ظهير الدين بابر
ڪشميري حريت اڳواڻ سيد علي گيلاني کي ڪشمير جي آزادي واري تحريڪ جي اهم اڳواڻن ۾ شمار ڪري سگهجي ٿو. سيد علي گيلاني پاڪستان سان پنهنجي لاڳاپن تي آخري دم تائين وفادار رهيو . حقيقت اها آهي ته مودي سرڪار 92 ورهين جي سيد علي گيلاني جي آزاديءَ کان ايترو ته خوفزده هئي جو بيمار هئڻ جي باوجود کيس آخري ساهه تائين نظربند رکيو ويو. حقيقت اها آهي ته مودي سرڪار 92 ورهين جي سيد علي گيلاني جي آزاديءَ کان ايترو ته خوفزده هئي جو بيمار هئڻ جي باوجود کيس آخري ساهه تائين نظربند رکيو ويو. انتهاپسند هندو جماعت جو خوف هو ته حريت اڳواڻ جي وصيت باوجود شهيدن جي قبرستان ۾ دفن ٿيڻ نه ڏيندا. ظلم اهو به ٿيو جو سينيئر حريت اڳواڻ جي پيارن کي سندس جنازي ۾ شرڪت نه ڪرڻ ڏني وئي. قابض وادي جي ڪٺ پتلي انتظاميا جنازي نماز جي موقعي تي ڪرفيو لاڳو ڪيو، جنهن ڪري قابض وادي جا رهواسي پنهنجي مسلمان اڳواڻ جي آخري رسمن ادا ڪرڻ لاءِ نه اچي سگهيا. سيد علي گيلاني به زندگيءَ جا آخري 12 سال قيد ۾ گذاريا.
ڀارتي ظلم جو اندازو ان ڳالهه مان به لڳائي سگهجي ٿو ته هڪ طرف حريت اڳواڻ بيمار هئا ته ٻئي طرف قيدي هئا. سندس ويجهن ماڻهن جو چوڻ آهي ته سيد علي گيلاني جي زندگيءَ جا آخري ڏينهن انتهائي ڏکوئيندڙ هئا. مثال طور، نئين دهلي حڪومت کين طبي سهولتون ڏيڻ کان انڪار ڪيو هو. اهو چئي سگهجي ٿو ته مودي سرڪار اصل ۾ سيد علي گيلاني جو قتل ڪيو آهي. سينيئر حريت اڳواڻ والاريل ڪشمير تي پنهنجي غير واضح موقف جي ڪري ڊگهي عرصي تائين قيد جون سختيون برداشت ڪيون.ان ئي دور ۾ هن روداد قفس جا ٻه جلد به لکيا. حريت اڳواڻ سياسي ۽ سماجي مسئلن تي سوين پمفليٽ ۽ آرٽيڪل پڻ لکيا. سيد علي گيلاني مولانا مودودي کي پنهنجو اتالیق ڪري سڏيندو هو. سيد علي گيلاني مولانا مودودي کي پنهنجو اتالیق ڪري سڏيندو هو. سيد علي گيلاني ڪشميري اڳواڻن مان هڪ هو جنهن ڀارتي ظلم برداشت ڪيو، پر پنهنجي پوزيشن کان هڪ انچ به نه هٽيو.
سيد علي گيلاني کي ڪشمير جي آزادي جي تحريڪ جو معمار چئي سگهجي ٿو. 1953ع کان 2004ع تائين جماعت اسلامي جو ميمبر رهيو. ان دور ۾ هو جماعت جي اهم اڳواڻن ۾ شمار ٿيندو هو. 2004ع ۾ هن جماعت اسلامي کي ڇڏي تحريڪ حريت جو بنياد وڌو، جيڪا اڳتي هلي آل پارٽيز حريت ڪانفرنس جي اهم ترين تنظيم بڻجي وئي. سيد علي گيلاني جون 2020 تائين حريت ڪانفرنس جو چيئرمين رهيو، پر بعد ۾ هن فورم کان الڳ ٿي ويو، هو 1977ع ۽ 1987ع ۾ قانون ساز اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو ويو. هو جدوجهد جو حامي هو، کيس ڪشمير ۾ مسلم آزاديءَ جي تحريڪ جو باني چيو وڃي ٿو. والاريل ڪشمير جو ڪٺ پتلي وزير اعليٰ عمر عبدالله سيد علي گيلاني مسلسل الزام لڳائيندو رهيو ، هن ڪشميري نوجوانن کي جدوجهد ڪرڻ جي ترغيب ڏني. سيد علي گيلاني کي اهو اعزاز به حاصل آهي ته مسلم قومن جي تنظيم (او آءِ سي) کيس 2015ع ۾ نيويارڪ اچي ڪشمير جو ڪيس پيش ڪرڻ جي درخواست ڪئي. 2016ع ۾ برهان واني جي شهادت کانپوءِ سيد علي گيلاني گڏيل قومن کي خط لکيو. جنهن ۾ مطالبو ڪيو ويو ته والاريل ڪشمير ۾ جاري صورتحال تي ٺوس ڪردار ادا ڪيو وڃي. هندستاني حڪومت 1981ع ۾ سيد علي گيلاني جو پاسپورٽ ضبط ڪندي چيو ته هو رياست مخالف سرگرمين ۾ ملوث هو. 2007ع ۾ سيد علي گيلاني ڪينسر سبب وڌيڪ بيمار ٿي پيو. ڊاڪٽرن کيس لنڊن يا آمريڪا ۾ علاج ڪرائڻ جي صلاح ڏني پر آمريڪي سفارتخاني طرفان ويزا جي درخواست رد ٿيڻ جي صورت ۾ ممبئي جي اسپتال ۾ علاج ڪرايو ويو. 2020ع ۾ پاڪستان جي صدر ڊاڪٽر عارف علوي سيد علي گيلاني کي ڪشمير لبريشن موومينٽ ۾ ناقابل فراموش ڪردار ادا ڪرڻ تي صدارتي ايوارڊ سان نوازيو. علي گيلاني پوري دل سان سمجهندو هو ته ڀارت والاريل ڪشمير تي قبضو ڪري رهيو آهي ۽ ڪشمير وادي جو واحد حل ان جو پاڪستان سان الحاق آهي. سيد علي گيلاني جو سر جهڪائڻ ۽ کيس پنهنجي مقصد کان هٽائڻ لاءِ هندستان مٿس تمام گهڻو دٻاءُ وڌو، پر هو ناڪام ويو . علي گيلاني نه رڳو ڪشمير جي آزادي واري تحريڪ جي ڪاميابي تي يقين رکندو هو. ان جي برعڪس هو انهن ڪشميري نوجوانن جي ان مقصد ڏانهن رهنمائي به ڪندو، جيڪي هندستان جي ظلم ۽ ناانصافين خلاف مضبوط آهن، اهڙيءَ طرح آسان لفظن ۾ سيد علي گيلاني نه صرف حريت پسندن لاءِ منزل جي نشاندهي ڪندو هو. سيد علي گيلاني جا اهي لفظ اڄ به والاريل ڪشمير ۾ گونجي رهيا آهن: ”اسان پاڪستاني آهيون، پاڪستان اسان جو آهي. اهڙي طرح سينيئر حريت اڳواڻ سڄي ڄمار والاريل ڪشمير جي سرزمين تي اعلانيل پاڪستاني هوندو ۽ اهي پاڪستان کي پنهنجو وطن قرار ڏيڻ لاءِ بي مثال جرئت جو مظاهرو ڪندا رهيا
