غلام مصطفیٰ جمالی
عيد الفطر مسلمانن لاءِ خوشي، شڪر ۽ محبت جو پيغام وٺي اچي ٿي. هڪ مهيني جا روزا، عبادتون ۽ صبر برداشت بعد جڏهن هي ڏينهن طلوع ٿئي ٿو ته هر هنڌ مسرت جو ماحول قائم ٿي وڃي ٿو. گهرن ۾ چهل پهل، بازارن ۾ رونق، ٻارن جي چهري تي مسڪراهٽ ۽ وڏن جي انداز ۾ سنجيدگي سان خوشي جي جھلڪ هن ڏينهن جي خاص سڃاڻپ آهي. هر محلي ۾ عيد جي رونق ڏسڻ ۾ اچي ٿي، ماڻهو هڪٻئي جي گهرن ۾ وڃن ٿا، کاڌي پيتي جو انتظام هوندو آهي ۽ عيد جي نماز لاءِ تياريون مڪمل ٿين ٿيون. پر ساڳئي ڏينهن ڪجهه علائقن لاءِ درد ۽ غم جو به استعارو بڻجي وڃي ٿو، جتي زندگي اڃا به مشڪلات، خوف ۽ بي يقيني سان ڀريل آهي، خاص طور تي فلسطين ۽ ايران ۾.
فلسطين جا مظلوم ماڻهو، خاص طور تي غزه ۽ ٻيا متاثر علائقا ۾ رهندڙ، ڪيترن سالن کان اهڙين حالتن کي منهن ڏئي رهيا آهن جتي عيد جي خوشين جو تصور به ڌندلو ٿي چڪو آهي. اتي نه ٻارن لاءِ نوان ڪپڙا آهن ۽ نه ئي گهرن ۾ اهي مٺاس جيڪي عيد جي ڏينهن جي سڃاڻپ آهن. هر طرف تباهي، خوف ۽ بي بسی جو ماحول آهي. اتي جون ماءُون جيڪي پنهنجن ٻارن لاءِ خوشين جا خواب ڏسنديون هيون، اڄ انهن جي ٻارن جي سلامتي لاءِ دعا ڪنديون آهن. اتي جا والد جيڪي پنهنجن ٻارن لاءِ مٺايون ۽ نوان ڪپڙا وٺڻ جو ارادو ڪندا هئا، اڄ صرف دعا ڪري سگهن ٿا ته الله انهن جي جان ۽ مال جي حفاظت فرمائي.
ٻئي طرف ايران ۾ به عوام سياسي ۽ معاشي دٻاءَ سبب مشڪلاتن ۾ مبتلا آهن. روزمره جي زندگي جا مسئلا، روزگار جي کوٽ، مهانگائي ۽ عالمي پابنديون ماڻهن جي خوشين تي اثرانداز ٿي رهيون آهن. عيد جي ڏينهن به ماڻهو سکون سان جشن نه ملهائي سگهن ٿا، ڇو ته ڪيترائي خاندان بنيادي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ به ڏکيائي محسوس ڪن ٿا. ايران ۽ فلسطين ۾ رونما ٿيندڙ هي صورتحال امت مسلمه لاءِ هڪ سبق آهي ته خوشي صرف پنهنجي گهر تائين محدود نه هجڻ گهرجي، بلڪه ٻين جي تڪليف کي محسوس ڪرڻ ۽ انهن جي مدد ڪرڻ اسان جي ذميواري آهي.
عيد الفطر اسان کي صرف خوشي ملهائڻ جو سبق نه ڏئي ٿي، پر اسان کي ٻين جي ڏک کي محسوس ڪرڻ، ضرورت مند جي مدد ڪرڻ ۽ مظلومن لاءِ آواز بلند ڪرڻ جو سبق پڻ ڏئي ٿي. هي ڏينهن اسان کي ياد ڏياري ٿو ته جيڪڏهن اسان وٽ خوشي آهي ته ان کي ٻين سان ونڊيو، جيڪڏهن اسان وٽ آسائش آهي ته ان کي ضرورت مند تائين پهچايو. عيد جو اصل پيغام اهو آهي ته خوشي سان گڏ احساس به زندہ رکيو وڃي.
عيد جي موقعي تي والدين پنهنجن ٻارن کي سبق ڏين ٿا ته هو ٻين جي ڏک کي محسوس ڪن، ڀائر ۽ ڀينر هڪٻئي سان محبت ۽ احترام جو اظهار ڪن ۽ گهر جي وڏن جو ادب ڪن. اسڪول ۽ تعليمي ادارا به عيد جون تقريبون منعقد ڪندا آهن، جتي شاگردن کي عيد جي اهميت ۽ سماجي خدمت جو سبق ڏنو ويندو آهي. اهڙي طرح عيد نه صرف خوشي جو ڏينهن آهي، پر تربيت ۽ اخلاقي قدرن جو ڏينهن به آهي.
