پاڪ- ڀارت تڪرار: خطي م ڇا ٿيڻ پيو وڃي

فدا حسين ملڪ
گذريل ڪجهه ڏينهن کان ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ تڪرار خطرناڪ حد تائين وڌي ويو آهي، جيڪو اپريل 2025 ۾ جمون ۽ ڪشمير جي پہلگام ۾ ٿيل دهشتگرد حملي کان پوءِ شروع ٿيو، جنهن ۾ 26 سياحن سميت 27 ماڻهو مارجي ويا. ڀارت هن حملي جو الزام پاڪستان تي لڳايو، جڏهن ته پاڪستان ان جي سختي سان ترديد ڪئي. هن تنازعي سفارتي ۽ فوجي تڪرار کي جنم ڏنو، جنهن جي نتيجي ۾ سرحد تي گولاباري، ڊرون حملن، ۽ ميزائلن جي ڌماڪن جون خبرون سامهون آيون. 10 مئي 2025 جي صبح پاڪستاني فضائيه ڀارت جي ڪيترن ئي فوجي هدفن تي حملو ڪيو، جنهن کي پاڪستان “آپريشن بنيان المرصوص” جو نالو ڏنو. تنهن هوندي، شام 5 وڳي ٻنهي ملڪن آمريڪي ثالثي ذريعي فوري جنگ بندي تي اتفاق ڪيو. هي مضمون تازي واقعن جو هڪ سرسري جائزو آهي ته هي تازو معاملو ڪٿان شروع ٿيو جنهن ڏکڻ ايشيا م نئين جنگ جا طبل وڄائي ڇڏيا آهنتڪرار جو آغاز: پھلگام حملو23 اپريل 2025 تي جمون ۽ ڪشمير جي بائيسران واڊي دهشتگرد حملي ۾ 27 ماڻهو مارجي ويا، جن ۾ 25 هندو سياح، هڪ عيسائي سياح، ۽ هڪ مقامي مسلمان شامل هئا. دي ريزسٽنس فرنٽ (ٽي آر ايف) هن حملي جي ذميواري قبول ڪئي. ڀارت فوري طور تي پاڪستان تي الزام لڳايو ۽ سفارتي قدم کنيا، جن ۾ پاڪستاني سفارتڪارن کي نيڪالي، واٽر ٽريٽي کان دستبرداري، ۽ سرحدون بند ڪرڻ شامل هئا. پاڪستان انهن الزامن کي رد ڪندي عالمي تحقيقات جو مطالبو ڪيو، پر ڀارت ان کي قبول نه ڪيو.فوجي ٽڪراءُ: آپريشن سندور ۽ پاڪستاني جوابي ڪارروائي 7 مئي 2025 تي ڀارت “آپريشن سندور” جي نالي سان پاڪستان ۽ پاڪستان جي زير انتظام ڪشمير ۾ ميزائل حملن جو سلسلو شروع ڪيو، جن جو هدف جيش محمد ۽ لشڪر طيبه جهڙن دهشتگرد گروهن جا اڏا بتايا ويا. ڀارت دعويٰ ڪئي ته اهي حملا “محدود ۽ غير جارحاڻا” هئا، پر پاڪستان چيو ته انهن ۾ 31 شهري مارجي ويا، جن ۾ هڪ ٽن سالن جي نياڻي به شامل هئي. پاڪستان جوابي ڪارروائي ۾ ڀارتي فضائيه جي پنجن جهازن کي ماري گرايو، جن ۾ ٽي رافيل جهاز شامل هئا.8 ۽ 9 مئي تي سرحد تي سخت گولاباري ۽ ڊرون حملن جون خبرون مليون. ڀارت دعويٰ ڪئي ته پاڪستان امرتسر سميت ڪيترن ئي شهرن تي ڊرون حملا ڪيا، جن کي ايس-400 دفاعي نظام ناڪام بڻايو. پاڪستان چيو ته ڀارت ڪراچي، لاهور، ۽ راولپنڊي تي ڊرون ۽ ميزائل حملا ڪيا.