ڪراچي(ايڊيٽر ڊيسڪ)هڪ ڊجيٽل سائبر سيڪيورٽي ڪمپنيءَ جي ماهرن تازو معلوم ڪيو آهي ته هڪ اسرائيلي اشتهاري ٽيڪنالاجي ڪمپني، اسٽارلنڪ جي سيٽلائيٽ انٽرنيٽ سروس استعمال ڪندڙن کي وڏي پيماني تي نشانو بڻائي رهي هئي.
رائٽرز جي رپورٽ موجب معاملي کان واقف ڇهن ماڻهن موجب، امڪان آهي ته اهو ڪم انهن جي جاسوسي ڪرڻ لاءِ ڪيو پئي ويو.
ٽوڪيو ۾ قائم سائبر سيڪيورٽي ڪمپني ٽرينڊ مائڪرو جي ماتحت اداري ٽرينڊ اي آءِ جي محققن نتيجو ڪڍيو ته اسرائيلي ڪمپني ڊسڪور ٽيڪ، اسپيس ايڪس جي اسٽارلنڪ سروس استعمال ڪندڙن کي ڏيکاريل ڊجيٽل اشتهارن جي وڏن ذريعن مان هڪ هئي. ڇهن ڄاڻو ماڻهن موجب، امڪان آهي ته اهي اشتهار استعمال ڪندڙن جي جاگرافيائي هنڌ جي سڃاڻپ يا ٻين طريقن سان انهن جي نگراني ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا پئي ويا.
محققن پنهنجن نتيجن لاءِ ٽرينڊ اي آءِ جي نگرانيءَ واري نظام ۾ موجود ڊجيٽل اشتهارن جي انگن اکرن جو جائزو ورتو. انهن معلوم ڪيو ته ڊسڪور ٽيڪ اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن کي ڏيکارڻ لاءِ اشتهارن جي ٻوليءَ ۾ دنيا جي وڏين ٻولي ڏيندڙ ڪمپنين مان هڪ بڻجي چڪي هئي. اها 100 کان وڌيڪ ملڪن ۾ اسٽارلنڪ جي انٽرنيٽ ٽريفڪ تي اشتهارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ ٻولي ڏيندڙ ڪمپني هئي، جن ۾ اهڙا ڪيترائي ملڪ به شامل هئا، جتي اسٽارلنڪ تي پابندي هئي يا ان جي استعمال تي پابنديون لاڳو هيون.
اشتهارن لاءِ ٻولي ڏيڻ مان مراد اهو پيچيده نيلامي وارو نظام آهي، جنهن ذريعي اشتهار ڏيندڙ ڪمپنيون ماڻهن جي انٽرنيٽ برائوزرن ۽ موبائل ايپس ۾ پنهنجي اشتهارن لاءِ جاءِ حاصل ڪنديون آهن.
اسپيس ايڪس تبصرو ڪرڻ جي درخواستن جو جواب نه ڏنو. ڊسڪور ٽيڪ ۽ ان جي چيف ايگزيڪيوٽو پڻ گذريل ٻن هفتن دوران تبصرو ڪرڻ لاءِ موڪليل درخواستن جو جواب نه ڏنو.
ٽرينڊ اي آءِ 15 آڪٽوبر تي اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن کي نشانو بڻائڻ بابت هڪ رپورٽ جاري ڪئي، پر ان ۾ ڊسڪور ٽيڪ جو نالو ظاهر نه ڪيو ويو. ان بدران ذميوار ڌر کي ”اشتهاري ٽيڪنالاجيءَ سان لاڳاپيل هڪ ادارو“ قرار ڏنو ويو، جنهن لاءِ ”شيڊو-ارٿ-79“ جو ڪوڊ نالو استعمال ڪيو ويو. معاملي کان واقف ڇهن ماڻهن ٻڌايو ته شيڊو-ارٿ-79، ڊسڪور ٽيڪ لاءِ ٽرينڊ اي آءِ جو رکيل ڪوڊ نالو آهي.
ٽرينڊ اي آءِ کان جڏهن پڇيو ويو ته ان رپورٽ ۾ شيڊو-ارٿ-79 جو اصل نالو ڇو ظاهر نه ڪيو ويو، ته ڪمپني سڌو سنئون جواب نه ڏنو. ڪمپنيءَ پنهنجي بيان ۾ چيو ته ڪنهن سائبر سرگرميءَ جي ذميوار ڌر جي سڃاڻپ بابت سندس طريقيڪار جو مقصد غلطين جو خطرو گهٽائڻ ۽ اهڙن سنسني خيز نالن کان پاسو ڪرڻ آهي، جيڪي سائبر دفاع ڪندڙن کي گمراهه ڪري سگهن، خطري جي ترجيحن بابت سندن اندازو بگاڙي سگهن ۽ نامناسب جوابي ڪارروائين جو سبب بڻجي سگهن.
اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن جي نگرانيءَ لاءِ وڌندڙ سرگرميون
دنيا جي مختلف حڪومتن پاران سيٽلائيٽ انٽرنيٽ ٽرمينلز جي وڌندڙ استعمال تي ضابطو آڻڻ جي ڪوششن سبب اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن کي ڳولڻ ۽ انهن جي نگراني ڪرڻ جون سرگرميون به وڌي ويون آهن.
اسٽارلنڪ جا ٽرمينل قومي ضابطن هيٺ ڪم ڪندڙ ٽيلي ڪميونيڪيشن ڪمپنين بدران اسپيس ايڪس جي هلائيندڙ سيٽلائيٽن ذريعي ڊيٽا موڪلين ٿا. ان ڪري اهي مقامي انٽرنيٽ پابندين کان بچي سگهن ٿا، دشمن علائقن ۾ رابطي جو ذريعو بڻجي سگهن ٿا يا جنگي ميدانن ۾ ڪارروائين جي هم آهنگيءَ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا.
اسٽارلنڪ يوڪرين لاءِ خاص اهميت اختيار ڪري چڪي آهي. يوڪرين جي فوج جنگ جي اڳين مورچن تي رابطي ۽ ڊرون حملن جي هدايت لاءِ هن سروس تي ڀاڙي ٿي.
مئي ۾ اسرائيلي اخبار هارٽز ۽ ويب سائيٽ انٽيليجنس آن لائن الڳ الڳ رپورٽون ڏنيون هيون ته اسرائيلي ملڪيت وارا ڪاروباري ادارا پنهنجن گراهڪن کي اهڙا طريقا پيش ڪري رهيا هئا، جن ذريعي اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن جي سڃاڻپ ڪري سگهجي ٿي ۽ انهن جي حرڪتن تي نظر رکي سگهجي ٿي. هارٽز موجب، اشتهارن جي انگن اکرن جو ناجائز استعمال ان عمل ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي نظر اچي رهيو هو.
ڊسڪور ٽيڪ تي وڏي پيماني تي جاسوسيءَ جو الزام
جنهن ڏينهن ٽرينڊ اي آءِ شيڊو-ارٿ-79 بابت پنهنجي رپورٽ جاري ڪئي، ان ئي ڏينهن ڪينيڊا جي سائبر نگرانيءَ واري اداري سٽيزن ليب ۽ نيويارڪ جي اشتهاري ٽيڪنالاجي ڪمپني ڪانفيئنٽ، ڊسڪور ٽيڪ جو نالو ظاهر ڪيو.
ٻنهي ادارن جو چوڻ هو ته اسرائيلي ڪمپني اشتهارن لاءِ ٻولي ڏيڻ واري نظام جو ناجائز استعمال ڪيو. هن نظام ۾ اهڙي گنجائش موجود آهي، جو ان ذريعي انٽرنيٽ استعمال ڪندڙن بابت معلومات ٻولي ڏيندڙ ڪمپنيءَ تائين پهچي سگهي ٿي.
وقت گذرڻ سان گڏ، ٻولي ڏيندڙ ڪمپنيون اها لِيڪ ٿيل معلومات گڏ ڪري، ترتيب ڏئي ۽ ٻين معلومات سان ملائي سگهن ٿيون. اهڙيءَ طرح استعمال ڪندڙن جي گمنامي ختم ڪري، انٽرنيٽ تي سندن سرگرمين جو پيڇو ڪري سگهجي ٿو. ڪجهه حالتن ۾ انهن کي نگرانيءَ وارو سافٽ ويئر استعمال ڪري نشانو به بڻائي سگهجي ٿو.
سٽيزن ليب ۽ ڪانفيئنٽ موجب، اهي اشتهار ميڊيا ادارن، حڪومتن ۽ ٽيڪنالاجي ڪمپنين جي ڪيترن ئي حساس نيٽ ورڪن اندر ڏيکاريا ويا هئا.
انهن جاچن کان پوءِ گوگل، ڪامڪاسٽ ۽ ٻين ڪمپنين چيو ته انهن ڊسڪور ٽيڪ کي پنهنجن اشتهاري پليٽ فارمن تان هٽائي ڇڏيو آهي.
معاملي کان واقف هڪ شخص ۽ هڪ ٻئي ڄاڻو شخص موجب، آمريڪا جي گهٽ ۾ گهٽ هڪ وڏي ٽيڪنالاجي ڪمپني ۽ هڪ عالمي تنظيم تازو اندروني جاچ شروع ڪئي آهي ته ڇا ڊسڪور ٽيڪ جا اشتهار سندن ملازمن کي نشانو بڻائي رهيا هئا.
