ڪراچي (اسٽاف رپورٽر): سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه جي صدارت هيٺ ڪابينا جي اجلاس ۾ عمر جي حد واري قانون ۾ رعايت ۽ ٻن بلن جنهن ۾ سنڌ سول ڪورٽس (ترميمي) بل 2025 ۽ گورنر جي اعتراضن کانپوءِ سنڌ يونيورسٽيز اينڊ انسٽيٽيوٽس لاز (ترميمي) بلن جي منظوري ڏني وئي. ڇنڇر ڏينهن وزيراعليٰ هائوس ۾ ٿيل اجلاس ۾ صوبائي وزيرن، صلاحڪارن، خاص مددگارن، وقتي چيف سيڪريٽري مصدق خان ۽ لاڳاپيل سيڪريٽرين شرڪت ڪئي. عمر جي حد ۾ رعايت: تفصيلي غور ويچار کانپوءِ سنڌ ڪابينا سنڌ سول سرونٽس (عمر جي حد ۾ رعايت) ضابطن جي منظوري ڏني ۽ سروسز، جنرل ايڊمنسٽريشن ۽ ڪوآرڊينيشن ڊپارٽمينٽ (SGA&CD) کي هدايت ڪئي ته هو نئين قانون جو نوٽيفڪيشن ڪڍن جيڪي سرڪاري نوڪرين لاءِ درخواست ڏيندڙ اميدوارن لاءِ عمر ۾ رعايت لاءِ آهي. نون ضابطن جون شقون: ڪابينا جي فيصلي موجب عمر ۾ رعايت مختلف قسمن جي اميدوارن تي لاڳو ٿيندي، جيئن ته ٻن سالن جي مسلسل سروس سان لاڳاپيل سرڪاري ملازمن کي پنجن سالن تائين جي رعايت ڏني ويندي جيڪو لاڳاپيل انتظامي کاتو ڏيندو. عام اميدوارن کي ايڊمنسٽريٽو ڊپارٽمينٽ مان ٻن سالن تائين ۽ S&GD مان پنجن سالن تائين جي رعايت ملندي. فوت ٿيل سرڪاري ملازمن جي بيواهن يا ٻارن جو مطلب آهي ته اهي جن جا والدين سروس دوران فوت ٿي ويا آهن اهي به پنجن سالن تائين جي رعايت جا اهل هوندا جنهن جي منظوري پڻ انتظامي کاتي طرفان ڏني ويندي. معذور ماڻهو، طلاق ٿيل عورتون ۽ بيواهه به پنجن سالن تائين جي رعايت جا حقدار هوندا جيڪا انتظامي کاتي طرفان ڏني ويندي. وڌيڪ ته بيوه ۽ طلاق ٿيل عورتن کي لاڳاپيل سرٽيفڪيٽ هجڻ گهرجن، جهڙوڪ فوتگي سرٽيفڪيٽ (بيواهن لاء) يا طلاق جو سرٽيفڪيٽ (طلاق ٿيل عورتن لاء)، عمر جي رعايت لاء درخواست ڏيڻ گهرجي. رولز 5 تحت عام اميدوارن لاءِ وڏي عمر ۾ رعايت لازمي سببن ۽ معقول جواز جي بنياد تي ڏني ويندي. انهن سببن ۾ صحت جا مسئلا، والدين يا زال مڙس جي موت، قدرتي آفتون، مقررين ۾ دير، ڀرتي تي پابندي ۽ ٻيون حالتون شامل ٿي سگهن ٿيون. انهن ڪيسن جي جاچ لاءِ خاص ڪميٽيون جوڙي وينديون. ڀرتين ۾ دير ٿيڻ ۽ درخواستن جي وڏي انگ کي تسليم ڪندي ڪابينا سنڌ حڪومت طرفان مقرري يا ڀرتي جي ضابطن ۾ مقرر ڪيل وڌ ۾ وڌ عمر جي حد کان وڌيڪ پنجن سالن تائين جي رعايت جي منظوري