پاڪستاني فضائيه جا 10 مئي جا صبح جا حملا: آپريشن بنيان المرصوص 10 مئي 2025 جي صبح پاڪستاني فضائيه ڀارت جي فوجي هدفن تي وڏي پئماني تي حملا ڪيا، جن کي “آپريشن بنيان المرصوص” (جنهن جو مطلب قرآني آيت مان “ناقابل تسخير ديوار” آهي) جو نالو ڏنو ويو. پاڪستاني فوج جي ترجمان ليفٽيننٽ جنرل احمد شريف چوڌري صبح 4 وڳي هڪ پريس ڪانفرنس ۾ اعلان ڪيو ته نور خان (چڪلاله، راولپنڊي)، مريد (چڪوال)، ۽ رفيقي (شهر جهنگ) ايئر بيسز کي ڀارتي حملن کان بچائڻ کان پوءِ پاڪستان جوابي ڪارروائي ڪئي. پاڪستاني فوج دعويٰ ڪئي ته هن ڀارت جي ڪيترن ئي فوجي هدفن کي نشانو بنيو، جن ۾ شامل آهن:براهموس ميزائل اسٽوريج سائيٽ: پاڪستاني فوج دعويٰ ڪئي ته هن ڀارت جي براهموس لانگ رينج ڪروز ميزائل جي ذخيري کي تباهه ڪري ڇڏيو، جيڪو ڀارت لاءِ وڏو نقصان آهي. هي حملو فتح-1 ميزائل سسٽم ذريعي ڪيو ويو.جمون ۽ ڪشمير، پنجاب، گجرات، ۽ راجسٿان ۾ فوجي تنصيبات: پاڪستاني فوج چيو ته هن ڊرونز، لانگ رينج هٿيارن، ۽ لوئٽرنگ ايمونيشن جي استعمال سان ڀارتي فوجي اڏن تي حملا ڪيا. ايڪس تي پوسٽن موجب، مقامي ماڻهن سري نگر ۾ ڌماڪن جون خبرون ڏنيون.سائبر حملو: پاڪستاني سرڪاري ميڊيا دعويٰ ڪئي ته پاڪستان ڀارت جي حساس آن لائن ڊومينز، جن ۾ ڀارتيه جنتا پارٽي، بارڊر سيڪيورٽي فورسز، ۽ ڪرائم ريسرچ انويسٽيگيشن ايجنسي جون ويب سائيٽون شامل آهن، تي سائبر حملو ڪيو.امرتسر ۽ ٻين علائقن ۾ حملا: ايڪس تي پوسٽن موجب، پاڪستاني فوج امرتسر ۾ فوجي هدفن تي حملا ڪيا، جتي ڌماڪن ۽ رات جي آسمان ۾ پروجيڪٽائلز ڏٺا ويا. پاڪستاني ترجمان دعويٰ ڪئي ته ڀارت اڊم پور کان ڇهه بيلسٽڪ ميزائل داغيا، جن مان هڪ اڊم پور ۽ پنج امرتسر ۾ ڪريا.ڀارت انهن حملن جي جزوي تصديق ڪئي، پر چيو ته ان جي ايئر ڊيفنس سسٽمز، خاص طور تي جمون، پٺانڪوٽ، ۽ اڌم پور ۾، پاڪستاني ڊرونز ۽ ميزائيلن کي “نيوٽرلائز” ڪري ڇڏيو. ڀارتي فوج چيو ته صبح سويري امرتسر ۾ ڪيترائي “مسلح ڊرونز” ڏٺا ويا، جن کي فضائي دفاعي يونٽن تباهه ڪري ڇڏيو. تنهن هوندي، ڀارت پاڪستاني دعوائن جي مڪمل تصديق نه ڪئي، ۽ سي اين اين رپورٽ ڪيو ته هو انهن دعوائن جي آزاداڻي تصديق نه ڪري سگهيو.ايڪس تي ڪجهه پوسٽن دعويٰ ڪئي ته پاڪستاني حملن ۾ هڪ سينيئر ڀارتي آفيسر مارجي ويو ۽ ڀارت جي 70 سيڪڙو پاور گرڊ کي سائبر حملي سان مفلوج ڪيو ويو، پر انهن دعوائن جي آزاداڻي تصديق نه ٿي سگهي. پاڪستاني فوج چيو ته ان جا حملا “ڀارتي جارحيت” جو جواب هئا، ۽ اهي “خود دفاع” ۾ ڪيا ويا.