مريم جمالي
داسو ڊيم پنهنجي مڪمل ٿيڻ جي آخري مرحلي ۾ آهي ۽ تاريخ جي خوشخبري پڻ اچي وئي آهي. خيبرپختونخواهه جي ضلعي ڪوهستان ۾ داسو ڊيم مان بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ سنڌو درياهه کي موڙيو ويو آهي. سنڌوءَ جي پاڻيءَ جو رخ هڪ سرنگهه ذريعي تبديل ڪري 1.33 ڪلوميٽر پري هڪ هنڌ آندو ويو آهي. ياد رهي ته داسو ڊيم مان 4320 ميگا واٽ بجلي پيدا ڪرڻ لاءِ سنڌو درياهه ۾ صدين کان وهندڙ پاڻي جي وهڪري کي موڙڻ لاءِ سخت پٿرن ۾ سرنگ ٺاهي وئي آهي. هن وقت سنڌو درياهه ۾ ان جو پاڻي قدرتي وهڪري مان ڦيرايو ويو آهي ۽ هڪ سرنگهه ذريعي 1.33 ڪلوميٽر جي مفاصلي تي سنڌو درياهه ۾ ٻيهر شامل ڪيو ويو آهي. سرنگهه جي ويڪر 20 ميٽر ۽ اوچائي 27 ميٽر آهي. ترجمان موجب ڊيم وٽ 1.5 ڪلوميٽر جي ٻي سرنگ هاڻي مڪمل ڪئي ويندي. ڪوهستان ضلعي ۾ زير تعمير داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ ٻن مرحلن ۾ مڪمل ڪيو ويندو. پهرين مرحلي ۾ واپڊا 2160 ميگاواٽ بجلي مڪمل ڪندي ۽ 2026ع کان بجلي پيدا ڪرڻ شروع ڪندي جڏهن ته ٻئي مرحلي ۾ ايتري ئي بجلي پيدا ڪئي ويندي. ٻنهي مرحلن جي مڪمل ٿيڻ تي داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ ملڪ جو سڀ کان وڏو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ هوندو، جنهن جي ڪل گنجائش21 بلين يونٽ هوندي. هن منصوبي جي مڪمل ٿيڻ تي 12 ارب لاڳت ايندي ۽ ماحول دوست بجلي فراهم ٿيندي. واپڊا جي ترجمان سنڌو درياهه جو رخ تبديل ڪرڻ واري عمل کي ڊيم جي مڪمل ٿيڻ لاءِ سنگ ميل قرار ڏنو آهي. انجنيئرن ۽ ڪارڪنن 2 ڪلوميٽرن جي سرنگ ذريعي سنڌو درياءَ جي پاڻي جي ڪاميابي تي جشن ملهائڻ لاءِ جهنڊو ڦڙڪايو. پاڪستان داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ جي پهرين مرحلي ۾ هڪ چيني ڪمپني کي 180 ارب رپين جا ٻه ٺيڪا ڏنا آهن. چائنا گازوبا گروپ کي ڏنل ٺيڪن ۾ 115 بلين رپين جي ماليت جي ڊيمن جي تعمير ۽ هائيڊولڪ اسٽيل اسٽرڪچرز جي تعمير ۽ 64 بلين رپين جي ماليت جي انڊر گرائونڊ پاور ڪمپليڪس ڊولپمينٽ، سرننگ ۽ هائيڊرولڪ اسٽرڪچر شامل آهن. ڪمپني