غلام مصطفیٰ جمالي
ڪراچي، پاڪستان جو سڀ کان وڏو واپاري شهر، هميشه پنهنجي تجارتي سرگرمين ۽ ماڻهن جي روزمره هلچل لاءِ مشهور رهيو آهي. پر 17 جنوري 2026 جي رات ڪراچي ۾ هڪ اهڙو الميو ٿيو، جيڪو نه رڳو شهر پر سڄي سنڌ ۽ ملڪ کي صدمو ۽ ڏک ۾ مبتلا ڪري ڇڏيو. محمد علي جناح روڊ تي قائم گل پلازہ، جيڪو تقريباً 1200 دڪانن تي مشتمل هڪ وڏو شاپنگ مال هو، رات جو مصروفيت دوران اوچتو باهه ۾ لپيٽجي ويو. اهو سانحو شهر جي تجارتي مرڪزن ۾ حفاظت ۽ ضابطن جي اهميت بابت هڪ وڏو پيغام بڻجي ويو.
باهه لڳڻ جو شروعاتي سبب شايد اليڪٽرڪ شارٽ سرڪٽ يا دڪانن ۾ موجود سامان ۾ ڪو شارٽ سرڪٽ هئڻ جي ڪري پکڙجي ويو، پر باهه جي تيزي سبب جلدي عمارت اندر موجود ماڻهو ڦاٿل ٿي ويا. Rescue 1122، فائر برگيڊ، پوليس ۽ رينجرز فوري طور پهچي بچاءُ جو ڪم شروع ڪيو، پر عمارت جي ناقص اڏاوت ۽ حفاظتي انتظام جي کوٽ سبب عمل مشڪل بڻجي ويو. ڪيترائي ماڻهو پنهنجن ساٿين ۽ خاندانن کي بچائڻ جي ڪوشش ۾ پاڻ زخمي يا فوت ٿي ويا.
سرڪاري رپورٽن موجب، هن حادثي ۾ 73 ماڻهو فوت ٿيا، 23 لاش سڃاڻپ لاءِ مقرر ڪيا ويا ۽ باقي DNA ٽيسٽن هيٺ رکيا ويا. زخمين جو تعداد 20 کان مٿي آهي ۽ تقريباً 70 ماڻهو اڃا تائين لاپتا آهن. ڪيترن متاثر خاندانن جو روزگار ختم ٿي چڪو آهي ۽ انهن کي ٻيهر زندگي شروع ڪرڻ لاءِ مالي سهڪار جي سخت ضرورت آهي.
حادثي جي پهرين ڪلاڪن ۾ متاثر خاندانن ۾ مايوسي، خوف ۽ صدمو عام هو. هڪ خاندان جي عورت ٻڌايو ته هوءَ پنهنجي ٻن ننڍن ٻارن سان دڪان اندر ڦاسي وئي هئي. هوءَ ٻڌائي ٿي ته ڌوئين ۽ باهه جي تپش سبب ٻاهر نڪرڻ جا رستا بند ٿي ويا ۽ انهن کي هڪ ٻئي جي هٿ پڪڙي رهڻ کانسواءِ ٻاهر نڪرڻ جو ڪو رستو نه هو. اهڙا داستان ڪيترن متاثر خاندانن ۾ ورجايا ويا، جن ۾ ڪيترائي ماڻهو زندگي ۽ موت جي وچ ۾ جدوجهد ڪندا رهيا.
سندس ساڳي وقت ڪيترن ئي شاپ مالڪن پنهنجن ڪاروبار کي بچائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر باهه جي شدت ۽ عمارت جي اڏاوت جي خرابي سبب ڪيترائي دڪان مڪمل طور تباهه ٿي ويا. ڪاروباري نقصان سان گڏوگڏ، ماڻهو پنهنجي روزگار، وسيلن ۽ زندگي جو اهم حصو وڃائي ويٺا، جنهن سبب انهن جي زندگي ۾ ڊگهي مدت تائين اثر محسوس ڪيو پيو وڃي.
حادثي کان پوءِ سنڌ حڪومت ۽ وزيراعلا سيد مراد علي شاهه فوري ردعمل ڏيکاريو. وزيراعلا چيو ته حڪومت متاثر ٿيل خاندانن جي بحالي لاءِ هر ممڪن قدم کڻندي. سرڪاري اعلان موجب هر فوت ٿيل شخص جي خاندان کي 10 ملين رپيا مالي امداد ڏني ويندي، جڏهن ته متاثر شاپ مالڪن کي عارضي مالي سهارو فراهم ڪيو ويندو ته جيئن هو پنهنجو روزگار ٻيهر شروع ڪري سگهن. حڪومت متاثر ماڻهن کي نئون شاپنگ مال يا ساڳي جاءِ تي دڪان فراهم ڪرڻ جو پڻ اعلان ڪيو آهي، جنهن کي اميد آهي ته ايندڙ ٻن مهينن اندر مڪمل ڪيو ويندو.
گل پلازہ جو واقعو صرف هڪ باهه جو حادثو نه هو، پر اهو اسان کي شهري حفاظت، ايمرجنسي نظام، ۽ عمارتن جي حفاظتي ضابطن بابت سنجيدگي سان سوچڻ تي مجبور ڪري ٿو. عمارت ۾ فائر الارمز، ايگزيٽس، سپنڪر سسٽم جهڙا حفاظتي انتظام موجود نه هئا، جنهن سبب باهه تڪڙي پکڙجي وئي ۽ انساني زندگي خطري ۾ پئي. باهه دوران بچاءُ جو عمل تقريبا 36 ڪلاڪ لڳو، جنهن دوران فائر برگيڊ ۽ ايمرجنسي عملي کي داخل ٿيڻ لاءِ شديد مشڪل حالتن کي منهن ڏيڻو پيو. ڪيترائي دڪاندار اندر موجود ماڻهن کي ٻاهر ڪڍڻ جي ڪوشش ۾ پاڻ زخمي ٿي ويا.
