ڪراچي (اسٽاف رپورٽر) آرٽس ڪائونسل آف پاڪستان ۾ جاري ٽن ڏينهن واري سنڌ لٽريچر فيسٽيول جي ٻئي ڏينهن جي پروگرام ”ٽريڊيشن آف پبلڪ نالج“ ۾ ڳالهائيندي ملڪ جي نامور دانشورن چيو ته ملڪ ۾ يونيورسٽين جي واڌ سان گڏ جهالت پڻ وڌي رهي آهي. اسان جو تعليمي نظام اهڙو آهي جو يونيورسٽين مان دانشورن جو نڪرڻ بند ٿي ويو آهي، اڄ ڪلهه عام علم جي روايت ختم ٿي وئي آهي، جنهن سبب سماج زوال پذير آهي. سيشن ۾ آرٽس ڪائونسل جي صدر محمد احمد شاهه، ناليواري شاعر افتخار عارف، اديب نورالله شاهه، غازي صلاح الدين ۽ ڊاڪٽر جعفر احمد تقريرون ڪيون، جڏهن ته نظامت جا فرائض حسنين جمال سرانجام ڏنا. افتخار عارف چيو ته ماضي ۾ دانشورن ماڻهن جي رهنمائي ڪئي جنهن سبب سماج اڳتي وڌيو. ضروري ناهي ته انسان سٺو تاريخدان هجي، هو عوامي دانشور به هجي، هر ڪنهن جون پنهنجون ترجيحون هونديون آهن، اڄ جيترا تعليمي ادارا وڌي رهيا آهن، اوتري ئي جهالت وڌي رهي آهي، اسان جي يونيورسٽين مان دانشور نه نڪرندا، سنڌ کي جاڳائڻ ۾ ابراهيم جويو جو وڏو ڪردار آهي ۽ عوامي علم ئي اهو آهي جيڪو عوام کي بيدار ڪري ان جي پکيڙ ڪري، محمد احمد شاهه چيو ته ماضيءَ ۾ ڪيترائي ماڻهو پنهنجي ذات ۾ دانشور هئا، جن کان نوجوان سکيا وٺندا هئا. اهي عوامي علم جون روايتون هيون، جيڪي نسل در نسل هلنديون رهيون. اهي عوامي دانشور اڄ ختم يا ختم ٿي ويا آهن، سماج مان جهالت کي روڪڻ ۽ علم جي ڦهلاءَ لاءِ انهن روايتن کي بحال ڪرڻ جي ضرورت آهي. اسان جي شاگردن کي آواز اٿارڻ لاءِ اٿڻو پوندو، پنهنجي اندر جي طاقت کي ٻاهر ڪڍڻو پوندو، هن چيو ته اسان جي مذهب ۾ اسان کي سوال اٿارڻ جو حق ڏنو ويو آهي. ڊاڪٽر جعفر احمد چيو ته عوامي علم قرباني گهري ٿو، سچ ڳالهائڻ ۽ غلط کي غلط چوڻ لاءِ جرئت ۽ بهادري جي ضرورت آهي . اسان جي نقطي تي پهچڻ ڏکيو آهي ڇو ته ڪڏهن ڪڏهن حڪمران وقت کي اهو عمل پسند نه ڪندو آهي، اسان کي فيصلو ڪرڻو پوندو آهي ته اسان جي نقطي کي ڪيئن پهچايو وڃي. هن چيو ته علم اهو آهي جيڪو پنهنجي پکيڙ ذريعي سماج ۾ شعور بيدار ڪري، بدقسمتيءَ سان اسان جي تعليمي ادارن ۾ مزاحمت کي منهن ڏيڻ وارا ماڻهو نه آهن ۽ جيڪي ماڻهو تعليمي ادارن مان گريجوئيشن ڪن ٿا انهن وٽ ايتري ڄاڻ نه آهي جو هو پنهنجي علم ۾ حصو وٺي سگهن. سماج جي رهنمائي ڪري سگهي ٿو نورالهديٰ شاهه چيو ته پاڪستان ٺهڻ کان پوءِ اسان جي دانشورن ماڻهن کي سرزمين سان ڳنڍڻ جي ترغيب نه ڏني، جنهن سبب 75 سالن کانپوءِ به خبر ناهي ته بلوچستان جا ڪهڙا علائقا آهن. جيڪڏهن سنڌ جو نوجوان عوامي مسئلن تي سرگرم رهي ۽ دليلن سان بنياد پرستيءَ کي روڪي ته رسول بخش پليجو، شيخ اياز، گيان چند جهڙن ماڻهن کيس ذهني تربيت ڏني آهي. هن جيڪو ٻج پوکيو ان جي ڪري سنڌ ۾ اڄ به نوجوان ان مندر کي بچائڻ لاءِ بيٺا آهن، هن چيو ته پهرين دانشور نسل ٺاهي پوءِ نسل دانشور بڻجندا آهن. غازي صلاح الدين چيو ته دانشور اهو آهي جنهن جي لکڻ ۽ ڳالهائڻ سان ماڻهن ۾ تبديلي اچي ٿي، ماضي ۾ اسان جي سماج ۾ عوامي علم جو رواج تمام گهڻو مضبوط هو. اسان جي اصل جنگ نفرت جي خلاف آهي، صرف دانشور ئي نفرتن کي علم جي زور تي تباهه ڪن ٿا. ماڻهن سان ڳالهه ٻولهه اهڙي هئڻ گهرجي ته توهان جون مثبت ڳالهيون ماڻهن تائين پهچن، اسان کي گهڻو ڪجهه سکڻ جي ضرورت آهي. اسان ۾ شعور جي کوٽ آهي، هن وقت اسان کي پنهنجي پنهنجي حلقن ۾ تبديلي آڻڻي آهي. جيڪڏهن عوامي علم جي روايت زندهه رهي ته سماج زندهه رهندو. فيسٽيول جي ٻئي ڏينهن مختلف سيشن منعقد ڪيا ويا، جن ۾ ”قومي سياست: حال ۽ مستقبل“، ”روشني راهون“، ”ڪهاڻي ٻڌائڻ“، ”زندگيءَ جي اڻپوري ڪهاڻي“، ”گلوبلائيزيشن جي تاريخ ۽ ارتقا“، ”قومي سياست: حال ۽ مستقبل“ شامل آهن. مشاهدو. حسين جا مشاهدا. پاڪستان: سڀاڻي، اڄ ۽ سڀاڻي“، ”ڌاري وارن سان سوچ“، ادبي خاندان سان ملاقات، ڪراچي: گلوري آف دي ايسٽ، ”ٽريڊيشن آف پبلڪ نالج“، ”سنڌي ناول: معيار ۽ مقدار“، ”مزاح“. ليونگ ليجنڊ سان ڳالهه ٻولهه، ڀٽي صاحب جي عورت جي بااختياريءَ جو تصور ۽ شاعري جي تلاوت، ”صوبا ۽ قومون“ جي عنوان سان سيشن شامل ڪيا ويا، آخر ۾ رجب فقير ۽ ايڪما بينڊ پنهنجي شاندار پرفارمنس سان فيسٽيول کي جهومائي ڇڏيو.