داسو هائيڊرو پاور پروجيڪٽ کي انتهائي اهم قرار ڏنو آهي ڇاڪاڻ ته اهو 4000 ميگاواٽ کان وڌيڪ بجلي پيدا ڪرڻ جي صلاحيت سان 21 بلين کان وڌيڪ بجلي پيدا ڪندو. جڏهن ته ان جي پيداواري صلاحيت تربيلا ڊيم جي موجوده گنجائش کان 7 کان 8 بلين يونٽ وڌيڪ هوندي. منصوبي جي ٻئي مرحلي ۾ 2160 ميگاواٽ بجلي پڻ پيدا ڪئي ويندي. ۽ پهرين مرحلي جي مڪمل ٿيڻ کان پوء، ٻيو مرحلو گهڻو وقت نه وٺندو. جڏهن ته ٻئي مرحلي ۾ رڳو پاور هائوس تعمير ڪيو ويندو، جنهن تي 2 ارب ڊالرن جو ڪاٿو لڳايو ويو آهي. تفصيل موجب داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ جو پهريون مرحلو 5 سالن ۾ مڪمل ٿيندو، جنهن کانپوءِ اهو منصوبو نيشنل گرڊ کي هر سال 12 ارب يونٽ بجلي فراهم ڪري سگهندو. جڏهن ته منصوبي جو ٻيو مرحلو مڪمل ٿيڻ بعد ن تفصيل موجب داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ جو پهريون مرحلو 5 سالن ۾ مڪمل ٿيندو، جنهن کانپوءِ اهو منصوبو نيشنل گرڊ کي هر سال 12 ارب يونٽ بجلي فراهم ڪري ڪوهستان ۾ داسو هائيڊرو پاور پروجيڪٽ ويجهو چيني انجنيئرن جي بس تي حملي جي نتيجي ۾ چيني انجنيئرن سميت 13 ڄڻا مارجي ويا ۽ ڪيترائي زخمي ٿي پيا هئا. شروعات ۾ ان واقعي کي حادثو قرار ڏنو ويو. جڏهن ته بعد ۾ وفاقي وزير واقعي واري هنڌ ڌماڪيدار مادي جي موجودگي جي تصديق ڪئي. چيني انجنيئر ۽ ٻيا 2 بسن ۾ صبح جي شفٽ ۾ داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ تي پنهنجي ڪم تي وڃي رهيا هئا ته حملو ٿيو. ان کانپوءِ ڪجهه وقت لاءِ ڪم بند ٿي ويو. دهشتگردي ٽوڙ عدالت اڪبر ڪوهستان ۾ ڊيم جي اڏاوت دوران چيني انجنيئرن جي قتل ۾ ملوث ٻن جوابدارن کي 13 موت جي سزا ٻڌائي ڇڏي. ان کان پوءِ ڪم ٻيهر شروع ٿيو ۽ هاڻي سنڌو درياهه جو رخ تبديل ڪيو ويو آهي.ياد رهي ته داسو هائيڊرو پاور پراجيڪٽ 4320 ميگاواٽ جي پيداواري صلاحيت سان سنڌو درياهه تي خيبرپختونخواهه جي ضلعي ڪوهستان ۾ داسو ٽائون جي مٿانهين طرف تي تعمير ڪيو پيو وڃي. هي ترقياتي منصوبو نه رڳو قومي اهميت جو حامل آهي پر خيبرپختونخواهه صوبي لاءِ به تمام گهڻي اهميت رکي ٿو.
