اسلام آباد(بيورو رپورٽ)پنجاب ۽ خيبرپختونخواهه اسيمبلين جون چونڊون ملتوي ڪرڻ خلاف ڪيس جي ٻڌڻي ڪندڙ 4 رڪني بينچ ۾ شامل جسٽس جمال مندو خيل ڪيس جي ٻڌڻي کان معذرت ڪري ورتي، جنهن بعد نئين 3 رڪني بينچ ڪيس جي ٻڌڻي ڪري رهي آهي.جسٽس جمال مندوخيل جي معافي کانپوءِ بينچ اڄ هڪ ڀيرو ٻيهر ٽوڙي ڇڏي، جسٽس امين الدين ڪالهه 5 رڪني بينچ کان ڌار ٿي ويو، جنهن بعد باقي ججن کي اڄ ڪيس جي ٻڌڻي ڪرڻي هئي. اڄ چيف جسٽس پاڪستان جي سربراهي ۾ 4 رڪني بينچ ٻڌڻي لاءِ عدالتي ڪمري ۾ پهتي، بينچ ۾ جسٽس اعجاز الاحسن، جسٽس منيب اختر ۽ جسٽس جمال مندوخيل شامل هئا.جڏهن اٽارني جنرل منصور عثمان اعواڻ روسٽرم تي آيو ته چيف جسٽس چيو ته اٽارني جنرل جسٽس جمال مندوخيل توهان جي سامهون ڪجهه چوڻ چاهيون ٿا.ان موقعي تي جسٽس جمال مندوخيل ڪيس جي ٻڌڻي کان معذرت ڪندي چيو ته جسٽس امين الدين پاڻ ڪيس ٻڌڻ کان معذرت ڪري ورتي، جسٽس امين الدين جي فيصلي کانپوءِ حڪم جو انتظار ڪيو ويو، مون کي ڪالهه عدالتي حڪم تي گهر پهتو، مون الڳ الڳ لکيو آهي. آرڊر تي نوٽ، مسٽر اٽارني جنرل، مهرباني ڪري اختلافي نوٽ پڙهو.
جسٽس جمال خان مندوخيل جو اختلافي نوٽ
گذريل ڏينهن ٻڌڻيءَ دوران اٽارني جنرل جسٽس جمال مندوخيل جو اختلافي نوٽ پڙهي ٻڌايو، جنهن ۾ چيو ويو ته مان بينچ جو ميمبر هئس، فيصلو لکڻ وقت مون سان مشاورت نه ڪئي وئي، مان سمجهان ٿو ته مان غلط فهمي ۾ آهيان. منهنجي دعا آهي ته بينچ جيڪا به هجي هن ڪيس ۾ اهڙو فيصلو اچي جيڪو سڀني لاءِ قابل قبول هجي، الله تعاليٰ اسان جي اداري تي رحم ڪري، مان ۽ منهنجا سمورا ساٿي جج آئين جا پابند آهيون، اهو حڪم آئين ۾ لکيل ناهي. جسٽس فائز عيسيٰ جي فيصلي تي اوپن ڪورٽ ۾ نظرثاني ڪئي وڃي.ان دوران چيف جسٽس آف پاڪستان جسٽس جمال مندوخيل کي ڳالهائڻ کان روڪيندي چيو ته اوهان جي وڏي مهرباني، بينچ ٺاهڻ بابت جيڪو به فيصلو ٿيو اهو ڪجهه وقت کانپوءِ عدالت ۾ ٻڌايو ويندو.جسٽس جمال خان مندوخيل چيو ته مان ڪالهه به ڪجهه چوڻ پئي چاهيو، ٿي سگهي ٿو فيصلو لکڻ وقت مون کان مشوري جي ضرورت نه هئي، ٿي سگهي ٿو فيصلو لکڻ وقت مون کي مشوري جي لائق نه سمجهيو ويو، الله اسان جي ملڪ تي رحم ڪري.
نئين 3 رڪني بينچ جي ٻڌڻي
چيف جسٽس آف پاڪستان ڪيس جي ٻڌڻي لاءِ نئين بينچ جوڙي ڇڏي.چيف جسٽس جي صدارت هيٺ ڪيس جي ٻڌڻي شروع ٿي ته پاڪستان بار ڪائونسل جو چيئرمين ايگزيڪيوٽو ڪائونسل حسن رضا پاشا روسٽرم تي آيو، جنهن تي چيف جسٽس کيس چيو ته اوهان کي پوءِ ٻڌنداسين.
