پاڪستان تيزي سان اڀري پيو !

ليکڪ : احسن اقبال
جيئن ته پاڪستان پنهنجو 78 هون آزادي جو ڏينهن ۽ معرڪه حق جي فتح جو جشن 14 آگسٽ تي ڀرپور نموني ملهايو. اسان قومي سفر جي هڪ اهم موڙ تي بيٺل آهيون۔ آزاديءَ جو ڏينهن رڳو هڪ رسمي تقريب نه هوندو آهي؛ هي اهو ڏينهن آهي جنهن ۾ اسين انهن اصولن جي ٻيهر تصديق ڪريون ٿا، جن لاءِ اسان جي وڏن جدوجهد ڪئي ـ آزادي، عزت، خود انحصاري ۽ ترقي۔
هن سال جي جشن جون اهميتون خاص آهن۔ ڏهاڪن کان پوءِ پهريون ڀيرو پاڪستان گذريل سال جي معاشي افراتفريءَ کي پٺتي ڇڏيندي، ايندڙ ڏهاڪي کي هڪ موقعو سمجهي اڳتي وڌي رهيو آهي۔ اسان هڪ نئين دور ۾ داخل ٿي رهيا آهيون ـ جيڪو بحرانن جي سنڀال بدران حڪمتِ عمليءَ واري تبديليءَ تي ٻڌل آهي۔
اهو وقت آهي جڏهن پاڪستان واعدن ۽ اميدن جي ڌرتي بڻجي رهيو آهي، سڌارن جو عمل شروع ٿي چڪو آهي، سيڙپڪارن جو اعتماد واپس اچي رهيو آهي، ۽ هڪ واضح ويزن اسان جي رستي کي هدايت ڏئي رهيو آهي: ” اُڙان پاڪستان” ـ هڪ گهريلو معاشي تبديليءَ جو فريم ورڪ، جيڪو گڏيل ترقي، پائيداري ۽ عالمي مقابلي جي صلاحيت کي يقيني بڻائڻ لاءِ ٺهيل آهي۔
عالمي سطح تي معتبر آواز به هن تبديليءَ کي تسليم ڪري رهيا آهن۔ بئيرنز، جيڪو دنيا جو هڪ اهم مالي اشاعتي ادارو آهي، تازو پاڪستان جي بحاليءَ کي “حيرت انگيز” ۽ هڪ “ميڪرو اڪنامڪ معجزو” قرار ڏنو۔ هي ڪو وڌاءُ نه آهي ـ هي انهن ڏکين فيصلن، نظم و ضبط واري حڪمراني ۽ 24 ڪروڙ پاڪستانين جي همت جو اعتراف آهي۔
2018 جي وچ ڌاري، پاڪستان هڪ ڊگهي معاشي غير يقيني ۽ خراب انتظام جي دور ۾ داخل ٿيو۔ ان جو نتيجو اهو نڪتو ته مهنگائي وڌي وئي، قرضن ۾ اضافو ٿيو، ناڻي جو ذخيرو گهٽجي ويو ۽ خسارو وڌيو۔ 2022 ۾ عالمي صدمن ـ ڪووڊ-19 کان پوءِ جا اثر، جنسن جي قيمتن ۾ واڌ ۽ تباهه ڪن ٻوڏن ـ معاشي صورتحال کي وڌيڪ ڪمزور ڪيو۔
پر گذريل سال پاڪستان هڪ نئون رخ اختيار ڪيو آهي۔ هي تبديلي سوچيل ۽ نظم و ضبط واري پاليسيءَ جو نتيجو آهي۔ مهنگائي ـ جيڪا هڪ وقت 38 سيڪڙو هئي ـ جولاءِ 2025 ۾ 4.1 سيڪڙو تي اچي وئي، جنهن گهرن تي بار گهٽايو۔ وياج جي شرح هڪ سال ۾ 23 سيڪڙو کان 11 سيڪڙو تي آندي وئي، جنهن ڪاروبارن ۽ سيڙپڪارن لاءِ سرمائيڪاري سستي ڪئي۔
