ڪراچي: (اسٽاف رپورٽر) سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه اربع تي ايشيائي ترقياتي بئنڪ (ADB) پاڪستان ريزيڊنٽ مشن جي ڪنٽري ڊائريڪٽر محترمه ايمافين سان ملاقات دوران ايشيائي ترقياتي بئنڪ سان پنهنجي حڪومت جي پراڻي ترقياتي ڀاڱييواري کي وڌيڪ مضبوط ڪرڻ جي عزم جو ٻيهر اعاده ڪيو۔ وزيراعليٰ هائوس ۾ ٿيندڙ هن ملاقات ۾ تعليم واري وزير سيد سردار علي شاهه، چيئرمين پلاننگ اينڊ ڊيولپمينٽ بورڊ نجم احمد شاهه، سيڪريٽري اسڪول ايجوڪيشن زاهد عباسي، وڏي وزير جو سيڪريٽري آصف جميل، پي ڊي ايس ايس اي آئي پي رضوان سومرو ۽ اي ڊي بي جي نمائندن جن ۾ پرنسپال ڪنٽري اسپيشلسٽ شوڪت صفي ۽ پرنسپال پراجيڪٽ آفيسر خرم امتياز شامل هئا، شرڪت ڪئي۔ ڳالهين ۾ سنڌ جي ترقياتي ترجيحن، اي ڊي بي جي سهڪار سان هلندڙ منصوبن، مستقبل جي سيڙپڪاري جي موقعن، ۽ تعليم، ٽرانسپورٽ، صحت، ڊجيٽل تبديلي ۽ ڳوٺاڻي ترقي جي وڏن پروگرامن تي عملدرآمد جي تيارين تي ڌيان ڏنو ويو۔
اي ڊي بي پاران تعليم جي شعبي ۾ سنڌ جي اڳڀرائي جي ساراهه: محترمه ايما فين ۽ سندس وفد کي ڀليڪار چوندڙ وڏي وزير مراد علي شاهه سنڌ جي ترقياتي ايسينڊا لاءِ اي ڊي بي جي مسلسل سهڪار کي ساراهيو ۽ سنڌ حڪومت ۽ ترقياتي ڀاڱييوار جي وچ ۾ مختلف شعبن ۾ ڪامياب تعاون کي نمايان ڪيو۔ وڏي وزير ڪراچي ۾ ايسيا پيسفڪ شيلٽر اينڊ سيٽلمينٽس فورم (APSSF) 2026 جي ڪامياب ميزباني کي به ياد ڪيو۔ محترمه ايما فين فورم جي ڪامياب تنظيم تي سنڌ حڪومت کي مبارڪباد ڏني ۽ صوبي جي پائيدار ۽ لچڪدار ترقي کي اڳتي وڌائڻ جي عزم جي ساراهه ڪئي۔ وڏي وزير ۽ اي ڊي بي جي ڪنٽري ڊائريڪٽر سنڌ سيڪنڊري ايجوڪيشن امپروومينٽ پراجيڪٽ (SSEIP) جي تحت اڳڀرائي جو پڻ جائزو ورتو جيڪو صوبي جي تعليمي شعبن جي اهم ترين منصوبن مان هڪ آهي۔
نئين اسڪولن جي پهرين کيپ شاگردن لاءِ تيار: اي ڊي بي جي مالي مدد سان هلندڙ اصل ايس ايس اي آئي پي تحت، 10 نوان اڏيل سيڪنڊري اسڪولن جون عمارتون مڪمل ڪيون ويون آهن ۽ مرحليوار چالو ڪرڻ واري پروگرام جي حصي طور انهن کي چالو ڪيو پيو وڃي۔ افتتاح لاءِ چونڊيل اسڪولن ۾ جي جي پي ايس گھارو-II، جي جي پي ايس پبلڪ اسڪول مڪلي، ۽ ٺٽو، جي بي پي ايس ملڪ موسيٰ چوهان شامل آهن۔ هن منصوبي جو مقصد سنڌ جي 10 ضلعن ۾ 116 جديد سيڪنڊري اسڪول بلاڪ اڏڻ آهي، جنهن سان معياري تعليم تائين پهچ ۾ وڏو واڌارو ٿيندو، خاص ڪري نينگرين ۽ پٺتي پيل برادرين لاءِ۔ وڏي وزير چيو ته پهرين اسڪولن جي تڪميل هڪ وڏو سنگ ميل آهي ۽ سڄي صوبي ۾ تعليمي موقعن کي بهتر بڻائڻ لاءِ حڪومت جي عزم کي ظاهر ڪري ٿي۔ وڏي وزير مراد علي شاهه چيو ته تعليم اسان جي سڀ کان وڏي ترقياتي ترجيح آهي۔ ايس ايس اي آئي پي تحت اسڪولن جي پهرين کيپ جي مڪمل ٿيڻ رڳو اڏاوت جو سنگ ميل ناهي؛ هي سنڌ جي ٻارن جي مستقبل ۾ هڪ سيڙپڪاري آهي۔ اسان ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ لاءِ پرعزم آهيون ته هر ٻار، خاص ڪري ڳوٺاڻن ۽ پٺتي پيل علائقن ۾، محفوظ, جديد ۽ معياري تعليمي سهولتن تائين پهچ رکي۔ هن وڌيڪ چيو ته اي ڊي بي سان اسان جي ڀاڱييواري سنڌ جي عوام لاءِ نمايان نتيجا ڏنا آهن۔ اسان هن رفتار کي برقرار رکڻ ۽ هن سال جي آخر تائين 200 کان وڌيڪ اسڪول ۽ ايندڙ مھينن ۾ مختلف پروگرامن تحت 800 کان وڌيڪ اسڪول مڪمل ڪرڻ جو پڪو ارادو رکون ٿا۔
ايس ايس اي آئي پي جي تحت اهم اڳڀرائي: عھديدارن ملاقات ۾ آگاهي ڏني ته پنجن اهم مضمونن ۾ 2,630 سيڪنڊري اسڪول جي استادن جي تربيت مڪمل ڪئي وئي آهي۔ استادن جي تربيتي دستورالعمل کي تيار، منظور ۽ نوٽيفائي ڪيو ويو آهي۔ 100 اسڪولن کي ليبارٽري جو سامان فراهم ڪيو ويو آهي۔ سڀني ستن انٽرميڊيئيٽ ۽ سيڪنڊري ايجوڪيشن بورڊن ۾ امتحاني اصلاحات ڪاميابيءَ سان لاڳو ڪيون ويون آهن۔ شفافيت ۽ ڪارڪردگي کي بهتر بڻائڻ لاءِ او ايم آر (OMR) تي ٻڌل امتحاني نظام متعارف ڪرايا ويا آهن۔ منصوبي جي عملي اڳڀرائي تقريبن 59 سيڪڙو آهي، جڏهن ته ان تي عملدرآمد ڊسمبر 2027 تائين وڌايل نظرثاني ٿيل مڪمل ٿيڻ واري شيڊول موجب جاري آهي۔ اي ڊي بي پاڪستان ۽ وڏي وزير پراجيڪٽ ڊائريڪٽر جي عهدي جي مدت کي منصوبي جي مڪمل ٿيڻ تائين محفوظ رکڻ تي اتفاق ڪيو۔
ٻوڏ کان متاثر اسڪولن جي ٻيهر اڏاوت تيز ٿي وئي:
