ليکڪ: فرخ سليم
پاڪستان جي حڪومت بجلي خريدڻ ۽ وڪڻڻ جي ڪاروبار ۾ مصروف آهي. هن ڪاروبار ۾ کيس اڃا تائين 2400 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي. پاڪستان جي حڪومت ڪڻڪ خريدڻ ۽ وڪڻڻ جي ڪاروبار ۾ به شامل آهي. پاڪستان ايگريڪلچرل اسٽوريج اينڊ سروسز ڪارپوريشن (PASSCO) کي هن وقت تائين 900 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي. پاڪستان جي حڪومت جهازن جي ٽڪيٽن جي وڪري ۾ به آهي. گذريل 25 سالن ۾ پي آءِ اي کي 830 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي.
پاڪستان جي حڪومت اسٽيل جي پيداوار ۽ وڪري جي ڪاروبار ۾ به رهي آهي. پاڪستان اسٽيل ملز (PSM) کي هن وقت تائين 600 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي (ياد رهي ته اسٽيل مل 2015 کان بند آهي). پاڪستان جي حڪومت قدرتي گئس جي پيداوار ۽ ورهاست جي ڪاروبار ۾ به آهي. گذريل 10 سالن ۾ سوئي ناردرن گئس پائيپ لائينز لميٽيڊ (SNGPL) ۽ سوئي سدرن گئس ڪمپني (SSGC) کي 500 ارب رپين جو نقصان ٿيو آهي. پاڪستان جي حڪومت بندرگاهن ۽ شپنگ جي نظام کي به هلائي رهي آهي. گذريل 25 سالن ۾ پاڪستان نيشنل شپنگ ڪارپوريشن (PNSC) کي 150 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي.
پاڪستان جي حڪومت پوسٽ ۽ لاجسٽڪس جون خدمتون به مهيا ڪري ٿي. گذريل 20 سالن ۾ پاڪستان پوسٽ کي 50 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي. پاڪستان جي حڪومت ڪپهه خريدڻ ۽ وڪڻڻ جي ڪاروبار ۾ به رهي آهي. ٽريڊنگ ڪارپوريشن آف پاڪستان (TCP) کي اندازي موجب 200 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي.
پاڪستان جي حڪومت ڀاڻ جي پيداوار ۽ وڪري جي ڪاروبار ۾ به آهي. نيشنل فرٽيلائزر ڪارپوريشن کي 150 ارب رپين جو نقصان ٿي چڪو آهي. پاڪستان جي حڪومت نشرياتي ادارا به هلائي رهي آهي. گذريل 25 سالن ۾ پي ٽي وي ۽ ريڊيو پاڪستان کي گڏيل طور 80 ارب رپين کان وڌيڪ نقصان ٿي چڪو آهي.
حڪومت پاڻي جي فراهمي ۽ صفائي جون خدمتون به مهيا ڪري ٿي. ڪراچي واٽر اينڊ سيويوريج بورڊ ۽ ملڪ جي ٻين اهڙن ادارن کي 200 ارب رپين کان وڌيڪ نقصان ٿيو آهي.
حيران ڪندڙ ڳالهه اها آهي ته پاڪستان جي حڪومت جي سڄي توجهه ٽيڪس گڏ ڪرڻ تي آهي. رڪارڊ موجب، 2008 ۾ پاڪستاني عوام قومي خزاني ۾ 1,783 ارب رپيا ٽيڪس طور جمع ڪرايا هئا. هاڻ حيران ڪندڙ طور تي هن سال پاڪستاني عوام 17,815 ارب رپيا ٽيڪس طور ڏيندو. يعني 899 سيڪڙو واڌ. واهه!
ته پوءِ سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته پاڪستان جي حڪومت پنهنجي شهرين کي ٽيڪس ذريعي ڇو ايترو نچوڙي رهي آهي؟ ياد رهي ته 2008 ۾ حڪومت جا خرچ 2,000 ارب رپيا هئا. هاڻ حيران ڪندڙ طور تي هن سال پاڪستان جي حڪومت 19,000 ارب رپيا خرچ ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي. اها اهڙي بيپرواهه خرچ جي ڊوڙ آهي جنهن تي سوچڻ تي مجبور ٿي وڃي ٿو ته آخر هي پئسا وڃي ڪٿي رهيا آهن؟
پاڪستاني عوام حڪومت کي حڪمراني لاءِ چونڊيو هو پر حڪومت هڪ اهڙو خساري جو وڏو کوهه بڻجي وئي آهي، جيڪا بجلي کان ايئرلائينز، اسٽيل کان ڪپهه تائين، هر شعبي ۾ هزارين اربن جو نقصان ڪري رهي آهي. حڪومت انهن مالي زخمن تي مرهم رکڻ بدران ٽيڪس ڏيندڙن کي وڌيڪ نچوڙي رهي آهي. 2008 ۾ 1,783 ارب کان وڌائي اڄ 17,815 ارب تائين پهچائي ڇڏيو آهي. جڏهن ته خرچ 19,000 ارب رپين تائين پهچي ويا آهن، ته اها ڳالهه روز روشن جيان ظاهر آهي: هي حڪمراني ناهي، پر هڪ پاڳل پڻي تي ٻڌل، ٽيڪس تي هلندڙ انتشار آهي ۽ ان جو سڄو بار پاڪستاني عوام جي ڪلهن تي آهي. (هي مضمون انگريزي اخبار دي نيوز ۾ شايع ٿيو، جنهن جو ترجمو پڙهندڙن لاءِ پيش آهي. ادارو)
