سليم صافي
ڇا خيبرپختونخواهه ۾ چونڊيل نمائندا رضاڪارانه طور تي پي ٽي آءِ ۾ شامل ٿيا هئا ۽ ڇا انهن کي ملڪ جي باقي حصن ۾ زبردستي شامل ڪيو ويو آهي، جيڪو ٻين صوبن جي برعڪس پي ٽي آءِ پختونخواهه ۾ مختلف طريقن سان پنهنجي موجودگيءَ جو احساس ڏياري رهي آهي؟
نه، بلڪل نه. پختون خواهه ۾ به چونڊيل نمائندن کي بليڪ ميل ڪري پي ٽي آءِ ۾ شامل ٿيڻ تي مجبور ڪيو ويو، جيئن سڄي ملڪ ۾. پوءِ ڇا خيبرپختونخواهه جا ماڻهو عمران خان کي پختون سمجهن ٿا ۽ ان ڪري ان سان ڳنڍيل رهڻ ضروري آهي. نه، بلڪل نه. جيڪڏهن اهو عنصر موجود هجي ها ته اتي جي عوام 1997ع، 2002ع يا 2008ع جي چونڊن ۾ عمران خان جي حمايت ڪري ها. پوءِ عمران خان وڌيڪ مقبول ۽ غير متنازع هو. هن جا وڏا اسڪينڊل هئا ۽ ماڻهن کي خبر نه هئي ته اقتدار ملڻ بعد عثمان بوزدار ۽ زلفي بخاري سندس سليڪشن ٿيندا. جيڪڏهن اهو عنصر هجي ها ته انهن چونڊن ۾ به ماڻهو عمران خان جو ساٿ ڏين ها، حالانڪ انهن سالن ۾ هو طالبان ۽ آمريڪا مخالف ڪارڊ جو ڀرپور استعمال ڪري رهيو هو ۽ ان وقت تائين اهي حقيقتون سامهون نه آيون هيون جو مخالف ٿيڻ بدران -مغربي، اهي بنيادي طور تي مغربي ايجنڊا کي اڳتي وڌائي رهيا آهن.
پوءِ ڇا پي ٽي آءِ پنهنجي ٻن دورن ۾ خيبرپختونخواهه ۾ وڏا انقلابي ۽ غير معمولي ترقياتي ڪم ڪرايا آهن؟ نه، بلڪل نه. پي ٽي آءِ جا ٻئي دور ۽ خاص ڪري ٻيو دور مالي ۽ انتظامي لحاظ کان تاريخ جو بدترين دور ثابت ٿيو. رڳو ٻه وڏا پراجيڪٽ يعني BRT ۽ بلين ٽري سونامي آيا، جيڪي دراصل ڪرپشن جو هماليه ثابت ٿيا. صوبو مالي طور ديوار ٿي ويو. پاڪستان ٺهڻ کان وٺي 2013ع تائين جيترو قرض صوبي تي ورتو ويو، اهو پي ٽي آءِ جي ڏهن سالن ۾ ٻيڻو ٿي ويو، پر خبر ناهي اها رقم ڪيڏانهن وئي. ملازمن جي پگهارن لاءِ اڃا پئسا ناهن. فاٽا جي آبادي کي شامل ڪرڻ کانپوءِ وفاق جي روينيو ۾ صوبي جو حصو 19 سيڪڙو ٿيڻو هو، پر پي ٽي آءِ حڪومت جي دور ۾ ان کي 15 سيڪڙو تي منجمد ڪيو ويو. اين ايف سي جو اجلاس نه سڏايو ويو.
هن وقت صورتحال اها آهي ته پنج سال گذرڻ باوجود پوليس اسٽيشن به نه آهي. ڪيترن ئي قبائلي ضلعن ۾ ججن ۽ ايس پيز جي ويهڻ لاءِ مناسب جاءِ ناهي. اهڙي طرح فاٽا جو انضمام، جنهن کي ماڻهو ٽرافي سمجهي رهيا هئا، تباهيءَ ۾ بدلجي ويو. ڇا خيبرپختونخواهه ۾ پي ٽي آءِ جي ٻئي ۽ ٽئين سطح جي قيادت عمران خان سان گڏ بيٺل آهي؟ نه، بلڪل نه. پرويز خٽڪ بغاوت ڪري پنهنجي پارٽي ٺاهي آهي. وڏو وزير محمود خان به پرويز خٽڪ سان گڏ ويو آهي. اڳوڻو گورنر شاهه فرمان عمران خان جي بيان جو حامي نه هو.
عمران خان جو چيف آف اسٽاف شبلي فراز غير حاضر آهي ۽ ڪجهه چون ٿا ته اسڪرپٽ موجب غير حاضر آهي. پختون خواهه ۾ به پي ٽي آءِ جا اڳواڻ جيڪي گم آهن يا نه جيل ۾ آهن، اهي ڪنهن نه ڪنهن چينل سان رابطي ۾ آهن ۽ ڪنهن نه ڪنهن واعدي جي بدلي ۾ جان ڇڏائي رهيا آهن. بلڪه اهي ٿورا جيڪي عمران خان جي شينهن وانگر ڏسڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن پردي جي پويان طاقتور حلقن کي به خبر پئجي رهيا آهن.