پاڪستان بار ڪائونسل پاران فل ڪورٽ جوڙڻ جي درخواست
حسن رضا پاشا چيو ته بار جو ڪنهن جي حمايت يا مخالفت سان ڪو به تعلق ناهي، جيڪڏهن فل ڪورٽ بينچ نٿي ٺاهي سگهي ته فل ڪورٽ سيشن ٿيڻ گهرجي.چيف جسٽس آف پاڪستان عمر عطا بنديال چيو ته اسان ان تي سوچي رهيا آهيون، ججن جي لاڳاپن جو تعلق آهي، ججن جا لاڳاپا سٺا آهن، ڪالهه ۽ اڄ 2 ججن ٻڌڻي کان معذرت ڪئي، ان کانپوءِ به بحث ٿيو. ڪجهه نقطن تي ناگزير آهي، ڪجهه سياسي مسئلا سامهون آيا جن تي ميڊيا ۽ پريس ڪانفرنسن ذريعي تنقيد ڪئي وئي، عدالت سڄي معاملي تي تحمل جو مظاهرو ڪيو. ڪجهه ماڻهو ڪجهه ججن تي تنقيد ڪري رهيا آهن ۽ ٻيا ٻين ججن تي تنقيد ڪري رهيا آهن، ان معاملي کي به ڏسنداسين.چيف جسٽس حسن رضا پاشا کي مخاطب ٿيندي چيو ته اڄ پهريون ڀيرو توهان عدالت ۾ آيا آهيو، پاڻ کي شڪايتن سان نه پر عمل سان ثابت ڪيو، اچو ته مون سان چيمبر ۾ ملو، منهنجي لاءِ توهان جي تمام گهڻي عزت آهي، صدر سپريم ڪورٽ بار مون سان رابطي ۾ آهي، جيڪڏهن معاملو رڳو ٻاهرين تصوير جو هجي ها ته اسان جي زندگي آرامي هجي ها، ميڊيا وارا ڪڏهن ڪجهه به چوندا آهن، اڪثر ڪوڙ ڳالهائيندا آهن، عدالت هميشه صبر جو مظاهرو ڪندي آهي، ٻڌڻي کانپوءِ ڪجهه ملاقاتون ڪندس. اميد ته سومر جو سج سٺو ٿيندو، خوشخبري سان اڀرندو.جڏهن ته اٽارني جنرل منصور عثمان اعواڻ روسٽرم تي آيو، جنهن تي چيف جسٽس چيو ته اٽارني جنرل جيڪي به نقطا اٿارڻ چاهي ٿو اٿاري سگهي ٿو.اٽارني جنرل چيو ته عدالت ڌرين کي ڪجهه ڪيسن ۾ صورتحال تي عمل ڪرڻ جي هدايت ڪئي هئي، عدالت کي درخواست آهي ته پهرين سياسي گرمي پد کي گهٽ ڪرڻ ڏيو، ملڪ ۾ هر هنڌ گرمي پد گهٽ ڪرڻ جي ضرورت آهي. چيف جسٽس چيو ته توهان کي چيو ويو ته گرمي پد گهٽائڻ جون هدايتون وٺون، توهان ان بابت ڇا ڪيو؟ اٽارني جنرل چيو ته رڳو وقت جي ضرورت آهي، وقت سان گرمي ۾ گهٽتائي اچي سگهي ٿي. چيف جسٽس چيو ته هن عدالت هميشه آئين کي اوليت ڏني آهي، ججن کي عهدن تان هٽائي انهن جي گهرن ۾ قيد ڪيو ويو، بهترين جج واپس نه اچي سگهيا، ان واقعي منهنجي زندگيءَ جو نظريو بدلائي ڇڏيو، آئين اهو آهي جيڪو جمهوريت کي برقرار رکي. جيئرا آهن، جيڪي ڪالهه تائين جيل ۾ هئا اڄ اسيمبليءَ ۾ ڳالهائي رهيا آهن، اهوئي سبب آهي جو اهي عوام جا نمائندا آهن، اسيمبلي جو مدو 5 سال آهي پر اسيمبلي ٽوڙڻ جو اختيار آهي، 90- ڏينهن جو مدو جڏهن کان اسيمبلين کي ٽوڙيو ويو آهي هاڻي اپريل ۾ ختم ٿي رهيو آهي.
