رحمت الله ٻرڙو
ڪو دور هيو ته وفاقي توڙي صوبائي حڪومتون پنهنجي سالياني رپورٽن جيان هڪ ٽيليفون ڊائريڪٽري تيار ڪنديون هيون ته جيئن انهيء ذريعي آفيسن جون ايڊريسون،لاڳاپيل آفيسرز جا ٽيليفون نمبرز ۽ سندن جا گهر جا نمبرز ۽ ايڊريسون هونديون هيون.اهو عمل هر سال جيان اپڊيٽ ٿي سامهون ايندو هيو.اها سرڪاري ادارن جي سرڪاري ادارن ۽ وزارتن سان لاڳاپيل ذميوارن کي جتي خبر هوندي هئي اتي عوامي سهولت لاء به اهي ڊائريڪٽري سسٽم ڪم ايندو هيو.پر افسوس جو هڪ وڏي عرصي کان اهو عمل نظر ڪونه پيو اچي.ان جاء تي ويب سائيڊس،آن لائن سسٽم،واٽس ايپ گروپس ۽ موبائيل نمبر اچڻ ڪري ڄڻ ته ناڪاره ٿي چڪو آھي.ان سلسلي ۾ جڏهن سوجي ٿو ته هاڻي ڀلا ڪا جديد دور جي ٽل يا حل ڪيئن ڳولهجي جنهن سان عوامي سهولت ٿي پوي.
موجوده وزير اعظم شھباز شريف جيئن ئي حڪومت ۾ آيو آھي ته سندس حڪومتي ڪم ڪار کي بهتر ڪرڻ،عوامي رسائي آسان ڪرڻ،ادارن جو ڊجيٽلائيزڊ ڪرڻ تي پڻ زور رهيو آھي.انهيء بنياد تي سندس جو خيال آھي ته ڪاغذ جو استعمال تمام گهٽجي ويندو،انفارميشن ملڻ ۽ عوامي رابطي ڪاريء ۾ آساني پيدا ٿي ويندي،سرڪاري ادارن جو هڪ ٻئي سان رابطو ۽ عوامي سهولت لاء اهو ڊجيٽلائيزيشن وارو سسٽم وڏو ڪارآمد ثابت ٿيندو.ان سان گڏوگڏ سرڪاري آفيسن ۾ ڪم ڪندڙ آفيسرز يا عملي جي ڪارڪردگي به جاچڻ ۾ آساني ٿيندي.اهو سمورو عمل پنهنجي جاء تي بلڪل به وقت جي گهرج آھي ۽ انتهائي ضروري ٿي پيو آھي.پر افسوس جو ان ۾ سست رفتاري هڪ وڏي رڪاوٽ سمجهي وڃي ٿي.ان تي عمل ڪرڻ ۽ ڪرائڻ تمام ضروري آھي.هن وقت تائين اهو سمورو نظام لاڳو ڪرڻ ۽ ان کي تڪڙن بنيادن تي اڳتي وٺي وڃڻ لاء جتي قومي حڪومت جو سربراھ وزير اعظم شھباز شريف ڪوشش ڪري رهيو آھي،اتي ٻين صوبن يا وزير اعلي ڪيترو ڪم ڪن پيا سا ته خبر ناهي، باقي سنڌ جو وڏو وزير مراد علي شاھ ويب سائيڊس تيار ڪرڻ، اپڊيٽ ڪرڻ،ادارن کي آن لائين ۽ ڊجيٽلائيز تي زور ڀريندو ايندو آھي.هن وقت تائين سنڌ اسيمبليء کان ويندي چيف سيڪريٽري آفيس توڻي سنڌ حڪومت جو قانون ورو کاتو ۽ ان سان لاڳاپيل پراسيڪيوشن جهڙو کاتو به پنهنجي ڪارڪردگي،انگ اکر ۽ ڪجھ ٻي قانون ۽ آئين سان لاڳاپيل ڳالهيون اپڊيٽ ناهي ڪري سگهيو.وڏي افسوس سان ٿو چوڻو پئي ته انهيء اي گورنمينٽ واري تصور ۾ اڃا تائين سواء سستيء ۽ ان ۾ اجائي بجيٽ خرچ ڪرڻ جي ٻيو ڪو بهتر عمل هن وقت تائين سامهون ناهي آيو.ان سلسلي ۾ ڪجھ
اي-گورنمينٽ سسٽم جون سفارشون پڻ هيٺ ڏجن ٿيون.
انفراسٽرڪچر ڊولپمينٽ،
هڪ مضبوط آئي ٽي انفراسٽرڪچر قائم ڪريو، اي-گورنمينٽ ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪرڻ لاءِ تيز رفتار انٽرنيٽ، ڊيٽا سينٽرز ۽ ڪلائوڊ سروسز ۾ سيڙپڪاري ڪريو.
هڪ محفوظ نيٽ ورڪ ٺاهيو،حساس ڊيٽا جي حفاظت ۽ سائبر خطرن کي روڪڻ لاءِ هڪ محفوظ ۽ قابل اعتماد نيٽ ورڪ انفراسٽرڪچر لاڳو ڪريو.
اي-گورنمينٽ سروسز،شهري مرڪز جون خدمتون،اي-گورنمينٽ سروسز ٺاهيو جيڪي شهرين جي ضرورتن کي پورو ڪن، جهڙوڪ آن لائن بل جي ادائيگي، درخواست جمع ڪرائڻ، ۽ سروس درخواستون.
