ڍاڪا(ويب ڊيسڪ)بنگلاديش جي پهرين عورت وزيراعظم بيگم خالده ضيا ڊگهي بيماري کان پوءِ لاڏاڻو ڪري وئي، اپوزيشن جماعت بنگلاديش نيشنلسٽ پارٽي (بي اين پي) اڱاري ڏينهن ايڪس تي جاري ڪيل بيان ۾ سندس لاڏاڻي جو اعلان ڪيو.
ڊاڪٽرن موجب 80 سالن جي خالدہ کي جگر جي بيماري هئي، ان کانسواءِ شگر، سيني ۽ دل جا مسئلا به هئا.
پارٽي هڪ بيان ۾ چيو: “بي اين پي چيئرپرسن ۽ اڳوڻي وزيراعظم، قومي اڳواڻ بيگم خالدہ ضيا اڄ صبح 6 وڳي (0000 GMT)، فجر جي نماز کان ٿورو پوءِ، وفات ڪري وئي.” بيان ۾ وڌيڪ چيو ويو: “اسان سندس مغفرت لاءِ دعا گهرون ٿا ۽ سڀني کان گهر ڪيون ٿا ته سندس لاءِ فاتحه پڙهن.”
عبوري اڳواڻ محمد يونس چيو ته بنگلاديش “هڪ عظيم سرپرست وڃائي ڇڏيو آهي.” نوبل امن انعام يافته پنهنجي بيان ۾ چيو: “سندس اڻلپ قيادت سان قوم کي بار بار غير جمهوري حالتن کان ڇوٽڪارو مليو ۽ آزادي جي ٻيهر واپسي لاءِ حوصلا مليا.”
برطرف ڪيل وزيراعظم شيخ حسينه، جيڪا هاڻي پابندي هيٺ آيل عوامي ليگ پارٽي پاران سوشل ميڊيا تي جاري بيان ۾ چيو: “مان بيگم خالدہ ضيا جي روح جي ابدي سک ۽ مغفرت لاءِ دعاڳو آهيان.”
صحت جي سالن تائين خرابي ۽ قيد جي باوجود، خالدہ گذريل نومبر ۾ واعدو ڪيو هو ته هوءَ فيبروري 2026 ۾ ٿيندڙ چونڊن لاءِ مهم هلائيندي—اهي پهريون چونڊون هونديون جن کان اڳ وڏي عوامي بغاوت سندس وڏي حريف حسينه واجد کي اقتدار تان لاهي ڇڏيو هو.
خالدہ جي بي اين پي کي وڏي حد تائين اڳواڻي ڪندڙ پارٽي طور ڏٺو پيو وڃي. پر نومبر جي آخري ڏينهن ۾ کيس تڪڙو اسپتال منتقل ڪيو ويو، جتي ڊاڪٽرن جي ڀرپور ڪوششن جي باوجود ڪيترن ئي بيمارين سبب سندس حالت بگڙندي وئي.
2018 ۾ حسينه جي حڪومت دوران خالدہ کي ڪرپشن جي الزام ۾ قيد ڪيو ويو، ۽ هن جي طبي علاج لاءِ ملڪ کان ٻاهر وڃڻ تي به پابندي لڳائي وئي. هن کي گذريل سال، حسينه جي اقتدار تان لاهجڻ کان ٿورو پوءِ، آزاد ڪيو ويو هو.
هن مهيني جي شروعات ۾ کيس خاص ايئر ايمبولينس وسيلي لنڊن وٺي وڃڻ جو منصوبو هو، پر سندس حالت مستحڪم نه هئي. سندس پٽ، سياسي وزن رکندڙ طارق رحمان، 17 سالن جي خود ساخته جلاوطني کان پوءِ خميس ڏينهن بنگلاديش موٽي آيو، جتي خوشيءَ ۾ جهومندڙ وڏن هجوم سندس شاندار آجيان ڪئي.
رحمان 12 فيبروري جي عام چونڊ تائين پارٽي جي قيادت ڪندو، ۽ اميد آهي ته جيڪڏهن پارٽي اڪثريت ماڻي ته وزيراعظم لاءِ سندس نالو سامهون آندو ويندو. بنگلاديش ٽي ڏينهن لاءِ سرڪاري سوڳ جو اعلان ڪيو، جڏهن ته خالدہ جي جنازي نماز اربع تي ادا ڪئي ويندي.
