تصور ۽ حقيقت

ڪيپٽن (ر) واصف سيد
“حقيقتون صرف ان ڪري غائب نه ٿيون ٿين جو انهن کي نظرانداز ڪيو وڃي ٿو.” هي چوڻي برطانوي فلسفي ۽ ناول نگار الڊوس هڪسلي جي آهي. پاڪستان پيپلز پارٽي پنهنجي شروعات کان وٺي هڪ دشمن ميڊيا مهم جو نشانو رهي آهي. هي مهم صرف سياسي مخالفن تائين محدود نه هئي، پر ملڪ جي طاقتور اشرافيه پڻ ان ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو، جنهن جا اثر ڊگهي عرصي تائين عوامي راءِ تي رهيا. هي پروپيگنڊا ورڪشاپ ڏينهن رات سرگرم رهي ته جيئن هڪ اهڙي تصوير برقرار رکي سگهجي جيڪا حقيقت جي بلڪل برعڪس هئي. 1970 جي ڏهاڪي ۾، شهيد ذوالفقار علي ڀٽو جي دور ۾، مذهبي جنوني مسلسل کيس آمر ۽ پريس جي آزادي جو دشمن قرار ڏئي سندس سڃاڻپ کي خراب ڪرڻ جي ڪوشش ڪندا رهيا. پر هڪ نظرياتي اڳواڻ ۽ هڪ بصيرت رکندڙ سياستدان جي حيثيت سان، هن هن مسلسل تنقيد کي پنهنجي رستي ۾ نه اچڻ ڏنو ۽ قوم کي درپيش مسئلن تي ڌيان ڏنو. ماڻهن جي وڏي اڪثريت هن منفي مهم جو شڪار ٿيڻ کان انڪار ڪيو ۽ پنهنجي اڳواڻ کي سندس عملي خدمتن ۽ قومي ڪاميابين جي پيماني تي پرکيو. سندس نيڪ ڌيءَ ۽ سياسي جانشين، شهيد محترمه بينظير ڀٽو، پڻ ساڳئي آزادي سان پنهنجي پيءُ خلاف قائم ڪيل غلط تصورن کي رد ڪري ڇڏيو. هن حقيقت کي اجاگر ڪيو ته شهيد ڀٽو جمهوريت جي سچي چيمپيئن ۽ قوم جي سچي محسن هئي. هي اڳواڻ، جنهن عام ماڻهو کي ناممڪن کان اڳتي ڏسڻ جي ترغيب ڏني، پنهنجي جدوجهد جا اهڙا تاثر ڇڏيا جيڪي اڄ به سندس دور ۾ پاڪستان جي بلندين تي پهچڻ جو ناقابل ترديد ثبوت آهن. قوم ۽ عوام لاءِ هن بي پناهه محبت هن اڳواڻ کي تاريخ ۾ ناقابل تسخير بڻائي ڇڏيو. حقيقت ۾، شهيد محترمه بينظير ڀٽو جي چوڌاري هڪ مسخ ٿيل تصوير پڻ ٺاهي وئي، جيڪا عورت دشمني ۽ پراڻين تعصبن جي بنياد تي هئي. هن کي هڪ “مغربي، نابالغ ڇوڪري” طور پيش ڪيو ويو، جيڪا مشرقي قدرن کان ناواقف هئي ۽ صرف سندس نسائي طبيعت جي ڪري اقتدار جي عهدي لاءِ نا مناسب هئي. سياسي مخالفن اهو به چيو ته هوءَ صرف پنهنجي پيءُ جي نالي تي سياست ڪري رهي هئي ۽ ان وٽ ڪو به ذهني وژن نه هو. پر ماڻهن انهن بڇڙن مقصدن کي رد ڪري ڇڏيو ۽ هن کي جمهوريت جي علامت ۽ هڪ بهادر اڳواڻ طور تسليم ڪيو جيڪو آمر جنرل ضياءُ الحق جي منهن ۾ مضبوط بيٺو هو. پنهنجي پيءُ جي نقش قدم تي هلندي، هن پاڪستان کي ميزائل ٽيڪنالاجي ڏني ۽ ملڪ جي دفاع کي ناقابل تسخير بڻائڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو. وزيراعظم طور سندس ٻه دور سندس شعور جو ثبوت آهن ته هوءَ پنهنجي ملڪ جي غريب ماڻهن جي حالتن کان مڪمل طور تي واقف هئي ۽ انهن جي ڀلائي ۽ نجات کي پنهنجو فرض سمجهي ٿي. عورتن کي مردن جي برابر آڻڻ لاءِ سندس قدم تاريخ جو هڪ روشن باب آهن. جمهوري ماڻهن جي حمايت سان، هن ثابت ڪيو ته هوءَ مڪمل بصيرت سان هڪ ڪامياب وزيراعظم جون ذميواريون پوري ڪرڻ جي قابل هئي. جيتوڻيڪ سندس عمر ۽ جنس جي بنياد تي سندس باري ۾ شڪ پيدا ڪيا ويا، پر هوءَ هڪ سچي حڪمت عملي وانگر ثابت قدم رهي، سڀني بدنامي ۽ تنقيد جي باوجود. اسلامي دنيا ۾ هڪ عورت لاءِ حڪومت جي سربراهه بڻجڻ هڪ نادر مثال هو، پر هن