بيجنگ(ويب ڊيسڪ)چين جي ‘هٿرادو سج’ پلازما جي لوپ کي 17 منٽن کان به وڌيڪ وقت تائين سج کان پنج ڀيرا وڌيڪ گرم رکي نئون عالمي رڪارڊ قائم ڪيو آهي. چين جي رياستي خابرو اداري Xinhua نيوز ايجنسي مطابق (Experimental Advanced Superconducting Tokamak) يعني EASTائٽمي فيوزن ري ايڪٽر 158 ملين ڊگري فارن هائٽ (70 ملين ڊگري سينٽي گريڊ) 1,056 سيڪنڊن لاءِ گرمي پد برقرار رکيو. هن تجربي جي نتيجن بابت سائنسدانن کي لامحدود صاف توانائي حاصل ڪرڻ جو وڏو ذريعو ملي ويو آهي. چيني تجرباتي ايٽمي فيوزن ري ايڪٽر اڳوڻو رڪارڊ ٽوڙي ڇڏيو آهي، جيڪو 2003 ۾ فرانس جي ٽور سپرا ٽوڪامڪ پاران قائم ڪيو ويو هو، جتي ڪوائلنگ لوپ ۾ پلازما 390 سيڪنڊن تائين ساڳيو درجه حرارت برقرار رکيو هو. EAST اڳ ۾ مئي 2021 ۾ هڪ ٻيو رڪارڊ قائم ڪيو هو ۽ 101 سيڪنڊن لاءِ بي مثال 216 ملين فارن هائيٽ (120 ملين سينٽي گريڊ) تي گرمي جي پد جو نئون رڪارڊ قائم ڪيو هو. سائنسدانن موجب اصل سج جي وچ واري حصي ۾ گرمي جو پد تقريباً 27 ملين فارن هائيٽ (15 ملين سينٽي گريڊ) جي گرمي جي پد تي پهچي ٿو. تازو ناسا جو تجرباتي روبوٽ ان ۾ داخل ٿيو هو ۽ ان جي ڊيٽا اچڻ بعد سائنسدانن کي وڌيڪ تحقيق ۾ مدد ملندي. هن تجربي جي اڳواڻي ڪندڙ ۽ انسٽيٽيوٽ آف پلازما فزڪس آف دي چيني اڪيڊمي آف سائنسز جي محقق گونگ زيانزو جو چوڻ آهي ته ‘تازو آپريشن فيوزن ري ايڪٽر کي هلائڻ جي لاءِ هڪ مضبوط سائنسي ۽ تجرباتي بنياد رکي ٿو’. سائنسدان 70 سالن کان وڌيڪ عرصي کان ائٽمي فيوزن جي طاقت کي استعمال ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. اهو عمل جنهن ذريعي تارن کي ساڙيو وڃي ٿو. هيليئم ٺاهڻ لاءِ هائيڊروجن ايٽم کي فيوز ڪرڻ سان انتهائي تيز دٻاءُ ۽ گرمي پد هيٺ، نام نهاد مکيه تسلسل تارن جي مادي کي روشنيءَ ۽ گرميءَ ۾ تبديل ڪرڻ جي قابل آهن، گرين هائوس گيسز يا ڊگھي وقت تائين تابڪاري فضلا پيدا ڪرڻ کان سواءِ وڏي مقدار ۾ توانائي پيدا ڪري رهيا آهن. ائٽمي فيوزن ٿيڻ لاءِ پلازما جي ٿلهي ۽ گرم ڪوائلن کي ڪافي عرصي تائين رکڻ، جيتوڻيڪ، هڪ ڏکوئيندڙ عمل رهيو آهي. سوويت سائنسدان نتن ياولنسڪي 1958ع ۾ پهريون ٽوڪماڪ ٺاهيو، پر ڪو به اهڙو تجرباتي ري ايڪٽر نه ٺاهي سگهيو آهي جيڪو ان ۾ لڳل توانائيءَ کان وڌيڪ توانائي ڪڍي سگهي. EAST جي هٿرادو سج واري هي پروجيڪٽ جيڪو جون ۾ ختم ٿيندو تيسين هن تي چين کي 1000 ارب ڊالر يعني هڪ ٽريلين ڊالر کان وڌيڪ خرچ ڪرڻو پوندو. ٽيڪنالاجي کي جانچڻ لاءِ اڃا به وڏي فيوزن پروجيڪٽ لاءِ انٽرنيشنل ٿرمونيو ڪليئر تجرباتي ريئيڪٽر (ITER) جيڪو هن وقت فرانس ۾ تعمير ڪيو پيو وڃي. دنيا جو سڀ کان وڏو ايٽمي ري ايڪٽر ۽ 35 ملڪن جي وچ ۾ تعاون سان هي منصوبو هلي رهيو آهي. جن ۾ يورپي يونين جي هر رياست، برطانيه، چين، هندستان ۽ يو ايس به شامل آهن. ITER دنيا جو سڀ کان وڌيڪ طاقتور مقناطيس تي مشتمل ريئيڪٽر آهي، اهو هڪ مقناطيسي ميدان پيدا ڪرڻ جي قابل بڻائي ٿو، جيڪو ڌرتي جي چوڌاري موجود ماحول کان 2 لک 80 هزار ڀيرا وڌيڪ مضبوط آهي. فيوزن ري ايڪٽر جي 2025 ۾ آن لائن اچڻ جي اميد ڪئي وئي آهي، ۽ اهو سائنسدانن کي ڌرتيء تي اسٽار پاور کي استعمال ڪرڻ جي عمل جي باري ۾ اڃا به وڌيڪ ڄاڻ فراهم ڪندو. چين ايٽمي فيوزن پاور جي ترقي بابت پاڻ اڪيلو به پروگرامن تي عمل ڪري رهيو آهي. 2030 جي شروعات تائين هڪ نئين ٽوڪماڪ مڪمل ڪرڻ جي منصوبابندي ڪري رهيو آهي. جڏهن ته هي قابل عمل فيوزن ري ايڪٽر 2025 تائين آمريڪا ۾ مڪمل ٿي سگهي ٿو، ۽ هڪ برطانوي ڪمپني کي اميد آهي ته 2030 تائين فيوزن مان تجارتي طور تي بجلي پيدا ڪرڻ شروع ٿي ويندي.
