ليکڪ: بشير احمد نوحاڻي
سنڌ جي سياسي ۽ قومي جدوجهد جي تاريخ ۾ ڪجهه شخصيتون اهڙيون آهن جيڪي صرف پنهنجي دور تائين محدود نه رهنديون آهن پر ايندڙ نسلن لاءِ راهه روشن ڪري ڇڏينديون آهن. بشير خان قريشي اهڙي ئي هڪ عظيم شخصيت هو جنهن پنهنجي سڄي زندگي سنڌ جي قومي سڃاڻپ حقن ۽ سنڌ جي آزاديءَ لاءِ وقف ڪري ڇڏي سندس زندگي جنم کان وٺي شهادت تائين مسلسل جدوجهد فڪر ۽ قربانيءَ سان ڀرپور رهي.
بشير خان قريشي 10 آگسٽ 1959ع تي سنڌ جي ضلعي لاڙڪاڻي ۾ واقع ڳوٺ نئون ديرو ڀرسان هڪ سادي ۽ معزز گهراڻي ۾ جنم ورتو سندس والد غلام مرتضيٰ قريشي هڪ ايماندار ۽ اصول پسند انسان هو جنهن پنهنجي اولاد کي سچ انصاف ۽ حق جي راهه تي هلڻ جي تربيت ڏني.
بشير خان جو ننڍپڻ ڳوٺاڻين روايتن سادگي ۽ محنت واري ماحول ۾ گذريو اهو ئي ماحول هن جي شخصيت ۾ نرمي حساسيت ۽ پنهنجي ڌرتيءَ سان محبت پيدا ڪرڻ جو سبب بڻيو.
ابتدائي ۽ اعليٰ تعليم
بشير خان قريشي پنهنجي ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ جي پرائمري اسڪول مان حاصل ڪئي بعد ۾ هن مڊل ۽ ميٽرڪ تعليم لاڙڪاڻي مان حاصل ڪئي هو هڪ ذهين شاگرد هو جنهن کي پڙهڻ سان گهڻي دلچسپي هئي.
اعليٰ تعليم لاءِ هن ٽنڊو ڄام زرعي يونيورسٽي جو رخ ڪيو. هن گريجوئيشن جي تعليم حاصل ڪئي ۽ ان دوران سياسي ۽ ادبي سرگرمين ۾ ڀرپور حصو وٺڻ شروع ڪيو جيتوڻيڪ سندس تعليم ڪنهن هڪ وڏي يونيورسٽي جي ڊگري سان گهڻي مشهور نه ٿي پر سندس اصل تعليم ڪتابن تاريخ ۽ سياسي شعور مان حاصل ٿيل هئي.
شاگرديءَ جي زماني ۾ هن خاص طور تي سائين جي ايم سيد جي فڪر جو گهرو مطالعو ڪيو جنهن سندس سوچ کي هڪ واضح رخ ڏنو. بشير خان قريشيءَ جي سياست ۾ شروعات شاگرديءَ جي ڏينهن کان ٿي. 1970ع واري ڏهاڪي جي آخر ۽ 1980ع جي شروعات ۾ جڏهن سنڌ ۾ قومي شعور وڌي رهيو هو تڏهن هن پڻ ان تحريڪ جو حصو بڻجڻ جو فيصلو ڪيو.
هو عملي طور تي جيئي سنڌ سان لاڳاپيل ٿيو هن تنظيم ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ هن پنهنجو وقت توانائي ۽ صلاحيتون مڪمل طور سنڌ جي جدوجهد لاءِ وقف ڪري ڇڏيون.
بشير خان قريشي شروع ۾ هڪ عام ڪارڪن طور ڪم شروع ڪيو پر سندس قابليت محنت ۽ اخلاص سبب جلد ئي هو تنظيم اندر نمايان حيثيت حاصل ڪرڻ لڳو. شروعاتي دور ۾ هو ضلعي سطح تي سرگرم رهيو. پوءِ مرڪزي سطح تي ذميواريون سنڀاليون. آخرڪار هو جيئي سنڌ قومي محاذ جو چيئرمين بڻيو. سندس قيادت ۾ تنظيم کي نئين سڃاڻپ ملي هن تنظيم کي نوجوانن ۾ مقبول بڻايو ۽ سنڌ جي مسئلن کي قومي سطح تي اجاگر ڪيو.
سائين جي ايم سيد سان بشير خان جي ويجهڙائپ تمام گهڻي هئي بشير خان قريشيءَ جو تعلق ۽ فڪري وابستگي سائين جي ايم سيد سان انتهائي گهري هئي هو سائين جي ايم سيد جي فڪر کان تمام گهڻو متاثر هو ۽ کيس پنهنجو روحاني ۽ سياسي رهنما سمجهندو هو.