عالمي ردعمل ۽ ثالثي عالمي برادري هن تڪرار تي گهري تشويش جو اظهار ڪيو. اقوام متحده جي سيڪريٽري جنرل انتونيو گوٽيرس ٻنهي ملڪن کان “وڌ کان وڌ فوجي تحمل” جي اپيل ڪئي. آمريڪا، چين، روس، برطانيه، ۽ سعودي عرب تحمل ۽ سفارتي ڳالهين جو مطالبو ڪيو. آمريڪي وزير خارجيه مارڪو روبيو ۽ نائب صدر جي ڊي وينس ٻنهي ملڪن جي اڳواڻن سان رابطو ڪيو ۽ جنگ بندي لاءِ ثالثي ڪئي. جنگ بندي جو اعلان 10 مئي 2025 تي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ اعلان ڪيو ته ڀارت ۽ پاڪستان “فوري ۽ مڪمل جنگ بندي” تي اتفاق ڪيو، جيڪا شام 5 وڳي (ڀارتي وقت) کان نافذ ٿي. پاڪستاني وزير خارجيه اسحاق ڊار ان کي “مڪمل جنگ بندي” قرار ڏنو ۽ چيو ته 36 ملڪن هن معاهدي لاءِ سفارتي ڪوششون ڪيون. تنهن هوندي، ڀارت چيو ته هي جنگ بندي ٻنهي ملڪن جي فوجي سربراهن جي وچ ۾ سڌي رابطي سان طئي ٿي.جنگ بندي جي اعلان کان ڪجهه ڪلاڪن بعد، سري نگر ۽ جمون ۾ ڌماڪن جون خبرون مليون، ۽ رات جي آسمان ۾ پروجيڪٽائلز ۽ چمڪ ڏٺي وئي. فوجي ترجمان فوري طور تي ان تي تبصرو نه ڪيو، ۽ اهو واضح نه آهي ته اها جنگ بندي جي خلاف ورزي هئي يا ڪو ٻيو واقعو. شهري زندگي تي اثر هن تڪرار ٻنهي ملڪن ۾ شهري زندگي کي سخت متاثر ڪيو. ڀارت پنهنجي اتر ۽ اولهه وارن علائقن ۾ 27 هوائي اڏن کي بند ڪري ڇڏيو، جنهن سان 430 کان وڌيڪ پروازون منسوخ ٿيون. پاڪستان پنهنجي فضائي حدود کي سڀني پروازن لاءِ بند ڪري ڇڏيو. سرحدي علائقن ۾ بليڪ آئوٽ لاڳو ڪيا ويا، ۽ شهرين کي محفوظ هنڌن تي منتقل ڪيو ويو رات جنگبندي بعد پاڪستان جيتوڻيڪ ھوائي ٽريفڪ جي بحالي جو اعلان ڪيو ھيو پر اھا بج مڪمل طور بحال ناھي ٿي سگھي گڏوگڏ ھندستان پڻ پاڪستان سان لڳندڙ سڄي اولھائين پاسي واري ھوائي ڪمرشل آپريشن مڪمل طور بند ڪري ڇڏيو ھيو جيڪو اڃا تائين مڪمل طور بحال ناھي ٿي سگھيو جنھن سبب عالمي ڪمرشل فلائيٽون ۽ سندن آپريشن پڻ گھڻو متاثر ٿيندي نظر اچي پيو.پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ پاڪستان سپر ليگ جا باقي ميچز ملتوي ڪري ڇڏيا، جڏهن ته ڀارت انڊين پريميئر ليگ کي هڪ هفتي لاءِ معطل ڪري ڇڏيو. پاڪستاني اداڪار فواد خان جي بالي ووڊ فلم “ابير گلال” جي رليز به ملتوي ڪئي وئي.