملڪن لاءِ وڌيڪ موقعا پيدا ڪندو۔
پاڪستان ۽ چين جي دوستي جي سڀ کان وڏي طاقت انهن جا عوام آهن، جيڪي هڪ ٻئي لاءِ سچا جذبا رکن ٿا۔ جڏهن عوامي سطح تي محبت ۽ اعتماد هجي ته حڪومتي لاڳاپا به وڌيڪ مضبوط ٿين ٿا۔
هي دوستي وقت سان گڏ وڌيڪ مضبوط ٿيندي پئي وڃي ۽ مستقبل ۾ به ان جي واڌ ويجهه جا امڪان روشن آهن۔ نوان منصوبا، نوان خيال ۽ گڏيل ڪوششون ٻنهي ملڪن کي وڌيڪ ويجهو آڻينديون۔
پاڪستان ۽ چين جي دوستي دنيا لاءِ هڪ مثال آهي۔ هن دوستي ۾ باهمي احترام، اعتماد ۽ گڏيل ترقي جو عزم شامل آهي۔ هي تعلق اهو سيکاري ٿو ته جيڪڏهن نيت صاف هجي ته هر رشتو مضبوط ٿي سگهي ٿو۔
اڄ جي دور ۾ جڏهن دنيا ڪيترن ئي چئلينجن کي منهن ڏئي رهي آهي، پاڪستان ۽ چين جي دوستي هڪ اميد جي ڪرن آهي۔ هي دوستي نه صرف ٻنهي ملڪن لاءِ فائديمند آهي پر علائقي جي امن ۽ استحڪام لاءِ پڻ اهم آهي۔
آخر ۾ اهو چوڻ بلڪل درست آهي ته پاڪستان ۽ چين جي عوام جا دل واقعي گڏ ڌڙڪن ٿا۔ هي صرف لفظن جو مجموعو ناهي پر هڪ زنده حقيقت آهي جيڪا هر دور ۾ محسوس ڪئي وڃي ٿي۔