حڪومت ۽ مخالف ڌر ۾ ڳالهيون ٿيون ته ڪجهه ڏينهن لاءِ وقفو ڪري وٺنداسين: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته صدر 90 ڏينهن جي مدي کانپوءِ 15 ڏينهن جي تاريخ ڏني، اليڪشن ڪميشن صدر کي صورتحال کان آگاهه ناهي ڪيو. عدالت آڏو معاملو 8 آڪٽوبر جي تاريخ آهي، عدالت مسئلا پيدا ڪرڻ لاءِ نه بيٺي آهي، عدالت کي ڪو ٹھوس سبب ٻڌايو، ڳالهه ٻولهه شروع ڪريو، هڪ ڌر پارٽي چيئرمين جي ضمانت ڏئي رهي آهي، شايد حڪومت کي به ڏيڻي پوندي. ماضي وساري ڇڏيو، اسيمبلين جو دور به ساڳيو آهي، آگسٽ ۾ به پورو ٿي رهيو آهي، حڪومت ۽ اپوزيشن ۾ ڳالهيون ٿيون ته ڪجهه ڏينهن جو وقفو وٺنداسين، جيڪڏهن ڳالهيون نه ٿيون ته آئيني ڪردار ادا ڪندا. عدالت جو فيصلو ڏسڻ کان پوءِ توهان چوندا ته اهو بااختيار فيصلو آهي، فيصلي ۾ هر پارٽي جي هر نقطي جو ذڪر ڪندا.چيف جسٽس آف پاڪستان چيو ته پهريان عدالت کي 20 ارب جي خرچن بابت ٻڌايو، اسان خرچ گهٽائڻ جي تجويز ڏني هئي.اٽارني جنرل 27 فيبروري جو عدالتي حڪم پڙهي ٻڌايو، جنهن تي چيف جسٽس چيو ته معاملو چيف جسٽس ڪوبنچ جي بحاليءَ لاءِ موڪليو هو، هو چاهي ها ته سمورن ججن کي تبديل ڪري سگهي ها، جيڪڏهن هو ائين ڪرڻ چاهي ها. جنهن مسئلو پيدا ڪيو، اهو اسان جي پرائيويسي تي حملو هوندو.اٽارني جنرل چيو ته توهان چيو ته ججن ٻڌڻي کان معذرت ناهي ڪئي. چيف جسٽس چيو ته ججن جي ٻڌڻي کان معذرت تي مون ڪجهه نه چيو، اندروني بحث عوام ۾ نه ٿيڻ گهرجي، گرمي پد گهٽ ڪرڻ جي آپشن تي رهون، جلد اهي مسئلا حل ڪنداسين.اٽارني جنرل طرفان هڪ ڀيرو ٻيهر فل ڪورٽ ٺاهڻ جي درخواست تي چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن فل ڪورٽ ۾ دليل ڏيڻ گهرجن ته ڏيو، فل ڪورٽ جو معاملو منهنجي ذهن ۾ هو.فل ڪورٽ جوڙڻ کان اڳ ڪجهه عنصرن تي نظر رکڻ ضروري آهي، ٻڌڻي دوران چيف جسٽس عمر عطا بنديال جذباتي ٿي ويو ۽ ريمارڪس ڏيندي چيف جسٽس آف پاڪستان جو آواز ڀرجي ويو.
جسٽس مظاهر کي بينچ ۾ شامل ڪرڻ خاموش پيغام آهي: چيف جسٽس
هن چيو ته هڪ عمل ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ آهي ته معمول جا ڪيس متاثر نه ٿين، ڏينهون ڏينهن ڪيسن جو انگ وڌي رهيو آهي، ڪڏهن پرنسپل سيٽ تي سمورا جج موجود نه هوندا آهن، گذريل هفتي ڪوئيٽا، ڪراچي ۽ لاهور ۾ بينچون هيون، هن هفتي لاهور ۾ به هڪ بينچ هئي، 9 رڪني بينچ ٺاهيندي مون سڀني ججن بابت سوچيو، 9 رڪني بينچ ٺاهيندي مون سوچيو ته سينيئر کان نئين تائين سڀني ججن کي نمائندگي ڏني وڃي، مون جسٽس اطهرمن الله کي مقرر ڪيو سندس آئين سان مطابقت ملي ٿي، جسٽس منصور علي شاهه، جسٽس يحيٰ آفريدي، جسٽس منيب اختر آئين جا ماهر آهن، جسٽس اعجاز الاحسن به آئين جو ماهر آهي، توهان پڇو ته جسٽس مظاهر نقوي کي ڇو شامل ڪيو ويو، جسٽس مظاهر نقوي کي ان ۾ شامل ڪرڻ لاءِ خاموش پيغام ڏيڻ هو، 2019 کان 2021 تائين جسٽس فائز عيسيٰ فل ڪورٽ ڪيس هليو ۽ عدالت کي سزا ملي.