عبوري اڳواڻ يونس، قومي ٽيليويزن خطاب ۾، عوام کان سڪون ۽ ضبط جي اپيل ڪئي. هن چيو: “مان عاجزي سان اپيل ٿو ڪريان ته جنازي سميت سوڳ جي سڀني رسمن دوران نظم ضبط کي برقرار رکو. مون کي خبر آهي ته اوهان هن مهل وڏو جذباتي صدمو محسوس ڪري رهيا آهيو.” هن وڌيڪ چيو: “مون کي اميد آهي ته اوهان هن ڏکئي مرحلي ۾ انتهائي صبر جو مظاهرو ڪندا ۽ سندس آخري رسمن، بشمول جنازي، ۾ هڪ ٻئي جي مدد ڪندا.”
عبوري حڪومت ۾ قانون واري کاتي جي ذميوار آصف نذرول چيو ته جنازي نماز ظهر جي نماز کان پوءِ پارليامينٽ جي اڳيان ادا ڪئي ويندي ۽ پوءِ خالدہ کي سندس مرحوم مڙس، ضياءُ الرحمان، جي پهلو ۾ دفن ڪيو ويندو.
“پاڪستان جي لاءِ باعهد دوست”
ساڳئي وقت، وزيراعظم شهباز شريف خالدہ جي لاڏاڻي تي گهري ڏک جو اظهار ڪيو. هن چيو: “بنگلاديش جي خدمت، ان جي واڌ ويجهه ۽ ترقي لاءِ سندس سڄي حياتي جي ڪوششن جو هڪ دائمي ورثو رهندو.” هن وڌيڪ چيو: “بيگم ضياءُ پاڪستان جي لاءِ هڪ باعهد دوست هئي. منهنجي حڪومت ۽ پاڪستان جا ماڻهو هن غم جي گهڙي ۾ بنگلاديش جي ماڻهن سان گڏ آهن.” هن چيو: “هن ڏکئي وقت ۾ اسان جا خيال ۽ دعائون سندس گهروارن، دوستن ۽ بنگلاديش جي عوام سان گڏ آهن.”
صدر آصف علي زرداري چيو ته خالدہ جي “قيادت ۽ خدمتون احترام سان ياد رکبيون.” نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار به خالدہ جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظهار ڪيو.
“جهڳڙالو بيگمُون”
خالدہ، جيڪا پنهنجي پهرين نالي سان سڃاتي ويندي هئي، بابت چيو ويندو هو ته هوءَ لڄاڙو ۽ ٻن پٽن جي پرورش لاءِ وقف هئي، جيستائين سندس مڙس، فوجي اڳواڻ ۽ ان وقت جو صدر، ضياءُ الرحمن، 1981 ۾ فوجي بغاوت جي ڪوشش دوران قتل نه ڪيو ويو.
ٽِن سالن بعد هوءَ پنهنجي مڙس پاران ٺاهيل بي اين پي جي چيئرپرسن بڻجي وئي ۽ اهو واعدو ڪيو ته “بنگلاديش کي غربت ۽ معاشي بحران کان آزاد” ڪندي. هن بنگلاديش جي باني اڳواڻ جي ڌيءَ ۽ عوامي ليگ جي سربراهه شيخ حسينه سان هٿ ملايو ۽ گڏجي هڪ عوامي تحريڪ هلائي جنهن 1990 ۾ فوجي حڪمران حسين محمد ارشاد کي اقتدار تان لاٿو.
پر سندن ساٿ گهڻو نه هليو. سندن سخت رقابت سبب ٻنهي کي “بيگمن جي جهيڙي” (Battling Begums) جو لقب مليو. حمايتي هن کي مهذب، روايتي پر خاموش خوبصورتي رکندڙ، سوچ ويچار سان ڳالهيون ڪندڙ، ۽ پنهنجي پارٽي جي دفاع ۽ حريفن سان مقابلي ۾ بهادر، غير مصالحاڪار اڳواڻ طور ڏسندا هئا. ان جي ابتڙ، حسينه وڌيڪ کلي ڳالهائيندڙ ۽ پُراعتماد سمجهي ويندي هئي. ٻنهي جون ابتڙ شخصيتون ئي ڏهاڪن تائين بنگلاديشي سياست ۾ سندن رقابت کي تَپائينديون رهيون.
1991 ۾ بنگلاديش ۾ پهريون آزاد چونڊون ٿيون، جن کي وڏي پيماني تي ساراھيو ويو. خالدہ جماعت اسلامي جي حمايت حاصل ڪري، حسينه مٿان حيرت انگيز ڪاميابي ماڻي. اهڙيءَ طرح خالدہ بنگلاديش جي پهرين عورت وزيراعظم بڻجي ۽ گهڻ اڪثريتي مسلمان ملڪ ۾ بي نظير ڀٽو کان پوءِ جمهوريتِي حڪومت جي اڳواڻي ڪندڙ ٻي عورت اڳواڻ بڻي.