ڇاڪاڻ ته ان منصوبي جي مڪمل ٿيڻ سان ملڪ جي معيشت مستحڪم ٿيندي ۽ خيبرپختونخواهه جي پٺ تي پيل ۽ ڏورانهن علائقن ۾ سماجي ۽ معاشي ترقي جو هڪ نئون دور شروع ٿيندو. اهو منصوبو 3 سينٽ في يونٽ بجلي پيدا ڪندو، جڏهن ته پاڪستان ۾ حرارتي بجلي جي سراسري قيمت 8 سينٽ آهي. ان منصوبي سان خطي ۾ اقتصادي سرگرميون به تيز ٿينديون ۽ پاڪستان جي تيل جي درآمدي بجيٽ ۾ گهٽتائي ايندي. ملڪ ۾ توانائيءَ جي وڌندڙ گهرج کي پورو ڪرڻ لاءِ موجوده حڪومت پنهنجي ترقياتي حڪمت عملي تحت پاڻي ۽ هائيڊرو پاور جي وسيلن کي ترجيحي بنيادن تي تعمير ڪري عملي ڪم شروع ڪري ڇڏيو آهي ۽ ٽن وڏن ڊيمن جي راهه ۾ ايندڙ رڪاوٽن کي دور ڪري پاڻي هيٺ اچي ويو آهي. پيامر ڀاشا ڊيم، داسو پاور پراجيڪٽ ۽ مهمند ڊيم منصوبا ملڪ ۾ بجلي جي پيداوار وڌائڻ ۽ صنعتي ۽ معاشي ترقي ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. هزارين ماڻهن کي روزگار جا موقعا فراهم ڪرڻ سان گڏ، اهي منصوبا هن وقت 9750 واٽ بجلي فراهم ڪندا. اڳوڻي وزيراعظم عمران خان جي معاشي ترقي جي خيال کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ توانائي جي شعبي جا وڏا ترقياتي منصوبا انتهائي اهم ثابت ٿيندا. موجوده حڪومت پنهنجي ٻن سالن ۾ توانائي جي شعبي ۾ سڌارا متعارف ڪرايا آهن، جن ۾ بقايا وصولي کي بهتر بڻائڻ، بجلي جي چوري کي روڪڻ، لائين لاسز کي گهٽائڻ، قابل تجديد توانائي جون پاليسيون متعارف ڪرائڻ ۽ سڄي ملڪ ۾ بجلي جي ٽرانسميشن ۽ ڊسٽري بيوشن سسٽم کي بهتر ڪرڻ شامل آهن. بهتري لاءِ موثر قدم کنيا ويا آهن. جيڪڏهن اسان سڄي دنيا ۾ ڊيمن جي ڳالهه ڪنداسين ته توهان کي اهو ٻڌي حيرت ٿيندي ته اسان جو دوست ملڪ جنهن دوستي جا مثال ماضي کان وٺي اڄ تائين اسان جا حڪمران ڏيندا رهيا آهن ۽ سڄي دنيا ان ڳالهه جو اعتراف به ڪري ٿي. اسان جي تمام ويجهي دوستي آهي، ۽ اسان کي ان تي فخر آهي. پر پاڪستان جي حڪمرانن هن دوستي مان ڇا سکيو آهي، اهو سوچڻ جي ڳالهه آهي. هن ملڪ جو نالو چين آهي. چين هن وقت دنيا ۾ سڀ کان ڪامياب ڊيمن وارو ملڪ آهي. هن ڊيمن جو ڪل تعداد 23800 جي لڳ ڀڳ آهي ۽ اهو تعداد وڏن ڊيمن جو آهي، جيڪڏهن ننڍن ڊيمن کي به شامل ڪيو وڃي ته وڏن ۽ ننڍن ڊيمن جو ڪل تعداد 87000 جي لڳ ڀڳ آهي. ٻئي نمبر تي آمريڪا آهي، جنهن ۾ 2200 وڏا ۽ اٽڪل 1700 ننڍا ڊيم آهن. پر پاڪستان ۾ صورتحال مختلف آهي. اهو ئي سبب آهي جو پاڪستان بدترين لوڊشيڊنگ، وسيلن جي کوٽ ۽ صنعتن جي بندش کي منهن ڏئي رهيو آهي جنهن جو ڏک اسان جو پيارو ملڪ پاڪستان ۽ ان جا عوام اڄ تائين ڀوڳي رهيا آهن پر داسو ڊيم جهڙو ڊيم ٺاهڻ اهو سڀ ڪجهه تبديل ڪري سگهي ٿو. . اسان جي دعا آهي ته هي ڊيم اسان جي ملڪ ۽ ان جي عوام لاءِ هڪ بهترين تحفو ثابت ٿئي ۽ ملڪ جي ترقيءَ جو باعث بڻجي. آمين