سپريم ڪورٽ جي ججن ٻڌي اڻ ٻڌي ڳالهين تي نشانو بڻايو پيو وڃي: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته سياسي معاملو آهي جنهن جي بنياد تي ٻين ججن کي نشانو بڻايو ويو، سپريم ڪورٽ جي ججن کي ٻڌائڻ تي نشانو بڻايو پيو وڃي، سپريم ڪورٽ متحد هئي ۽ اڃا به آهي ڪجهه ڪيسن ۾، عدليه ڇا آهي؟ هڪ ته ڏسجي ته اهم عهدن تي مقرر ماڻهو عدليه کي ڪيئن نشانو بڻائي رهيا آهن، مون کي چيو پيو وڃي ته ٻئي جج کي سزا ڏيو، رشتيدار بهترين جج آهن، جسٽس عائشه ملڪ ۽ جسٽس شاهد وحيد جا فيصلا پڙهي ڏسو، جسٽس شاهد وحيد ڪالهه بهترين اختلافي نوٽ لکيو. آڊيو ليڪ جي بنياد تي توهان کي ڪيئن نشانو بڻايو پيو وڃي، قانون جي ڳالهه ڪريو ته مان جج بڻجي ٻڌندس، منهنجا جج، جيڪڏهن توهان ان جي باري ۾ ڳالهايو ته توهان کي منهن ڏيڻو پوندو.
ٽيڪس واري معاملي تي جج کي ڪيئن ٽرائل ڪيو وڃي؟، چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته منهنجي به دل آهي، مون کي به جذبات آهن، مون سڀ ڪجهه ايمانداري سان ڪيو آهي ڄاڻان ته الله ئي نگران آهي، آئين ۽ قانون موجب ڪم ڪيو آهي، ان لاءِ ڪوشش ڪئي وڃي؟ جسٽس اقبال حميد الرحمان کي استعيفيٰ ڏيڻ کان روڪيو ويو ، جسٽس اقبال حميد الرحمان چيو ته مان پنهنجي مرحوم والد کي ڇا ڏيندس؟ اليڪشن ڪميشن جي وڪيل عرفان قادر چيو ته اليڪشن ڪميشن جو موقف مڪمل نه ٻڌو ويو آهي، مان رڳو 3 منٽ ڳالهائڻ چاهيان ٿو، روزانو ڪلاڪن جا ڪلاڪ ويهڻو پوندو آهي. جيڪڏهن توهان جذباتي ٿي سگهو ٿا، ائين ئي ڪري سگهون ٿا، مان مختصر ٿيڻ جي ڪوشش ڪندس.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته اٽارني جنرل کي ڪيس تي ڳالهائڻ گهرجي، دهشتگردي آهي، دهشتگردي 90 جي ڏهاڪي کان آهي، عدالت کي ٻڌايو ويو ته فورسز سرحد تي مصروف آهن، اهو به ڏسڻو آهي.اٽارني جنرل منصور عثمان اعواڻ چيو ته اڄ عدالت جو هلندڙ سرڪيولر ڏٺو آهي، جسٽس جمال خان مندوخيل جو نوٽ به پڙهيو آهي، هو بينچ کان ڌار ٿي ويو آهي، پهريان توهان سياسي پارٽين کي ٻڌو، بعد ۾ ٻڌائيندس. دليل ڏيندي چيو ته ملڪ جي معاشي صورتحال بابت عدالت کي آگاهه ڪندس، معاملو 20 ارب جو نه پر پوري معيشت جو آهي، 30 جون تائين شرح سود 22 سيڪڙو تائين پهچي سگهي ٿي، سود جي شرح ۾ واڌ سان قرضن ۾ اضافو ٿيو آهي. ٻيو نقطو 1 مارچ جي فيصلي جو تناسب آهي. ٽيون نقطو 1 مارچ جي فيصلي تي ٻڌل آهي.موجوده درخواست 1 مارچ جي عدالتي حڪم تي ٻڌل آهي، 9 رڪني بينچ مان 2 ميمبر رضاڪارانه طور تي بينچ تان دستبردار ٿي ويا هئا.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته توهان ڪاڪس چيو ته 2 جج بينچ کان ڌار ٿي ويا؟ عدالت جو 27 فيبروري جو حڪم پڙهو، ڪٿي لکيل آهي؟ مسٽر اٽارني جنرل، سڪيورٽي ۽ فنڊن بابت ڳالهايو.جسٽس منيب اختر پڇاڻو ڪيو ته حڪومت وٽ هن وقت ڪيتري رقم آهي، وفاق جي ڪنسوليڊيٽيڊ فنڊ ۾ ڪيتري رقم آهي، جيڪڏهن 20 ارب خرچ ڪيا وڃن ته خسارو ڪيترو وڌندو؟ اليڪشن جو خرچ شايد هڪ سيڪڙو کان به گهٽ خسارو آهي.