هر رڪاوٽ کي پار ڪيو ۽ اهو تاثر ختم ڪيو ته هوءَ ڪمزور يا ناتجربهڪار هئي. ٻنهي پيءُ ۽ ڌيءَ کي انهن ئي آمرانه ۽ دهشتگرد قوتن پاران شهيد ڪيو ويو جيڪي ماڻهن جي ڏکن ۽ محرومين تي زندگي گذاري رهيا هئا. ان کان پوءِ، صدر آصف علي زرداري کي به ساڳئي مهم جو نشانو بڻايو ويو ۽ کيس ڪرپشن جي الزامن سان گهيرو ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، اهي ئي حلقا جيڪي اڳ ۾ شهيد ذوالفقار علي ڀٽو ۽ شهيد محترمه بينظير ڀٽو خلاف سرگرم هئا. “مسٽر ٽين پرسنٽ” جهڙا لقب پيپلز پارٽي جي سياسي حيثيت کي ڪمزور ڪرڻ لاءِ ٺاهيا ويا. سياسي مخالفن ۽ ان وقت جي حڪمران ادارن جي ڪجهه عنصرن اهڙيون ڪهاڻيون ٺاهيون جن جو حقيقت ۽ عقل سان ڪو به تعلق نه هو. رياستي ميڊيا، ساڄي ڌر جي حمايت ڪندڙن سان ڀريل، هن بيان کي وڌيڪ تيز ڪيو. افواهن جي گردش ڊگهي عرصي تائين ڪوڙ کي باهه ڏني، پر “پاڪستاني منڊيلا” ڀٽو جي فلسفي تي ثابت قدم رهي انهن سڀني کي غلط ثابت ڪيو. سندس عزم ۽ آزادي کي ڏسي، سندس مخالفن به سندس سياسي ذهانت جو اعتراف ڪيو، جڏهن هو عوامي حمايت سان ٻه ڀيرا صدر چونڊجڻ وارو پهريون شهري بڻيو. جڏهن فردن جي ڪردار ڪشي ڪم نه آئي، ته هڪ پورو صوبو نشانو بڻايو ويو. سنڌ هن نئين مهم جي نشانن هيٺ اچي وئي. معمولي واقعن کي غير معمولي طور پيش ڪيو ويو. حقيقت اها آهي ته پيپلز پارٽي گذريل ستر سالن کان سنڌ ۾ اقتدار ۾ آهي ۽ هي ان جي مسلسل چوٿين چونڊ فتح آهي. هر اليڪشن ۾ نه رڳو ووٽ وڌا، پر صوبائي ۽ قومي اسيمبلين ۾ سيٽن جو تعداد به وڌيو. ساڄي ڌر جي ميڊيا جي مدد سان، هڪ ننڍڙي معاملي کي جبل بڻائي ڇڏيو ويو. هڪ آواره ڪتي جي ڪٽڻ جو واقعو ڏينهن تائين سرخين ۾ رهيو. غذائي کوٽ جو شڪار هڪ غريب ماءُ جي گهر پيدا ٿيندڙ ٻار سڄي سنڌ کي بدنام ڪرڻ لاءِ هٿيار بڻجي ويو. موسمياتي تبديلي جي ڪري ڪراچي ۾ تيز برساتن سان پيدا ٿيل کڏو ميڊيا جو پسنديده موضوع ۽ سنڌ حڪومت جي ڪارڪردگي تي حملي جو ذريعو بڻجي ويو. ان سڀ جي باوجود، پيپلز پارٽي عزم ۽ همت سان پنهنجو سفر جاري رکيو ۽ صحت، تعليم، توانائي، زراعت ۽ زندگي جي ٻين شعبن ۾ عوامي خدمت جي سلسلي کي ٽوڙڻ نه ڏنو. تازو، هڪ ٻيو نقصانڪار داستان پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، جنهن جو مرڪز 18 هين آئيني ترميم هئي. اهو تاثر ڏنو ويو ته صوبن کي اختيارن جي منتقلي ۽ قومي مالياتي ڪميشن ايوارڊ ۾ صوبن جي حصي ۾ واڌ وفاق لاءِ مالي مشڪلاتن جو سبب بڻي. مقصد واضح هو، يعني ورهايل وسيلن ۾ صوبن جي حصي کي محدود ڪرڻ. اهڙي صورتحال ۾، سنڌ حڪومت لاءِ اهو ناگزير ٿي ويو ته 18 هين ترميم کان پوءِ قوم جي سامهون پنهنجي ڪارڪردگي مڪمل وضاحت سان پيش ڪري. ان حوالي سان، پاڪستان پيپلز پارٽي جي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري اسلام آباد جو دورو ڪيو ۽ سفارتي برادري، ڪاروباري حلقن ۽ سينئر صحافين کي گذريل ستر سالن ۾ سنڌ ۾ پيپلز پارٽي حڪومت جي خدمتن ۽ ڪاميابين کان آگاهه ڪيو. اهڙي طرح، غلط تصورن کي رد ڪندي، هن هڪ ڀيرو ٻيهر چوڻي جي سچائي کي ثابت ڪيو: “حقيقتون صرف ان ڪري ختم نه ٿينديون آهن جو انهن کي نظرانداز ڪيو ويندو آهي.”