خالدہ صدارتي نظام ختم ڪري پارلياماني نظام آندو، جنهن سان اختيار وزيراعظم وٽ گڏ ٿيا. هن پرڏيهي سيڙپڪاريءَ تي پابنديون نرم ڪيون ۽ پرائمري تعليم کي لازمي ۽ مفت قرار ڏنو. 1996 جي عام چونڊن ۾ هوءَ حسينه کان هارائي ويئي، پر پنج سال بعد حيرت انگيز اڪثريت سان ٻيهر اقتدار ۾ آئي.
سندس ٻيو دور حڪومت شدت پسندن جي اڀار ۽ ڪرپشن جي الزامَ سان داغدار رهيو. 2004 ۾ شيخ حسينه جي جلسي تي حملا ٿيا. حسينه بچي ويئي پر 20 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا ۽ 500 کان وڌيڪ زخمي ٿيا. خالدہ جي حڪومت ۽ ان جي حليفن تي وڏي پيماني تي ذميواري مڙهي ويئي.
2018 ۾، جڏهن حسينه ٻيهر حڪمرانيءَ ۾ آئي، طارق رحمان کي غيرحاضري ۾ مقدمو هلائي عمر قيد جي سزا ٻڌائي وئي. بي اين پي انهيءَ ٽرائل کي سياسي بنيادن تي ٻڌل قرار ڏنو.
حراست ۽ آزادي
جيتوڻيڪ خالدہ بعد ۾ شدت پسندن خلاف ڪَڙي ڪاروائي ڪئي، پر 2006 ۾ سياسي افراتفري ۽ روڊن تي تشدد سبب فوجي پشت پناهي واري عبوري حڪومت اقتدار سنڀالڻ سان سندس ٻيو دور ختم ٿيو.
عبوري حڪومت ٻنهي، خالدہ ۽ حسينه، کي ڪرپشن ۽ اختيارن جي ناجائز استعمال جي الزامَ هيٺ لڳ ڀڳ هڪ سال لاءِ جيل موڪليو، پوءِ 2008 جي عام چونڊن کان اڳ ٻئي آزاد ڪيا ويا.
خالدہ ٻيهر اقتدار ۾ نه اچي سگهي.
2014 ۽ 2024 جي چونڊن جي بي اين پي بائيڪاٽ سبب، سندس حسينه سان سخت ڇڪتاڻ بنگلاديشي سياست تي حاوي رهي. ٻنهي پارٽين وچ ۾ تڪرار اڪثر هڙتالن، تشدد ۽ جاني نقصانن تائين پهتو، جنهن سبب لڳ ڀڳ ساڍن 17 ڪروڙ آبادي واري هيٺاهين، سيلابن جو شڪار ملڪ جي اقتصادي ترقي متاثر ٿي.
2018 ۾ خالدہ، طارق رحمان ۽ ساٿين کي ان الزام ۾ سزا ٻڌائي ويئي ته انهن سندس آخري وزارت عظميٰ جي دور ۾ قائم ڪيل يتيم خاني جي ٽرسٽ لاءِ ملندڙ لڳ ڀڳ 250,000 ڊالر غير ملڪي امداد ۾ گهپلو ڪيو—اهي الزامَ جيڪي خالدہ سياسي سازش قرار ڏيندي هئي ته کيس ۽ سندس خاندان کي سياست کان ٻاهر رکيو وڃي.
هوءَ جيل هلي ويئي، پر صحت خراب ٿيڻ تي مارچ 2020 ۾ انساني بنيادن تي گهر جي نظر بندي ۾ منتقل ڪئي ويئي. آگسٽ 2024 ۾ حسينه جي لاهجڻ کان پوءِ خالدہ کي گهر جي نظر بندي مان آزاد ڪيو ويو.
2025 جي شروعات ۾ بنگلاديش جي سپريم ڪورٽ خالدہ ۽ طارق رحمان کي انهي ڪرپشن ڪيس مان بري ڪري ڇڏيو جنهن تحت 2018 ۾ سزائون ٻڌايون ويون هيون. تنهن کان هڪ مهينو اڳ طارق رحمان کي 2004 واري هينڊ گرنيڊ حملي واري ڪيس مان به بري ڪيو ويو.
