تحرير: علي نواز راهمون
اڄ ٿر جي هڪ عظيم هستي، مسڪين جهان خان کوسو جي 45هين ورسي آهي. مسڪين جهان خان کوسو هڪ اهڙو انسان هو، جنهن پنهنجي سڄي زندگي ٿرپارڪر جي ماڻهن جي خدمت لاءِ وقف ڪئي. هو 9 جولاءِ 1909ع تي ننگرپارڪر تعلقي جي ويجهو واقع ڳوٺ سمي ويڙهي ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو بيجار خان کوسو هو. هن پوليس کاتي ۾ سرڪاري نوڪري اختيار ڪئي، جيڪا کيس سندس والد ۽ ڏاڏوءَ کان ورثي ۾ ملي
پر غريبن، هارين ۽ وسيلن کان محروم ماڻهن تي وڏيرن ۽ پٽيلن جي ظلم، زيادتين کي ڏسي، هن جو ضمير جاڳي پيو. نوجوانيءَ ۾ ئي، غير معمولي جذبي ۽ مضبوط ارادي سان، جهان خان 1937ع ۾ پوليس جي نوڪري ڇڏي ڏني ۽ انساني خدمت لاءِ پاڻ کي وقف ڪري ڇڏيو. ايندڙ 43 سال هن انسانيت جي خدمت ڪندي گذاريا
هن جي انقلابي سوچ سبب، کيس بار بار تڪليفون ڏسڻيون پيون. سندس خلاف ڪيترائي ڪيس داخل ڪيا ويا ته جيئن کيس خوفزده ڪري روڪيو وڃي. کيس notorious گوُنڊا ايڪٽ تحت ٻن سالن لاءِ جيل موڪليو ويو.
مسڪين، اخبارن جا ٽولا کڻي، پنهنجي مٿي تي مخصوص چادر، هٿ ۾ لوهي ڏنڊ کڻي، پيرين پنڌ، اونٽن، گهوڙن، يا’کيڪرن‘ (6×6 GMC ٽرڪن) ذريعي هزارين ميلن جو سفر طئي ڪيو. هو مهينن تائين پنهنجي ڳوٺ ۽ گهر کان پري رهي، غريبن جي حق لاءِ جدوجهد ڪندو رهيو.
نيپوتزم (رشتيداري پرستي) کان پري رهي، هڪ ڀيرو جڏهن هن کي خبر پئي ته سندس ڀائر غريب ڪولهي هارين جي زمين تي قبضو ڪري رهيا آهن، ته هن پنهنجي ئي ڀائرن خلاف ايف آءِ آر داخل ڪرائي ۽ هميشه غريبن جو ساٿ ڏنو.
مسڪين سدائين پاڻ کي عاجز ۽ زمين سان جُڙيل شخص طور متعارف ڪرائيندو هو. ننگرپارڪر جا غريب ماڻهو کيس ٿر جو سماجي ڪارڪن سڏيندا هئا. سندس همدردي، ڪولهي، ميگههواڙ ۽ ڀيل برادرين سان هڪجهڙائي پيدا ڪندي هئي، جيتوڻيڪ هو پاڻ هڪ خوشحال خاندان مان هو.
هو صرف انسان دوست يا سماجي ڪارڪن نه، پر غريبن جو سچو دوست هو. هن وڏيرن ۽ مقامي بااثر ماڻهن جي ظلم خلاف آواز اٿاريو. هن قلم ۽ تقرير ذريعي ظلم جي خلاف جنگ لڙي. ڪيترائي ڀيرا کيس جيل موڪليو ويو، پر هن پنهنجو مشن نه ڇڏيو. جيل مان واپس اچڻ بعد، هو وري غريبن جا مسئلا ٻڌي، کين مرادون ماڻڻ لاءِ عدالتن ۽ آفيسن تائين وٺي ويندو هو.
سندس خدمتن جي مڃتا طور، آمريڪا ۾ کيس غريبن، وسيلن کان محروم ۽ دٻايل برادرين لاءِ عالمي ايوارڊ لاءِ نامزد ڪيو ويو، پر مالي وسيلن جي کوٽ سبب سندس پٽ ايوارڊ وٺڻ نه وڃي سگهيو.
مسڪين ڪڏهن به ذاتي فائدي يا شهرت جي لاءِ ڪم نه ڪيو. هن رڳو انساني همدردي تحت، رضاڪاراڻي بنياد تي عوام جي خدمت ڪئي. ان ڪري کيس ”ٿر جو ايدي“ پڻ سڏيو ويندو آهي، بلڪل عبدالستار ايدي جيان، جنهن پنهنجو سڄو حياتي غريبن جي خدمت لاءِ وقف ڪري ڇڏيو هو.
مسڪين جي وفات کانپوءِ به ٿر جا ماڻهو سندس خدمتون نه وساري سگهيا آهن. هو بغير ڪنهن فنڊ، بغير ڪنهن مدد جي، پنهنجي وس آهر ماڻهن جي مدد ڪندو رهيو. هو سچي معنيٰ ۾ انسان دوست، غريب دوست ۽ غير متعصب شخصيت هو، جيڪو مذهب جي تبديليءَ ۾ يقين نه رکندو هو.
اڄ جڏهن ڪيترين اين جي اوز ۽ انسان دوست تنظيمن کي ٿر ۾ غريبن جي مدد لاءِ ساراهيو وڃي ٿو، ته ائين محسوس ٿئي ٿو ته مسڪين انهن سڀني کان اڳ، بنا ڪنهن فائدن جي، صرف انسانيت جي نالي تي خدمت ڪئي.
مسڪين جي جدوجهد کي اڄ به ٿر ۾ جيئرو رکڻ وارا ماڻهو موجود آهن. انهن مان هڪ آهي، ، جنهن کي پڻ ”ٿر جو ايدي“ سڏيو وڃي ٿو. هو مٺي شهر جو رهاڪو آهي. هن گذريل ڏهن سالن کان مٺي جي سول اسپتال ڀرسان هڪ بلڊ بئنڪ هلائي ٿو، جتان هو بغير ڪنهن فرق جي، ضرورت مندن کي مفت رت فراهم ڪري ٿو، ۽ سوين زندگيون بچائي چڪو آهي.
مسڪين جهان خان کوسو، 23 جولاءِ 1980ع تي وفات ڪري ويو. سندس زندگي ڪرونجهر جبل وانگر عظيم ۽ همت ڀري هئي. سندس ڪهاڻي ڪجهه لفظن ۾ بيان نٿي ڪري سگهجي، پر هن جي جدوجهد، قربانين ۽ محبتن کي ٿر جا ماڻهو هميشه ياد ڪندا.