يمن ۽ ڏکڻ سوڊان ۾ اشتهارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ ٻولي ڏيندڙ
ٽرينڊ اي آءِ جي رپورٽ ۾ ٻولي ڏيڻ جي اهڙن شڪي نمونن جو ذڪر ڪيو ويو، جن مان ظاهر ٿي رهيو هو ته شيڊو-ارٿ-79 جو مقصد عام تجارتي اشتهارن جو ڪاروبار هلائڻ بدران ماڻهن کي نشانو بڻائڻ ۽ سندن نگراني ڪرڻ لاءِ هڪ نظام هلائڻ هو.
رپورٽ ۾ چيو ويو ته اسٽارلنڪ استعمال ڪندڙن لاءِ اشتهار خريد ڪرڻ ڏانهن واضح لاڙو موجود هو. ان کان علاوه شيڊو-ارٿ-79 شام، لبيا، يمن ۽ ڏکڻ سوڊان ۾ اشتهارن جو سڀ کان وڏو خريدار هو، جڏهن ته افغانستان ۾ ٻئي نمبر تي هو.
رپورٽ موجب، پابندين هيٺ آيل يا فعال جنگي حالتن وارن ملڪن ۾ جائز مغربي اشتهارن جي گهرج عملي طور تي نه هئڻ برابر آهي.
رپورٽ ۾ اهو پڻ چيو ويو ته هن اداري هنگري، اسرائيل، مصر، آذربائيجان ۽ وينزويلا سميت ڪيترن ئي ملڪن ۾ اشتهارن جي نيلامين ۾ اهڙو غيرمعمولي طور تي وڏو حصو حاصل ڪيو، جيڪو شڪي نظر اچي رهيو هو.
معاملي کان واقف ڇهن ماڻهن موجب، ٽرينڊ اي آءِ جا محقق ان نتيجي تي پهچي چڪا هئا ته شڪي ٻولين جي سرگرمين پٺيان ڊسڪور ٽيڪ هئي. هنن ڪمپنيءَ جو نالو رپورٽ ۾ ظاهر ڪرڻ بابت بحث به ڪيو، پر پنجن ڄاڻو ماڻهن موجب، ٽرينڊ اي آءِ جي اعليٰ عملدارن قانوني خدشن جو اظهار ڪرڻ کان پوءِ ڪمپنيءَ جو نالو عوامي طور ظاهر ڪرڻ جو خيال ڇڏي ڏنو ويو.
سائبر سيڪيورٽيءَ جي شعبي جي ماهرن جو چوڻ آهي ته هن صنعت ۾ ڪڏهن ڪڏهن ادارا پاڻ ئي معلومات ظاهر ڪرڻ کان پاسو ڪندا آهن، خاص طور تي جڏهن انتظاميا کي خدشو هجي ته نگرانيءَ جي سرگرمين کي وائکو ڪرڻ جي نتيجي ۾ انتقامي ڪارروائي ٿي سگهي ٿي.
هلندڙ سال جي شروعات ۾ آمريڪي سائبر سيڪيورٽي ڪمپني پالو آلٽو پنهنجي هڪ رپورٽ مان چين ڏانهن واضح اشارا هٽائي ڇڏيا هئا، جيتوڻيڪ ان جا محقق پڪ سان سمجهندا هئا ته عالمي سائبر جاسوسيءَ واري مهم پٺيان بيجنگ جو هٿ هو. ان بابت رائٽرز ان وقت رپورٽ ڏني هئي.
رائٽرز موجب، پالو آلٽو جي رپورٽ کي ان خدشي سبب نرم ڪيو ويو هو ته چين کي سڌيءَ طرح ذميوار قرار ڏيڻ سان اتي ڪمپنيءَ جي ڪاروباري سرگرمين لاءِ مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا. اڳ ئي بيجنگ جي ان هدايت کان پوءِ ڪمپنيءَ جون سرگرميون جاچ هيٺ هيون، جنهن ۾ چيني ادارن کي آمريڪي ۽ اسرائيلي سائبر سيڪيورٽي سافٽ ويئر استعمال نه ڪرڻ لاءِ چيو ويو هو.
پالو آلٽو چيو ته پنهنجي رپورٽ ۾ ڪنهن ڌر کي ذميوار نه قرار ڏيڻ جو چين جي خريداريءَ بابت ضابطن سان ڪو تعلق نه هو، ۽ ان جي ابتڙ ڪا به ڳالهه ”قياس آرائي ۽ غلط“ آهي.