هاڻي جيڪڏهن انهن مان ڪو به سبب ناهي ته پوءِ ڪهڙو سبب آهي ته پختونخواهه جي صورتحال ٻين صوبن کان مختلف آهي؟ مون وٽ، سبب هن ريت آهن.
پختون خواه اسان جي اسٽيبلشمينٽ لاءِ ليبارٽري آهي ۽ ڪو به نئون تجربو اتي ئي ڪيو ويندو آهي. باقي ملڪ کي 2018ع ۾ تعميراتي منصوبي لاءِ ليبارٽري بڻايو ويو پر خيبرپختونخواهه کي پنج سال اڳ 2013ع ۾ ٽيسٽ جي طور تي ليبارٽري بڻايو ويو، ان ڪري اتي جي عوام جا مفاد نسبتاً پي ٽي آءِ ۽ بيوروڪريسي ۾ به وڌيڪ وابسته رهيا. انهن جو اثر سنڌ ۾ مسلم ليگ (نون) يا پيپلز پارٽيءَ جو اوترو ئي اوترو ٿيو آهي.
پنجاب جو نگران وڏو وزير محسن نقوي پرعزم، سمجهدار، محنتي ۽ بهادر آهي. سندس حمايت به مضبوط آهي، جڏهن ته ان جي برعڪس پختونخواهه ۾ مرحوم اعظم خان کي وزيراعليٰ بڻايو ويو هو، جيڪو ڪمزور هئڻ سان گڏ حد کان وڌيڪ شريف به هو، جڏهن ته رٽائرڊ جج جنهن کي وزيراعليٰ بڻايو ويو هو، اهو ضرور انتهائي شريف هو، پر. انهن کي سياست ۽ انتظامي معاملن جو ڪو به تجربو نه آهي. بهرحال، پي ٽي آءِ کي سڀ کان وڏو فائدو اعظم خان جي اڳواڻي ۾ جي يو آءِ، پيپلز پارٽي، نون ليگ ۽ اي اين پي تي مشتمل نام نهاد نگران حڪومت جو ٿيو.
جي يو آءِ کي هن صوبي ۾ پي ٽي آءِ جو متبادل سمجهيو ويندو هو، پر محمود خان جي استعيفيٰ کانپوءِ اتي ٻيهر ڪابينا جوڙڻ کان اڳ ئي هڪ سال اندر جي يو آءِ جي قيادت ۾ سياسي پارٽين ۾ ڇڪتاڻ پيدا ٿي وئي، جنهن سبب صوبي ۾ جهيڙو ٿي پيو. ماڻهو پي ٽي آءِ کي ياد ڪرڻ لڳا. صوبي ۾ هر ڪو ڄاڻي ٿو ته پي ٽي آءِ جو دور جي يو آءِ جي حڪومت کان به بدتر هو جنهن ۾ سمورين پارٽين جي اي ٽي ايمز شامل هيون.
خيبرپختونخواهه ۾ پي ٽي آءِ جي بقا جو ٻيو سبب اتي جي ٻين سياسي پارٽين جي عدم دلچسپي يا خراب صورتحال آهي. پي ٽي آءِ وٽ نه اڳ ڪا متبادل قوت هئي ۽ نه اڄ آهي. شريف ڀائرن ماضي ۾ پختون خواهه تي ڌيان ڏنو هو هاڻي ڌيان نه ڏئي رهيا آهن. انهن جو مرڪز پنجاب آهي. زرداري صاحب سنڌ جي خاطر پختون خواهه مان پارٽي جو جنازو به ڪڍي ڇڏيو آهي. جي يو آءِ جي هڪ سال جي مار پنج سال قربان ٿي ويا.
اي اين پي دهشتگردي خلاف جنگ ۾ قربانيون ڏنيون آهن ۽ تنظيم به محنت ڪري رهي آهي پر امل ولي خان جي پاليسين جي ڪا به خبر ناهي. اڳي اهي روهڙيءَ جا جشن ملهائيندا هئا، پر هاڻي پارٽيءَ مان سٺن ماڻهن کي ٻاهر ڪڍي رهيا آهن. پرويز خٽڪ جوڙتو آهي پر کيس قومي پارٽي جي اڳواڻي ڪرڻ جو تجربو ناهي. جيتري قدر جماعت اسلامي جو تعلق آهي ته اها ڪافي عرصي کان محدود آهي. ان مان سڀ کان وڌيڪ فائدو پي ٽي آءِ کي ٿي رهيو آهي ته پيپلز پارٽي، نون ليگ، پرويز خٽڪ، اي اين پي وزيراعليٰ ۽ لاڊلا ٿيڻ لاءِ پاڻ ۾ وڙهيا آهن. هاڻي اندازو لڳايو ته پي ٽي آءِ کي ان کان وڌيڪ سازگار ماحول ٻيو ڪٿي ملي سگهي ٿو جيڪو هن کي مليو آهي.
هي آرٽيڪل روزاني جنگ جي ٿورن سان پيش ڪجي ٿو