هو ڪيترائي ڀيرا سائين سان ملاقاتون ڪندو هو ۽ سندس خيالن کان رهنمائي وٺندو هو سائين جي ايم سيد پڻ بشير خان قريشيءَ کي هڪ بهادر ۽ ايماندار نوجوان اڳواڻ طور ڏسندو هو.
بشير خان قريشي جي زندگي جدوجهد سان ڀرپور هئي کيس پنهنجي سياسي سرگرمين سبب ڪيترائي ڀيرا گرفتار ڪيو ويو.
1980ع ۽ 1990ع جي ڏهاڪن ۾ کيس بار بار جيل موڪليو ويو
مختلف احتجاجن جلسن ۽ ريليز ۾ حصو وٺڻ سبب کيس رياستي دٻاءُ کي منهن ڏيڻو پيو. ڪڏهن ڪڏهن مهينن تائين جيل ۾ رکيو ويو، پر انهن سڀني مشڪلاتن باوجود هن ڪڏهن به پنهنجي موقف تان هٿ نه کنيو سندس حوصلي ۽ همت ڪارڪنن لاءِ هڪ مثال بڻجي وئي.
بشير خان قريشي جي تقريرن ۾ هڪ خاص اثر هوندو هو، هو نه رڳو جذباتي ڳالهائيندو هو پر دليلن ۽ تاريخي حوالن سان پنهنجي ڳالهه پيش ڪندو هو.
سندس تقريرن جا اهم نقطا هوندا هئا، سنڌ جي وسيلن تي سنڌين جو حق، پاڻي ۽ زمين جا مسئلا، ثقافتي سڃاڻپ جو تحفظ، سياسي خودمختياري وغيره. هو هميشه پرامن جدوجهد تي زور ڏيندو هو ۽ نوجوانن کي تعليم ۽ شعور حاصل ڪرڻ جي تلقين ڪندو هو.
بشير خان قريشي نهايت سادو ايماندار انسان هو هو ڪنهن به قسم جي وڏائي يا ڏيکاءَ کان پري رهندو هو ڪارڪنن سان ڀائرن وانگر پيش ايندو هو ۽ سندن مسئلن کي پنهنجو مسئلو سمجهندو هو. هو ڪتابن سان محبت ڪندو هو ۽ اڪثر وقت مطالعي ۾ گذاريندو هو سندس زندگي سادگي ۽ اصولن جو هڪ بهترين مثال هئي.
7 اپريل 2012ع تي بشير خان قريشي سڪرنڊ ۾ هڪ پروگرام ۾ شرڪت لاءِ ويو هو انهيءَ دوران اوچتو سندس طبيعت خراب ٿي وئي ۽ هو شهيد ٿي ويو. سندس شهادت کي ڪيترن ئي ماڻهن شڪي قرار ڏنو ۽ چيو ويو ته اهو هڪ سازش ٿي سگهي ٿي سندس شهادت کان پوءِ سڄي سنڌ ۾ ڏک ۽ غصي جي لهر پيدا ٿي. سندس جنازي ۾ لکين ماڻهن شرڪت ڪئي جيڪو ان ڳالهه جو ثبوت هو ته هو عوام جي دلين ۾ ڪيتري وڏي جاءِ رکندڙ هو.
بشير خان قريشي پنهنجي پويان هڪ مضبوط فڪر ڇڏي ويو هن سنڌ جي نوجوانن ۾ جيڪا سجاڳي پيدا ڪئي اها اڄ به جاري آهي. سندس ساٿي ۽ ڪارڪن اڄ به سندس ڏسيل رستي تي هلڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن سندس نالو سنڌ جي تاريخ ۾ هڪ بهادر ۽ اصول پسند اڳواڻ طور هميشه ياد رکيو ويندو.
بشير خان قريشي جي زندگي هڪ مڪمل جدوجهد جي ڪهاڻي آهي. 10 آگسٽ 1959ع کان وٺي 7 اپريل 2012ع تائين، هن هر پل سنڌ لاءِ جيئڻ ۽ مرڻ جو ثبوت ڏنو. هو هڪ عام ڪارڪن کان وٺي هڪ وڏي قومي اڳواڻ بڻيو پر هن ڪڏهن به پنهنجي سادگي اصولن ۽ فڪر کي نه ڇڏيو.
اڄ جي دور ۾ جڏهن قومن کي سجاڳ قيادت جي ضرورت آهي تڏهن بشير خان قريشي جهڙا اڳواڻ وڌيڪ ياد اچن ٿا سندس زندگي اسان لاءِ هڪ سبق آهي ته جيڪڏهن انسان وٽ مقصد همت ۽ ايمان هجي ته هو تاريخ ۾ پنهنجو نالو هميشه لاءِ زنده رکي سگهي ٿو. بشير خان قريشي نه صرف هڪ انسان هو پر هڪ تحريڪ هو ۽ تحريڪون ڪڏهن به نه مرنديون آهن.
