لنڊن (ويب ڊيسڪ) آبنائي هرمز جي بندش عالمي تيل مارڪيٽ ۾ هلچل پيدا ڪري ڇڏي آهي، جنهن سبب خدشو پيدا ٿيو آهي ته قيمتون 200 ڊالر في بيرل تائين پهچي سگهن ٿيون.تاريخ جو سڀ کان وڏو تيل جي فراهمي جو بحران هڪ مهيني جو سنگ ميل پار ڪري چڪو آهي، جنهن جي ڪري عالمي قيمتون وڌي رهيون آهن، واڌ جي اڳڪٿي گهٽجي وئي آهي، ۽ ايشيائي ملڪن جهڙوڪ ٿائيلينڊ کان پاڪستان تائين ايندھن جي کوٽ پيدا ٿي آهي.بلومبرگ جي مطابق، دنيا اڃا تائين صورتحال جي سنگيني کي سمجهي نه سگهي آهي. آمريڪي حڪومتي عملدار ۽ وال اسٽريٽ تجزيه نگار هاڻي ان امڪان تي غور ڪري رهيا آهن ته تيل جون قيمتون غير معمولي طور تي 200 ڊالر في بيرل تائين پهچي سگهن ٿيون، جيڪو عالمي معيشت لاءِ هڪ سنگين خطرو پيدا ڪري ٿو.ڪيترن ئي ماهرن، 1970 جي ڏهاڪي جي تيل جي بحران کي ياد ڪندي چيو ته هرمز جي بندش هڪ وڏي عالمي بحران جو خطرو پيدا ڪري رهي هئي. ايشيا ۾ ايندھن جي کوٽ اولهه طرف پکڙجڻ جو خدشو آهي، ۽ يورپ ايندڙ هفتن ۾ ڊيزل جي کوٽ کي منهن ڏئي سگهي ٿو.آبنائي هرمز جي بندش کان پوءِ عالمي تيل جي فراهمي ۾ گهٽتائي تقريباً 11.1 ملين بيرل روزانو آهي، جڏهن ته سعودي عرب ۽ گڏيل عرب امارات متبادل رستن ذريعي روزانو 10.9 ملين بيرل روزانو گهٽائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. جنوري ۽ فيبروري 2026 ۾ سراسري عالمي تيل جي فراهمي 106.9 ملين بيرل روزانو هئي، پر بندش سبب ان ۾ 18.4 ملين بيرل روزانو گهٽتائي آئي. سعودي عرب متبادل رستن ذريعي روزانو 7.3 ملين بيرل تيل جي فراهمي فراهم ڪئي، بين الاقوامي توانائي ايجنسي روزانو 2 ملين بيرل ذخيرا جاري ڪيا، ۽ ٻين قدمن سان روزانو 3.7 ملين بيرل جي فرق کي پورو ڪيو ويو. ٽوٽل انرجيز جي چيف ايگزيڪيوٽو پيٽرڪ پويان چيو ته جيڪڏهن بحران ٽن يا چئن مهينن کان وڌيڪ جاري رهيو ته اهو دنيا لاءِ هڪ وڏو مسئلو بڻجي ويندو. هن خبردار ڪيو ته عالمي خام تيل ۽ ايل اين جي جي پيداوار جي صلاحيت جي 20 سيڪڙو تي اثر انداز ٿيڻ جا سنگين نتيجا نڪرندا. هرمز جي آبنائي مان پيدا ٿيندڙ 11 ملين بيرل في ڏينهن جي فراهمي جو فرق برطانيه، فرانس، جرمني، اسپين ۽ اٽلي جي گڏيل تيل جي استعمال کان وڌيڪ آهي. گهٽجندڙ طلب، خاص طور تي ايشيا ۾، جزوي طور تي ان خال کي ڀري رهي آهي. آمريڪا ۽ ٻين ملڪن قيمتن کي مستحڪم ڪرڻ لاءِ رڪارڊ تيل اسٽاڪ جاري ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي، جڏهن ته ايران ڪجهه پرڏيهي جهازن کي آبنائي هرمز مان گذرڻ جي اجازت ڏني آهي، پر انهن قدمن جو اثر محدود رهيو آهي. سعودي عرب ۽ گڏيل عرب امارات پائپ لائنن ذريعي تيل ڪڍڻ شروع ڪري ڇڏيو آهي. سعودي عرب پنهنجي تيل جو 60 سيڪڙو خليج مان ينبو برآمد ٽرمينلز ڏانهن منتقل ڪري ڇڏيو آهي. تيل جون قيمتون هن وقت 112 ڊالر في بيرل جي لڳ ڀڳ آهن، جنگ جي شروعات کان وٺي 55 سيڪڙو وڌيڪ آهن پر 2008 ۾ رڪارڊ 147.50 ڊالر کان گهٽ آهن. يورپي قدرتي گئس جون قيمتون 70 سيڪڙو وڌي ويون آهن، پر 2022 جي بحران جي سطح تي نه پهتيون آهن. ايشيا ۾ طلب تقريبن 2 ملين بيرل روزانو گهٽجي وئي آهي، خاص طور تي پيٽروڪيميڪل شعبي ۾، جڏهن ته پيٽرول، ڊيزل ۽ جيٽ فيول جي کوٽ پڻ وڌي رهي آهي. پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ جي شوقينن کي هدايت ڪئي وئي آهي ته ايندھن بچائڻ لاءِ گهر کان ميچ ڏسن. ايندڙ هفتن ۾ يورپ ۾ ڊيزل جي کوٽ جو خدشو آهي.