مالي نظم سان بجيٽ خسارو GDP جي 5.4 سيڪڙو تي اچي ويو ۽ 2.4 سيڪڙو پرائمري سرپلس حاصل ڪيو ويو ـ جيڪو جديد تاريخ ۾ سڀ کان مضبوط آهي۔ 14 سالن ۾ پهريون ڀيرو پاڪستان جو ڪرنٽ اڪائونٽ $2.1 بلين جي سرپلس ۾ آهي، جيڪو واپرائڻ تي ٻڌل درآمدن بدران برآمدن تي ٻڌل واڌ ڏانهن بنيادي تبديليءَ جي نشاني آهي۔ پاڪستان اسٽاڪ ايڪسچينج 147,000 پوائنٽن کان مٿي هلي وئي، جيڪو سيڙپڪارن جي نئين اعتماد کي ظاهر ڪري ٿو۔
اهي انگ اکر ڪاروبار لاءِ گهٽ خرچ، عوامي سيڙپڪاري لاءِ وڌيڪ جڳهه ۽ مضبوط رپئي ۾ تبديل ٿين ٿا، جيڪي پائيدار معاشي توسيع جو بنياد آهن۔
استحڪام رڳو بنياد آهي۔ حقيقي مقصد تبديلي آهي۔ اهو ئي “اُڙان پاڪستان” جو جوهر آهي ـ هڪ جوڙيل معاشي ۽ ترقياتي فريم ورڪ، جيڪو 2035 تائين پاڪستان کي هڪ ٽريلين ڊالر جي معيشت بڻائڻ جو هدف رکي ٿو۔
هن جي بنياد تي 5E جو فريم ورڪ آهي:
1. ايڪسپورٽس: ٽيڪسٽائيل تي تاريخي انحصار مان نڪري، پاڪستان IT، انجنيئرنگ، زرعي پروسيسنگ، هاءِ ويليو مينوفيڪچرنگ، مائننگ، بليو اڪانامي ۽ تخليقي صنعتن ۾ داخل ٿي رهيو آهي۔ سي پيڪ جي ٻئي مرحلي ۾ خاص معاشي زونز عالمي سپلائي چينز ۾ شموليت لاءِ ٺاهي رهيا آهن۔
2. اي-پاڪستان: ڊجيٽل معيشت جي تعمير، AI پاليسيءَ جي عملداري، فِن ٽيڪ، اي-گورننس ۽ ڊجيٽل لٽريسيءَ ۾ سيڙپڪاري۔ اسٽارٽ اپ فنڊ نوجوانن کي ڪاروبار شروع ڪرڻ ۾ مدد ڏئي رهيو آهي، جڏهن ته اي-روزگار ۽ ڊجي اسڪل پروگرام ذريعي نوجوان عالمي مارڪيٽن سان ڳنڍجي رهيا آهن۔
3. انرجِي ۽ انفراسٽرڪچر: تجديد ٿيندڙ توانائيءَ جو وڌاءُ، ٽرانسميشن نيٽ ورڪن جي جديدڪاري، لائن لاسز ۾ گهٽتائي ۽ ماڊرن هاءِ ويز، ريلويز ۽ پورٽس ذريعي رابطن ۾ بهتري۔ سي پيڪ جي تحت ML-1 ريلوي جديدڪاري سان لاجسٽڪ خرچ گهٽبا۔
4. ماحوليات: آبهوا جي مزاحمت کي منصوبابنديءَ ۾ شامل ڪرڻ، سولر ۽ ونڊ انرجيءَ جو وڌاءُ، پاڻيءَ جي موثر زراعت، ۽ ماحولياتي بحالي۔ گرين ڪلائميٽ فنڊ ۽ ڪاربان مارڪيٽن مان فنڊ حاصل ڪرڻ۔
5. برابري، اخلاقيات ۽ بااختياري: تعليم ۽ صحت جا سڌارا، آباديءَ جي منصوبابندي، سماجي تحفظ، عورتن، معذورن ۽ محرومن لاءِ پروگرام، ته جيئن معاشي فائدا سڀني تائين پهچن۔