ملاقات ۾ سنڌ سيڪنڊري ايجوڪيشن امپروومينٽ پراجيڪٽ – ايڊيشنل فنانسنگ (SSEIP-AF) جي تحت اڳڀرائي جو پڻ جائزو ورتو ويو جيڪو ٻوڏ کان پوءِ ٻيهر اڏاوت جو هڪ وڏو پروگرام آهي۔ هن پروگرام جو مقصد موسمياتي تبديلين جي مزاحمت ڪندڙ ۽ صنفي طور تي سازگار ڊيزائنز کي استعمال ڪندي پنجن ضلعن ۾ ٻوڏ سان متاثر ٿيل 722 اسڪولن کي ٻيهر تعمير ڪرڻ آهي۔ تعليم واري وزير سردار شاهه ملاقات ۾ ٻڌايو ته وڏن سول ورڪس جي خريداري ۽ اوزارن جي ورڇ مڪمل ٿي چڪي آهي، سوين اسڪولن ۾ اڏاوتي سرگرميون جاري آهن، عارضي تعليمي انتظام اڳي ئي قائم ڪيا ويا آهن، ۽ عملي اڳڀرائي تقريبن 54 سيڪڙو تائين پهچي وئي آهي۔ مرحليوار مڪمل ٿيڻ واري پروگرام تحت، آڪٽوبر 2026 ۽ جون 2027 جي وچ ۾ 495 ٻيهر اڏيل اسڪول حوالي ڪرڻ جو امڪان آهي۔
125 موسمياتي تبديلين جي مزاحمت ڪندڙ سيڪنڊري اسڪولن لاءِ نئين مالي مدد جو منصوبو: وڏي وزير ۽ اي ڊي بي جي ٽيم تجويز ڪيل سيڪنڊ ايڊيشنل فنانسنگ (SAF) پروگرام جي تيارين جو پڻ جائزو ورتو۔ هن اقدام جو مقصد تقريبن 125 ملين ڊالر گڏ ڪرڻ آهي جنهن سان لڳ ڀڳ 125 موسمياتي مزاحمت ڪندڙ سيڪنڊري اسڪولن جي اڏاوت، استادن جي پيشيورانه ترقي ۽ صلاحيتن ۾ واڌارو، وڌايل امتحاني اصلاحات ۽ ڊجيٽل اسيسمينٽ سسٽم، ايس ٽي اي ايم (STEM)، آءِ سي ٽي (ICT) ۽ ڊجيٽل سکيا جون سهولتون فراهم ڪيون وينديون۔ هن پروگرام ۾ هڪ تجويز ڪيل 10 ملين ڊالر جي آئي ايف ايف اِي ڊي (IFFEd) گرانٽ پڻ شامل آهي جنهن بابت عهديدارن چيو ته مالي ونڊو کي محفوظ ڪرڻ لاءِ وقت تي منظوري جي ضرورت آهي۔
مستقبل جي ترقياتي منصوبن جي پائيپ لائين تي خيالن جي ڏي وٺ: محترمه ايما فين وڏي وزير کي آگاهي ڏني ته اي ڊي بي جو ڪنٽري پروگرامنگ مشن 2026-2030 لاءِ مستقبل جي تعاون جي ترجيحن ۽ پراجيڪٽ پائيپ لائينز تي خيالن جي ڏي وٺ لاءِ سنڌ جي کاتن سان رابطي ۾ آهي۔ هن مشن ڪراچي سرڪيولر ريلوي (KCR)، سنڌ نرسنگ اينڊ هيلٿ ورڪ فورس اسٽرينٿننگ پراجيڪٽ، ڊجيٽلائيزيشن اينڊ اي آئي اينيبلمينٽ پراجيڪٽ، سسٽينبل موبلٽي پراجيڪٽ سنڌ، ۽ سنڌ ايسيلريٽيڊ ٽرانسفارميٽو رورل واٽر، سينيٽيشن اينڊ هائيجين (STAR-WASH) ۾ تجويز ڪيل سيڙپڪاري جو جائزو ورتو۔ ايما فين چيو اي ڊي بي سنڌ حڪومت سان پنهنجي مضبوط ڀاڱييواري کي قدر جي نگاهه سان ڏسي ٿي ۽ تعليم، آمدورفت، صحت جي سهولتن ۽ موسمياتي لچڪ کي بهتر بنائيندڙ اقدامات جي سهڪار لاءِ پرعزم آهي۔ ايس ايس اي آئي پي تحت حاصل ڪيل اڳڀرائي ظاهر ڪري ٿي ته اثرائتي سهڪار ۽ گڏيل عزم ذريعي ڇا حاصل ڪري سگهجي ٿو۔ هن وڌيڪ چيو اسان مستقبل جي سيڙپڪاري تي سنڌ حڪومت سان گڏجي ڪم ڪرڻ جا خواهشمند آهيون جيڪا شموليتي ترقي کي هٿي ڏئي، انساني سرمايو مضبوط ڪري ۽ سڄي صوبي ۾ برادرين جي زندگي جي معيار کي بهتر بڻائي۔
وڏي وزير پاران ڪراچي سرڪيولر ريلوي جي حمايت: ڪراچي سرڪيولر ريلوي تي ڳالهين دوران، وڏي وزير مراد علي شاهه زمين ۽ رائيٽ آف وي جي گهرجن سان لاڳاپيل ٻاقي رهيل معاملن کي حل ڪرڻ لاءِ صوبائي حڪومت جي عزم کي ورجايو۔ وڏي وزير چيو ڪراچي سرڪيولر ريلوي شهر لاءِ هڪ تبديل ڪندڙ منصوبو آهي ۽ ڪيترن ئي سالن کان ان جو انتظار ڪيو پيو وڃي۔ سنڌ حڪومت وفاقي حڪومت ۽ سڀني اسٽيڪ هولڊرن سان گڏجي ٻاقي رهيل مسئلن کي حل ڪرڻ ۽ منصوبي کي عملدرآمد جي طرف وڌائڻ لاءِ ڪم ڪندي۔ ملاقات ۾ اتفاق ڪيو ويو ته ايندڙ قدمن ۾ ٽرمز آف ريفرنس (TORs) کي حتمي شڪل ڏيڻ، زمين جي دستيابي جي تصديق ۽ پراجيڪٽ ڊيزائن جي ڪم کي اڳتي وڌائڻ شامل هوندو۔
صحت ۽ نرسنگ جي شعبي کي مضبوط ڪرڻ: اي ڊي بي ملاقات ۾ تجويز ڪيل سنڌ نرسنگ اينڊ هيلٿ ورڪ فورس اسٽرينٿننگ پراجيڪٽ بابت پڻ بريفنگ ڏني، جنهن لاءِ تقريبن 100 ملين ڊالر مختص ڪيا ويا آهن۔ هن تجويز ۾ نرسنگ جي تعليم کي جديد بڻائڻ ۽ سڄي سنڌ ۾ هيلٿ ڪيئر ورڪ فورس جي ترقي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ نجي شعبي (پرائيويٽ سيڪٽر) جي شرڪت شامل آهي۔ وڏي وزير هدايت ڪئي ته منصوبي جي اثر کي وڌ کان وڌ ڪرڻ لاءِ صحت کاتي کي مشاورت ۾ مڪمل طور تي شامل ڪيو وڃي۔
سڪنڊري شھرن لاءِ پائيدار آمدورفت: ملاقات ۾ تجويز ڪيل سسٽينبل موبلٽي پراجيڪٽ سنڌ جو پڻ جائزو ورتو ويو، جيڪو حيدرآباد، سکر ۽ لاڙڪاڻي ۾ عوامي ٽرانسپورٽ جي نظام کي بهتر بڻائيندو۔ اي ڊي بي ملاقات ۾ آگاهي ڏني ته هن اقدام لاءِ تقريبن 300 ملين ڊالر رکيا ويا آهن۔ وڏي وزير هن منصوبي کي شهري آمدورفت کي بهتر بڻائڻ لاءِ انتهائي اهم قرار ڏنو ۽ کاتن کي پلاننگ ۽ عملدرآمد جي تيارين کي تيز ڪرڻ جي هدايت ڪئي۔
