ڪالم نگار: غلام مصطفىٰ جمالي
عيدالاضحيٰ اسلامي دنيا جي انهن مقدس ڏينهن مان هڪ آهي، جيڪو انسان کي قرباني، اطاعت، صبر، اخلاص ۽ الله تعاليٰ جي رضا حاصل ڪرڻ جو عظيم درس ڏئي ٿو۔ هي عيد رڳو خوشين، نون ڪپڙن ۽ گوشت ورهائڻ تائين محدود ناهي، بلڪه اها انسان جي اندر ايمان جي روشني پيدا ڪرڻ، نفس کي قابو ڪرڻ ۽ انسانيت سان محبت جو جذبو جاڳائڻ جو ذريعو آهي۔ جڏهن ذوالحج جا مبارڪ ڏينهن شروع ٿين ٿا ته فضا “الله اڪبر، الله اڪبر، لا اله الا الله والله اڪبر” جي صدائن سان گونجي اٿي ٿي۔ اهي تڪبيرون انسان کي ياد ڏيارين ٿيون ته دنيا ۾ سڀ کان وڏي ذات صرف الله تعاليٰ جي آهي، جنهن جي رضا کان وڏي ڪا به ڪاميابي ناهي۔
قرباني جي تاريخ حضرت ابراهيمؑ ۽ حضرت اسماعيلؑ جي عظيم واقعي سان جڙيل آهي۔ حضرت ابراهيمؑ الله جا اهڙا محبوب نبي هئا، جن جي سڄي زندگي آزمائشن سان ڀريل رهي، پر هر امتحان ۾ پاڻ صبر، وفاداري ۽ اطاعت جو مثال بڻيا۔ جڏهن الله تعاليٰ کين خواب ۾ پنهنجي پياري پٽ حضرت اسماعيلؑ کي قربان ڪرڻ جو حڪم ڏنو ته اهو هڪ پيءُ لاءِ سڀ کان ڏکيو امتحان هو۔ پر الله جي محبت ۽ رضا اڳيان حضرت ابراهيمؑ پنهنجي دل کي مضبوط ڪيو۔ ٻئي طرف حضرت اسماعيلؑ به فرمانبرداريءَ جو اهڙو مثال پيش ڪيو، جيڪو قيامت تائين انسانيت لاءِ مشعلِ راهه بڻيل رهندو۔ هن پنهنجي والد کي چيو ته “ابا! جيڪو حڪم اوهان کي ڏنو ويو آهي، اهو پورو ڪريو، ان شاءَ الله اوهان مون کي صبر ڪندڙن مان لهندؤ۔”
اهو منظر انسانيت لاءِ قرباني، صبر ۽ ايمان جو عظيم سبق آهي۔ جڏهن پيءُ ۽ پٽ ٻئي الله جي حڪم تي راضي ٿي ويا ته الله تعاليٰ انهن جي اخلاص کي قبول ڪندي حضرت اسماعيلؑ جي جاءِ تي هڪ ڏاڍو مينهون موڪليو۔ اڄ به مسلمان انهيءَ ياد ۾ جانور قربان ڪن ٿا ته جيئن سنتِ ابراهيمي زنده رهي ۽ انسان الله جي اطاعت جو سبق نه وساري۔
الله تعاليٰ قرآن پاڪ ۾ واضح فرمايو آهي ته قربانيءَ جو گوشت يا رت الله تائين نٿو پهچي، پر انسان جو تقويٰ ۽ اخلاص الله تائين پهچي ٿو۔ انهيءَ مان معلوم ٿئي ٿو ته قرباني جو اصل مقصد ڏيکاءُ يا وڏائي نه، بلڪه دل جي پاڪيزگي ۽ الله سان وفاداري آهي۔ افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته اڄ ڪيترن ماڻهن قرباني کي مقابلي ۽ نمائش جو ذريعو بڻائي ڇڏيو آهي۔ سوشل ميڊيا تي مهانگا جانور ڏيکارڻ، شهرت حاصل ڪرڻ ۽ ٻين تي برتري ثابت ڪرڻ جي ڊوڙ وڌي رهي آهي، جڏهن ته اسلام عاجزي، سادگي ۽ خلوص جو درس ڏئي ٿو۔