انٽرآپريبلٽي، مختلف سرڪاري کاتن ۽ ايجنسين جي وچ ۾ بيحد انضمام ۽ ڊيٽا شيئرنگ کي يقيني بڻايو.
پهچ،اي-گورنمينٽ سروسز کي سڀني شهرين لاءِ رسائي لائق بڻايو،بشمول معذور ۽ محدود انٽرنيٽ رسائي وارا.
صلاحيت جي تعمير ۽ تربيت،سرڪاري عملدارن کي تربيت ڏيو،سرڪاري عملدارن لاءِ تربيت ۽ صلاحيت جي تعمير جا پروگرام مهيا ڪريو ته جيئن اهي پنهنجي آئي ٽي صلاحيتن کي ترقي ڪري سگهن ۽ انهن کي اي-گورنمينٽ سسٽم سان واقف ڪرائي سگهن.
شهري شعور،شهرين کي اي-گورنمينٽ سروسز ۽ انهن جي فائدن بابت تعليم ڏيڻ لاءِ عوامي آگاهي مهم هلائين.
گورننس ۽ پاليسي فريم ورڪ،اي-گورنمينٽ پاليسي تيار ڪريو،هڪ جامع اي-گورنمينٽ پاليسي فريم ورڪ قائم ڪريو جيڪو اي-گورنمينٽ ڊولپمينٽ لاءِ ويزن، مقصدن ۽ حڪمت عملين جو خاڪو بيان ڪري.
هڪ گورننگ باڊي قائم ڪريو،اي-گورنمينٽ ڊولپمينٽ جي نگراني ڪرڻ، اسٽيڪ هولڊرز جي وچ ۾ هم آهنگي کي يقيني بڻائڻ، ۽ ترقي جي نگراني ڪرڻ لاءِ هڪ گورننگ باڊي قائم ڪريو.
سيڪيورٽي ۽ ڊيٽا تحفظ،
مضبوط سيڪيورٽي قدمن کي لاڳو ڪريو،مضبوط سيڪيورٽي قدمن،جهڙوڪ انڪرپشن، فائر والز، ۽ رسائي ڪنٽرول لاڳو ڪندي حساس ڊيٽا جي رازداري، سالميت ۽ دستيابي کي يقيني بڻايو.
ڊيٽا تحفظ جي پاليسي تيار ڪريو،هڪ ڊيٽا تحفظ جي پاليسي قائم ڪريو جيڪا ذاتي ڊيٽا گڏ ڪرڻ، ذخيرو ڪرڻ ۽ شيئر ڪرڻ جي طريقيڪار کي بيان ڪري.
نگراني ۽ تشخيص،نگراني جو فريم ورڪ قائم ڪريو، ترقي کي ٽريڪ ڪرڻ، چئلينجن جي سڃاڻپ ڪرڻ، ۽ اي-گورنمينٽ سروسز جي اثرائتي جو جائزو وٺڻ لاءِ هڪ نگراني جو فريم ورڪ تيار ڪريو.
باقاعدگيء سان جائزي وٺو، بهتري لاءِ علائقن جي سڃاڻپ ڪرڻ ۽ يقيني بڻائڻ لاءِ ته اي-گورنمينٽ سروسز شهرين جي ضرورتن کي پورو ڪري رهيون آهن، باقاعده جائزي وٺو.
سنڌ صوبي لاءِ مخصوص سفارشون هيٺ بيان ڪجن ٿيون.موجوده شروعاتن جو فائدو وٺڻ،موجوده شروعاتن تي تعمير ڪريو، سنڌ صوبي ۾ موجوده اي-گورنمينٽ شروعاتن کي فائدو ڏيو،جهڙوڪ سنڌ حڪومت جو اي-پروڪيورمينٽ سسٽم ۽ ڪراچي ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن جون آن لائن خدمتون.
قومي شروعاتن سان ضم ڪريو،قومي اي-گورنمينٽ شروعاتن سان انضمام کي يقيني بڻايو،جهڙوڪ پاڪستان سٽيزن پورٽل ۽ نيشنل انفارميشن ٽيڪنالاجي بورڊ جو اي-گورنمينٽ پروگرام.
صوبائي چئلينجن کي حل ڪرڻ لاء ڪجھ ڳالهيون هيٺ ڏجن ٿيون.
ڳوٺاڻي-شهري ورهاست کي حل ڪرڻ:سنڌ صوبي ۾ ڳوٺاڻي-شهري ورهاست کي حل ڪرڻ لاءِ حڪمت عمليون تيار ڪريو،انهي ڳالهه کي يقيني بڻايو وڃي ته اي-گورنمينٽ خدمتون سڀني شهرين لاءِ رسائي لائق هجن، قطع نظر انهن جي جڳهه جي.
ڊجيٽل خواندگي کي بهتر بڻائڻ،شهرين ۾، خاص طور تي ٻهراڙي وارن علائقن ۾،ڊجيٽل خواندگي کي بهتر بڻائڻ لاءِ پروگرام لاڳو ڪريو،ته جيئن اهي اي-گورنمينٽ سروسز کي مؤثر طريقي سان استعمال ڪري سگهن.انهن سفارشن تي عمل ڪندي،سنڌ حڪومت هڪ مؤثر اي-گورنمينٽ سسٽم تيار ڪري سگهي ٿي،جيڪو شهري مصروفيت کي وڌائي،سروس پهچائڻ کي بهتر بڻائي،۽ شفافيت ۽ جوابدهي کي فروغ ڏئي.