ڪراچي ريڊ لائين بي آر ٽي جي اڳڀرائي جو جائزو: چيئرمين پي اينڊ ڊي نجم شاهه ملاقات ۾ ڪراچي بس ريپڊ ٽرانزٽ (KBRT) ريڊ لائين پراجيڪٽ جي تحت اڳڀرائي بابت بريفنگ ڏني، جيڪو اي ڊي بي ۽ بين الاقوامي مالي ڀاڱييوارن جي سهڪار سان هلندڙ هڪ پائيدار ٽرانسپورٽ جو وڏو منصوبو آهي۔ ملير هالت کان نمائش تائين پکڙيل 26.6 ڪلوميٽرن جي هن ڪوريڊور سان محفوظ، ڪارائتي ۽ ماحولياتي طور پائيدار عوامي ٽرانسپورٽ فراهم ڪري تقريبن 1.5 ملين رهواسين کي سڌو سنئون فائدو پهچڻ جو امڪان آهي۔
منصوبي تي اڏاوت جو ڪم هن وقت تيزي سان جاري آهي، يوٽيلٽي ريلوڪيشن جو ڪم مڪمل ٿيڻ جي ويجهو آهي ۽ اهم ڪوريڊور جا ڪم مختلف حصن ۾ اڳتي وڌي رهيا آهن۔ سنڌ جي تعليم واري وزير سيد سردار علي شاهه چيو ته ايس ايس اي آئي پي پروگرام سنڌ جي تاريخ ۾ عوامي تعليمي انفراسٽرڪچر ۾ سڀ کان اهم سيڙپڪاري مان هڪ آهي۔ سيد سردار علي شاهه چيو اهي اسڪول رڳو عمارتون ناهن؛ اهي موقعن، جدت ۽ سماجي تبديلي جا مرڪز آهن۔ ايس ايس اي آئي پي ذريعي، اسان اهڙو تعليمي ماحول پيدا ڪري رهيا آهيون جيڪو اسان جي ٻارن کي مستقبل لاءِ گهربل علم ۽ مهارتن سان ليس ڪري۔ هن وڌيڪ چيو انفراسٽرڪچر جي ترقي سان گڏوگڏ، اسان وڏي پيماني تي استادن جي تربيت مڪمل ڪئي آهي، امتحاني نظام کي مضبوط ڪيو آهي ۽ جديد تعليمي معيار متعارف ڪرايا آهن۔ هي مربوط طريقو تعليمي نتيجن کي بهتر بڻائيندو ۽ سرڪاري اسڪولن تي عوام جي اعتماد کي مضبوط ڪندو۔ ملاقات جي پڄاڻي تي ٻنهي ڌرين تعليم، موسمياتي لچڪ، ٽرانسپورٽ، صحت ۽ ڊجيٽل گورننس ۾ تعاون کي وڌائڻ جي پنهنجي عزم کي ورجايو۔ وڏي وزير سنڌ جي ترقياتي ايسينڊا لاءِ مسلسل سهڪار تي اي ڊي بي جو شڪريو ادا ڪيو ۽ اعتماد ظاهر ڪيو ته هلندڙ ۽ مستقبل جا اقدامات شموليتي ترقي کي تيز ڪندا، عوامي سهولتن کي بهتر بڻائيندا ۽ صوبي جي عوام لاءِ وڏا موقعا پيدا ڪندا۔ گڏجاڻي مڙني ڌرين جي ٿورن ۽ سڄي صوبي ۾ انقلابي ترقياتي رٿائن کي تيزي سان اڳتي وڌائڻ جي گڏيل عزم سان پڄاڻي تي پهتي۔