سپريم ڪورٽ فل ڪورٽ جي درخواست رد ڪري ڇڏي
اٽارني جنرل چيو ته عدالت ان موقعي تي فل ڪورٽ جي درخواست قبول ڪندي؟ چيف جسٽس چيو ته جيڪڏهن توهان کي وقت گهرجي ته فراهم ڪنداسين، عدالت 3 ڏينهن تائين مڪمل ٻڌڻي ڪئي، وڌيڪ ججن کي شامل ڪرڻ سان ڪهڙو قيمتي وقت ضايع ٿي ويندو، نوان جج شروع کان ئي ڪيس ٻڌڻ ۽ سمجهڻ ۾ وقت وٺندا. .، وڪيل اليڪشن ڪميشن کي ڊيٽا ٻڌايو، حڪومت کان تصديق گهري.جسٽس منيب چيو ته سپريم ڪورٽ جا ضابطا واضح آهن ته 184/3 ڪيسن جي ٻڌڻي 2 کان وڌيڪ ميمبرن جي بينچ ڪندي.چيف جسٽس عمر عطا بنديال چيو ته عدالت آڏو ڌريون اهي آهن جيڪي حڪومتون هلائين ٿيون.جسٽس منيب چيو ته فل ڪورٽ ۾ درخواست ڏيڻ هر ڌر جو حق آهي، حڪومت جيڪڏهن تاثر ڏئي ته ثالثي بينچ ٺاهي رهي آهي، اهو تمام سنگين الزام آهي.سپريم ڪورٽ چيو آهي ته چيف جسٽس بينچ ماسٽر آف روسٽر آهي، جج ڪنهن به حسن جي مقابلي ۾ عدالت ۾ نه ويهندا آهن.اٽارني جنرل چيو ته حڪومت جو ارادو ثالث ججن جو ذڪر نه ڪرڻ هو، عدالت ٻاهران گرمي پد تمام گهڻو آهي، سمورن ججن جي لکيل فيصلي تي ڪو به اعتراض نه ڪري سگهندو.
ڪو به قاعدو ۽ قانون فل ڪورٽ جي اجازت نه ٿو ڏئي: چيف جسٽس
چيف جسٽس چيو ته آئين جي منشا آهي ته اسيمبلي ٽوڙي ته 90 ڏينهن اندر چونڊون ڪرايون وڃن، جيڪڏهن 90 ڏينهن اندر چونڊون نه ٿي سگهن ته ٻيا ڪيترا ڏينهن گهرندا؟ عدالت کي ان نقطي تي غور ڪرڻ لاءِ ڪيترا ڏينهن لڳندا، ڪو به قاعدو ۽ قانون فل ڪورٽ جي اجازت نه ٿو ڏئي، عوام ڄاڻڻ چاهي ٿو ته چونڊون ڪڏهن ٿينديون، هو چونڊن تائين سمورين پارٽين کان امن امان جي ضمانت چاهين ٿا، پرامن چونڊن لاءِ جيڪڏهن وسيلا گهرجن ته آرڊر ڏيندا، جيڪڏهن پاڪ فوج کي طلب ڪرڻو پوندو ته آرڊر به جاري ڪندا، ضمانت نه ڏيڻ نامناسب هوندو. سپريم ڪورٽ بچاءَ واري سيڪريٽري ۽ ناڻي واري سيڪريٽري کي ايندڙ ٻڌڻي تي طلب ڪندي ٻڌڻي سومر 3 اپريل تائين ملتوي ڪري ڇڏي.