موجوده صورتحال هن مهل تائين، جنگ بندي جو اعلان برقرار آهي، پر ڪشمير ۾ ڌماڪن جون خبرون ۽ مکڪ م ڊرون پروازون اڃا به تشويش پيدا ڪري رهيون آهن. ٻنهي ملڪن جون اختياريون خاموش آهن، ۽ عالمي برادري صورتحال تي گهري نظر رکي رهي آهي. پاڪستاني وزيراعظم شهباز شريف جنگ بندي کي علائقائي امن لاءِ مثبت قدم قرار ڏنو، جڏهن ته ڀارتي اختيارين چيو ته هو ڪنهن به جارحيت جو “سخت جواب” ڏيڻ لاءِ تيار آهن.ڏٺو وڃي تھ ھي سمورو معاملو ڪينئن ٿيو آھي تھ ان م اسان عالمي طاقتن جي ڪردار کي رد بالڪل بھ نٿا ڪري سگھون جيڪڏھن پاڻ تجزيو ڪندا سين تھ انڊيا جي ھن حملي سان خطي م طاقت جو توازن هڪ طرفو ٿيڻ واريون ڪوششون وري ناڪام ثابت ٿي ويون آھن گڏوگڏ ھن سڄي معاملي م انڊيا کي آمريڪا سميت اولاھ جي ملڪن جو کليل يا لڪيل آشرواد ٿي سگھي ٿو ڇو تھ آمريڪا ھڪ طرف چين جي مقابلي م انڊيا کي ھن خطي م باھري رھيو آھي تھ ٻي طرف چين جي وڌندڙ سفارتي معاشي ۽ دفاعي اثرن تي بھ پريشان آھي گڏوگڏ ٻنھي ملڪن جي دفاعي سامان کي ڏسبو تھ اھا بھ خبر پوندي تھ ڀارت گھڻي ڀاڱي روس اسرائيل فرانس آمريڪا سميت اولھ جي ملڪن تي ڀاڙي ٿو
جڏھن تھ پاڪستان گھڻي ڀاڱي چيني دفاعي سامان ۽ ٽيڪنالاجي تي ڀاڙي ٿو ۽ ھي سرجيڪل ۽ ٽارگيٽڊ وار چين جي دفاعي طاقت ۽ روسي اسرائيلي امريڪي فرينچ ٽيڪنالاجي جي استعمال ۽ سندن اثر بابت بھ ھڪ ٽيسٽ ڪيس ھيو جنھن م وري بھ اھو ثابت ٿي ويو تھ چيني ٽيڪنالاجي مٿين تمام ملڪن جي دفاعي سامان ۽ ٽيڪنالاجي مٿان عملي طور ڀاري ثابت ٿي آهي.چين جا جي 10 سي جهاز فرانس جي ٺھيل جديد طيارا رافيل ڪيرائي ويا ۽ جي ايف 17 م لڳل چيني ساخته ايئر ٽو گرائونڊ ميزائل وري روسي ساختھ جديد ايس 400 ميزائل سسٽم کي ڪاميابي سان تباه ڪري ويا انھي بعد ئي عاملي مارڪيٽ م رافيل جا شيئر گھٽ ٿيندي نظر آيا جنھن جا پڻ عاملي دفاعي منڊي م اڳتي اثر پوڻا آھن نتيجوپاڪستاني فضائيه جي حملن ڀارت ۽ پاڪستان جي وچ ۾ تڪرار م هڪ طرف شدت پئدا ڪئي ته ٻي طرف انڊيا سميت عالمي برادري کي اهو نياپو ڏنو ته طاقت جي توازن کي برقرار رکڻ خاطر هر ممڪن رد عمل ڏنو ويندو، پر جنگ بندي جي اعلان فوري طور تي ڪشيدگي کي گهٽايو آهي. تنهن هوندي به سرحدي علائقن ۾ ننڍي پئماني تي واقعا ۽ ڌماڪن جون خبرون صورتحال جي نزاڪت کي ظاهر ڪن ٿيون. عالمي برادري، خاص طور تي آمريڪا، سعودي عرب، ۽ ٻيا ملڪ، ٻنهي فريقن کان ڳالهين ذريعي مستقل حل ڳولڻ جي اپيل ڪري رهيا آهن. مستقبل ۾ امن جي قيام لاءِ ٻنهي ملڪن کي تحمل ۽ سفارتي ڪوششن جي ضرورت آهي ته جيئن علائقي ۾ استحڪام کي يقيني بڻايو وڃي.