گل پلازہ جو سانحو اسان کي سبق سيکاري ٿو ته شهر ۾ باهه جي بچاءَ لاءِ جديد سامان، تربيت يافته عملي ۽ ايمرجنسي پلان لازمي آهي. جيڪڏهن عمارت ۾ فائر الارمز ۽ ايگزيٽس صحيح نموني ڪم ڪري رهيا هجن ها، ته جاني نقصان گھڻو گهٽجي سگهي ها. شهري انتظاميا ۽ صوبائي حڪومت کي اهڙين اڏاوتن تي باقاعده نگراني ڪرڻ گهرجي، ته جيئن اهڙن ٽريجڊين کان بچي سگهجي.
حڪومت جو اعلان متاثر خاندانن لاءِ اهم قدم آهي، پر انهن کي مستقل سهارا ۽ حفاظتي انتظام جي به ضرورت آهي. متاثر شاپ مالڪن کي نئين جاءِ تي دڪان فراهم ڪرڻ سان نه صرف روزگار جي بحالي ٿيندي، پر شهر ۾ واپاري سرگرميون پڻ بحال ٿينديون. اهڙي بحالي سان متاثر ماڻهن کي پنهنجي زندگي ٻيهر سنڀالڻ جو موقعو ملندو ۽ سماجي، معاشي ۽ جذباتي توازن ۾ به مدد ملندي.
گل پلازہ جي حادثي دوران پيدا ٿيل صدمو صرف فوت ٿيلن تائين محدود نه آهي. زخمين جي علاج، لاپتا ماڻهن جي ڳولا ۽ متاثر خاندانن جي روزمره زندگي تي اثر طويل مدت تائين محسوس ٿيندو. سماج لاءِ اها هڪ اهم سبق آهي ته زندگي جي حفاظت صرف قانونن ۾ نه، پر عملي حفاظتي انتظامن ۽ شعور ۾ به آهي.
حڪومت ۽ انتظاميا کي گهرجي ته اهي باقاعده ٽريننگ، حفاظتي چڪاس ۽ جديد ايمرجنسي نظام لاڳو ڪن. فائر برگيڊ ۽ ايمرجنسي عملي لاءِ جديد سامان، تربيت ۽ تيار رهنمائي ضروري آهي. شهر جي تجارتي علائقن ۾ اهڙن حادثن کان بچڻ لاءِ مستقل حڪمت عملي ۽ نگراني لازمي آهي.
گل پلازہ جو سانحو نه رڳو مالي نقصان جو سبب بڻيو، پر انساني زندگي جي اهميت ۽ حفاظت بابت هڪ وڏو سوال اٿاريو. اسان جي سماج لاءِ اهو هڪ يادگار سبق آهي ته هر فرد جي زندگي جي حفاظت لازمي آهي، ۽ ڪنهن به قيمت تي انساني جان کي نظرانداز نه ڪيو وڃي.
گل پلازہ جو سانحو اسان سڀني کي ياد ڏياري ٿو ته زندگي جي قيمت انگن اکرن ۾ نه آهي، پر هر فرد جي حفاظت، عزت ۽ حق ۾ آهي. اسان سڀني کي گهرجي ته حفاظتي شعور وڌايون، ضابطن تي عمل ڪريون ۽ شهر جي واپاري علائقن ۾ انساني زندگين کي محفوظ بڻايون.
الله سڀني مرحومن کي جنت الفردوس ۾ جاءِ ڏي ۽ زخمين کي شفا عطا فرمائي. اسان کي گهرجي ته اهڙين تڪليفن کان سبق سيکي، پنهنجي سماج ۾ حفاظتي شعور وڌايون، ۽ اهڙين ٽريجڊين کان بچاءُ کي ترجيح ڏيون.
گل پلازہ جو سانحو هڪ اهڙو يادگار واقعو آهي جيڪو اسان کي زندگي، روزگار ۽ حفاظت جي اهميت سمجهڻ تي مجبور ڪري ٿو. حڪومت جو اعلان متاثر خاندانن جي بحالي لاءِ اهم قدم آهي، پر معاشري، انتظاميا ۽ سرڪاري ادارن لاءِ هڪ وڏو سبق پڻ آهي ته انساني زندگي کي هر حال ۾ محفوظ رکڻ ضروري آهي.
هي حادثو اسان کي ياد ڏياري ٿو ته شهر جي اڏاوت ۽ تجارتي سرگرمين ۾ حفاظتي انتظامات کي نظرانداز نه ڪيو وڃي. مستقبل ۾ اهڙن واقعن کان بچڻ لاءِ هر ممڪن قدم کنيا وڃن، جيئن ڪنهن ٻئي شهر يا عمارت ۾ اهڙو دردناڪ سانحو ٻيهر پيش نه اچي.
گل پلازہ جو حادثو اسان جي سماج، حڪومت ۽ انتظاميا لاءِ هڪ اهڙو موقعو آهي ته هر ممڪن قدم کڻي انساني زندگي ۽ شهري حفاظت کي اوليت ڏني وڃي. اهو اسان سڀني لاءِ هڪ يادگار سبق آهي ته زندگي جي قدر کي ڪنهن به حال ۾ نظرانداز نه ڪيو وڃي، ۽ شهري مرڪزن ۾ حفاظتي ضابطا سختي سان لاڳو ڪيا وڃن.