پاڪستان جو پراڻو ترقياتي ماڊل خارجي صدمن لاءِ ڪمزور هو، ڇو ته اهو واپرائڻ تي ٻڌل ۽ قرضن سان ڀريل هو۔ هاڻي برآمداتي انڪم تي ٻڌل صنعتي ترقي اختيار ڪئي پئي وڃي۔ ٽيرف ۾ سڌارا، ڪسٽمز آٽوميشن ۽ SME فنانسنگ مقابلي جي صلاحيت وڌائي رهيا آهن۔ IT برآمدات اڳ ئي $3 بلين کان مٿي آهن ۽ 2030 تائين $15 بلين تائين پهچڻ جو امڪان آهي۔
ڊجيٽل انقلاب هن تبديليءَ جو هڪ اهم حصو آهي۔ 2027 تائين 100 سيڪڙو براڊبينڊ پهچ جو هدف آهي۔ اي-گورننس ذريعي ٽيڪس وصولي، خريداري ۽ سروس ڊليوري ڊجيٽل ڪئي پئي وڃي۔ قومي AI پاليسي پاڪستان کي چوٿين صنعتي انقلاب ۾ مقابلي جي لاءِ تيار ڪري رهي آهي۔
آبهوا جي تبديلي پاڪستان لاءِ سڀ کان وڏو ڊگهي مدي وارو خطرو آهي۔ 2022 جي ٻوڏن $30 بلين کان وڌيڪ نقصان ڪيو۔ 13 هين پنج ساله منصوبي ۾ آبهوا دوست زراعت، ٻوڏ کان بچاءُ، تجديد ٿيندڙ توانائي ۽ شهري مزاحمت جي منصوبابندي شامل آهي۔
ڪو به ملڪ انساني سرمايي ۾ سيڙپڪاريءَ کان سواءِ ترقي نٿو ڪري سگهي۔ پاڪستان جي 64 سيڪڙو آبادي نوجوان آهي، جيڪي سڀ کان وڏو اثاثو آهن۔ فني ۽ پيشورانه تربيت ذريعي هر سال هڪ ملين نوجوانن کي تيار ڪرڻ جو منصوبو آهي۔
انهيءَ تبديليءَ کي فنڊ ڪرڻ لاءِ، پاڪستان پائيدار مالي ذريعن ڏانهن وڌي رهيو آهي۔ گرين بونڊز، سماجي بونڊز ۽ ESG فنانسنگ ذريعي سيڙپڪاري کي قومي ترجيحن سان هم آهنگ ڪيو پيو وڃي۔
پاڪستان هن سال هڪ جديد ڌرتي مشاهدي واري سيٽلائيٽ لانچ ڪري، زرعي نگراني، آفتن جي سنڀال ۽ ماحولياتي تحفظ ۾ صلاحيت وڌائي آهي۔
پاڪستان استحڪام، ويزن ۽ موقعن جي ناياب سنگم تي بيٺل آهي۔ سڌارا جاري آهن، معاشي بنياد مضبوط ٿي رهيا آهن، ۽ دنيا ان کي نوٽيس ۾ آڻي رهي آهي۔
78 سال بعد به اسان جي سڀ کان وڏي طاقت اسان جا ماڻهو ۽ گڏيل يڪجهتي آهي۔ جيڪڏهن اسين گڏجي اڳتي وڌون، پاڪستان 21 هين صديءَ جي اهم معاشي ڪاميابين مان هڪ بڻجي سگهي ٿو۔ اچو ته هڪ اهڙي پاڪستان ڏانهن اڳتي وڌون، جيڪو خوشحال، جدت پسند ۽ باعزت هجي؛ هڪ اهڙي ڌرتي، جتي موقعو چند ماڻهن جو نه، پر سڀني جو جنمي حق هجي.
———————————————
ليکڪ وفاقي وزير براءِ منصوبه بندي، ترقي ۽ خاص اپاءُ آهن۔ هو @betterpakistan تي ٽوئيٽ ڪري ٿو ۽ minister@pc.gov.pk تي رابطو ڪري سگهجي ٿو۔ هي مضمون 14 آگسٽ تي دي نيوز انگريزي اخبار ۾ شايع ٿيو جيڪو سندن ٿورن سان اسين پنهنجي پڙهندڙن لاءِ پيش ڪريون ٿا. سنڌيار سٿ