فلسطين ۾ گذريل سالن جي حالتن سبب عيد جون خوشيون ادھوري رهيون آهن. اتي رهندڙ ماڻهو جيڪي گذريل سال به محدود انداز ۾ عيد ملهائي چڪا هئا، هن سال به انهن لاءِ عيد جي رونق گهٽ محسوس ٿي رهي آهي. ٻارن جا رانديڪا ۽ کين ڏسڻ واري مسڪراهٽ گهٽجي وئي آهي. بازارن ۾ رونق محدود آهي ۽ گهرن ۾ چهل پهل گهٽجي وئي آهي. اتي جي ماڻهو صرف دعا ڪن ٿا ته الله انهن کي صبر عطا ڪري، انهن جي گهرن کي محفوظ رکي ۽ دشمنن جي شر کان بچائي.
ايران ۾ به ماڻهو عيد جي خوشين سان گڏ پنهنجي مشڪلاتن ۽ مسئلن کي محسوس ڪري رهيا آهن. مهانگائي، بنيادي ضرورتن جي کوٽ ۽ روزگار جا مسئلا ماڻهن جي عيد جي خوشين کي متاثر ڪري رهيا آهن. اتي جا ماڻهو پنهنجن ٻارن لاءِ نوان ڪپڙا ۽ مٺايون وٺڻ جي استطاعت نٿا رکن، پر الله جو شڪر ادا ڪن ٿا ۽ دعا ڪن ٿا ته ايندڙ سال جي عيد بهتر حالتن ۾ ملهائي وڃي.
عيد جي موقعي تي اسان جي ذميواري آهي ته اسين پنهنجي اردگرد موجود ضرورت مند ماڻهن کي نه وسارون. مسجدون، مدارس، خيراتي ادارا ۽ غير سرڪاري تنظيمون عيد جي ڏينهن ضرورت مند ماڻهن لاءِ کاڌو، ڪپڙا ۽ ٻين ضرورتن جو انتظام ڪندا آهن. هي عمل نه صرف عيد جي خوشين کي وڌائڻ جو ذريعو آهي، پر انسانيت ۽ سماجي تعاون جو بهترين مظاهرو پڻ آهي.
اسان کي ياد رکڻ گهرجي ته دنيا ۾ ڪيترائي اهڙا گهر به آهن جتي عيد صرف هڪ خواب بڻجي وئي آهي. فلسطين ۽ ايران جا ماڻهو انهيءَ جو بهترين مثال آهن ته خوشي جي اصل اهميت انهن حالتن جي بغير نه سمجهي وڃي سگهي ٿي. تنهن ڪري هر مسلمان کي گهرجي ته هو عيد جي خوشين کي محسوس ڪندي ٻين جي ڏک کي به ياد رکي ۽ جتي ممڪن هجي مدد فراهم ڪري.
عيد الفطر جو اصل سبق اهو آهي ته خوشي سان گڏ احساس به زندہ رکيو وڃي، جشن سان گڏ ذميواري به نڀائي وڃي، ۽ محبت سان گڏ انصاف به ذهن ۾ رکيو وڃي. دنيا جي هر مسلمان کي گهرجي ته هو پنهنجي اردگرد مظلوم ۽ محتاج ماڻهن جي حق ۾ دعا ڪري ۽ عملي طور مدد فراهم ڪري. اهڙي طرح عيد صرف خوشي جو ڏينهن نه رهي، پر انساني قدرن ۽ اخلاقي سبق جو ڏينهن پڻ ثابت ٿئي.
عيد جي ڏينهن اسان کي پنهنجي زندگي جي قدر ڪرڻ، پنهنجي ڪٽنب ۽ دوستن سان محبت ۽ احترام ڪرڻ ۽ دنيا جي مظلوم ماڻهن جي حق ۾ آواز بلند ڪرڻ ياد اچي. خوشي ۾ ٻاهرين رنگ شامل نه هجڻ گهرجي، بلڪه اندر جي احساس ۽ شڪر گذاري اهميت رکي ٿي.
اهو ڏينهن هر مسلمان لاءِ ياد ڏيارڻ وارو آهي ته دنيا ۾ ڪيترائي اهڙا ماڻهو آهن جيڪي اسان جي آسائش ۽ خوشين کان محروم آهن. فلسطيني ٻار جيڪي راندين ۽ سکڻ کان محروم آهن، ۽ ايران جا ماڻهو جيڪي روزگار ۽ بنيادي ضرورتن جي کوٽ سبب عيد جي خوشين کان محروم آهن، اهي اسان جي مدد جا حقدار آهن.
عيد الفطر اسان کي سکائي ٿي ته خوشيون صرف پنهنجن لاءِ نه، پر ٻين لاءِ پڻ هجن. اسان کي پنهنجن ڏکن ۽ مشڪلاتن جي مقابلي ۾ شڪر گذاري ۽ صبر جو درس وٺڻ گهرجي، ۽ جيڪو ڪجهه اسان وٽ آهي ان کي ٻين سان ونڊڻ گهرجي. دنيا ۾ امن، محبت ۽ انساني ڀائيچاري جي پکيڙ اسان جي ذميواري آهي.
عيد جي ڏينهن صرف گهرن ۾ خوشيون نه، پر دلين ۾ به امن، محبت ۽ شڪر گذاري پيدا ڪرڻ گهرجي. هي ڏينهن اسان کي ٻڌائي ٿو ته انساني قدر، سماجي همدردي ۽ اخلاقي ذميواريون سڀ کان اهم آهن. عيد جو مقصد صرف رونق ۽ خوشيون نه، پر انسانيت جي خدمت ۽ مظلومن لاءِ آواز بلند ڪرڻ آهي.