عيدالاضحيٰ جو ٻيو وڏو پيغام انسانيت سان محبت ۽ سماجي برابري آهي۔ قربانيءَ جو گوشت غريبن، مسڪينن، يتيمن ۽ ضرورتمندن تائين پهچي ٿو ته انهن جي چهري تي به خوشي اچي وڃي ٿي۔ ڪيترائي اهڙا گهر آهن، جتي سڄو سال گوشت نصيب نٿو ٿئي، پر عيد جي ڏينهن قرباني انهن جي خوشين جو سبب بڻجي ٿي۔ اسلام اهو نٿو چاهي ته دولت صرف ڪجهه ماڻهن تائين محدود رهي، بلڪه خوشيون سماج جي هر طبقي تائين پهچن۔ قرباني انسان کي سخاوت، ڀائيچاري ۽ همدرديءَ جو سبق ڏئي ٿي۔
قرباني صرف جانور ذبح ڪرڻ جو نالو ناهي، بلڪه پنهنجي اندر جي برائين کي ختم ڪرڻ به اصل قرباني آهي۔ جيڪڏهن انسان قرباني ڪري پر سندس دل ۾ غرور، حسد، نفرت ۽ خود غرضي موجود هجي ته اهڙي قرباني جي روح اڌوري رهجي وڃي ٿي۔ عيدالاضحيٰ اسان کي سيکاري ٿي ته اسان پنهنجي خواهشن کي الله جي حڪمن تابع بڻايون، ڪوڙ، ظلم ۽ بي انصافيءَ کان پاسو ڪريون ۽ پنهنجي اخلاق کي بهتر بڻايون۔
اڄ اسلامي دنيا ڪيترن ئي مسئلن کي منهن ڏئي رهي آهي۔ فلسطين، ڪشمير ۽ ٻين ڪيترن ئي علائقن ۾ مسلمان ظلم ۽ تڪليفن ۾ زندگي گذاري رهيا آهن۔ اهڙي وقت ۾ قرباني اسان کي اتحاد، ڀائيچاري ۽ هڪ ٻئي جي مدد ڪرڻ جو درس ڏئي ٿي۔ جيڪڏهن مسلمان سنتِ ابراهيمي جي روح کي سمجهي وٺن ته امتِ مسلمه ٻيهر عزت ۽ وقار حاصل ڪري سگهي ٿي۔
عيدالاضحيٰ صفائي ۽ نظم و ضبط جو به پيغام ڏئي ٿي۔ اسلام پاڪيزگي کي ايمان جو حصو قرار ڏنو آهي، تنهنڪري قربانيءَ دوران صفائيءَ جو خاص خيال رکڻ گهرجي۔ گهٽين، رستن ۽ محلن کي گندو ڇڏڻ اسلامي تعليمات جي خلاف آهي۔ اسان کي گهرجي ته قربانيءَ جي باقيات کي صحيح طريقي سان ضايع ڪريون ۽ پنهنجي ماحول کي صاف سٿرو رکون۔
اسان کي پنهنجي ٻارن کي به قربانيءَ جي اصل فلسفي کان آگاهه ڪرڻ گهرجي۔ جيڪڏهن نئين نسل کي صرف رسم سيکاري ويندي ۽ ان جي روح نه سمجهايو ويندو ته عبادت جو اصل مقصد ختم ٿي ويندو۔ ٻارن کي ٻڌائڻ گهرجي ته قرباني الله سان محبت، والدين جي فرمانبرداري، صبر، سچائي ۽ انسانيت جي خدمت جو نالو آهي۔
عيدالاضحيٰ جو اصل پيغام اهو آهي ته انسان دنيا جي محبت کان وڌيڪ الله جي محبت کي اهميت ڏئي۔ جيڪو انسان الله جي رضا لاءِ پنهنجي خواهشن، مفادن ۽ غرور کي قربان ڪري ٿو، اهو ئي حقيقي ڪامياب انسان آهي۔ اچو ته هن عيد تي صرف جانور نه، پر پنهنجي اندر جي نفرت، لالچ، ڪوڙ، حسد ۽ خود غرضي کي به قربان ڪريون۔ محبت، امن، ڀائيچاري، سخاوت ۽ انسانيت کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بڻايون۔ اها ئي سنتِ ابراهيمي جو اصل پيغام ۽ الله تعاليٰ جي عظمت جو حقيقي اظهار آهي۔
الله تعاليٰ اسان سڀني جي قرباني، عبادت ۽ نيڪ ارادن کي قبول فرمائي، اسان کي سچي ايمان، اخلاص ۽ انسانيت جي خدمت جي توفيق عطا فرمائي۔ آمين۔