ڏني آهي. پوليس ۽ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن (SPSC) پاران ڪيل عام چٽاڀيٽي واري امتحان (سي سي اي) ذريعي ڀرتي ڪيل پوسٽن کانسواءِ سڀني کاتن تي رعايت لاڳو آهي. 1 جنوري 2025 کان 31 ڊسمبر 2026 تائين ٻن سالن جي شروعاتي مدت لاءِ رعايت لاڳو ٿيندي. سنڌ سول ڪورٽس (ترميمي) بل 2025: ڪابينا کي ٻڌايو ويو ته اسيمبلي مان پاس ڪيل تازو ترميمي بل سنڌ جي گورنر سنڌ هاءِ ڪورٽ جي دائري اختيار بابت اعتراضن سان واپس ڪيو آهي. تحفظات جو اظهار ڪندي گورنر پاڪستان جي آئين جي آرٽيڪل (2)175جو حوالو ڏنو جنهن ۾ چيو ويو آهي ته عدالتون رڳو قانون جي ڏنل اختيار کي استعمال ڪري سگهن ٿيون. هن ان ڳالهه تي زور ڏنو ته سنڌ هاءِ ڪورٽ جو اصل دائرو اختيار جيڪو 1866 جي ليٽرس پيٽنٽ جي شق 9 مان نڪتل آهي، ان کي ڪراچي اندر هڪ مخصوص مالياتي قيمت کان مٿي سول ڪيس ٻڌڻ جي اجازت ڏئي ٿو. سنڌ سول ڪورٽس آرڊيننس 1962، ضلعي عدالتن کي اصل دائري اختيار ڏئي ٿو پر سنڌ هاءِ ڪورٽ جي دائري اختيار کي ختم نٿو ڪري. ڪابينا تفصيلي بحث کانپوءِ بل جي منظوري ڏيندي چيو ته 2025 جو تجويز ڪيل بل آئين جي آرٽيڪل 175 جي ڀڃڪڙي ناهي. بل سنڌ سول ڪورٽس آرڊيننس 1962 سان مطابقت رکي ٿو جنهن ۾ اڳواٽ اعتراض کانسواءِ ڪيترائي ڀيرا ترميم ڪئي وئي آهي. ڪابينا وڌيڪ دليل ڏيندي چيو ته سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ ڪيسن جي پٺڀرائي وڏي آهي، رڳو چند بينچون سول ڪيسن جي ٻڌڻي ڪن ٿيون. ان جي ابتڙ ضلعي عدالتن ۾ ججن جو هڪ وڏو انگ آهي جيڪي تيزيءَ سان حل ڪرڻ ۾ مدد ڪري سگهن ٿا. سي پي ۾ 2018 جو فيصلو نمبر 5913 (غلام اصغر پٺاڻ ڪيس) پڻ سنڌ هاءِ ڪورٽ تي وڌندڙ بار کي اجاگر ڪيو ۽ ڪيس لوڊ جي ٻيهر ورڇ جي سفارش ڪئي. عدالتي ماهرن جو حوالو ڏيندي ڪابينا ٻڌايو ته سمندري معاملا سنڌ هاءِ ڪورٽ جي دائري اختيار ۾ رهندا آهن، جڏهن ته انٽيليڪچوئل پراپرٽي جا ڪيس اسپيشل ٽربيونل ۽ بينڪنگ جا معاملا اسپيشل بينڪنگ ڪورٽس ذريعي هلايا ويندا آهن. صوبائي قانون سازي هن ترميم کي تيز ۽ سستي انصاف جي فراهمي لاءِ هڪ تدبيري قدم طور نافذ ڪيو آهي. يونيورسٽيز ۽ بورڊ بل: ڪابينا کي ٻڌايو ويو ته صوبائي اسيمبلي سنڌ يونيورسٽيز اينڊ انسٽيٽيوٽس لاز (ترميمي) بل منظور ڪري ورتو آهي جنهن تحت سرڪاري شعبي جي يونيورسٽين ۾ وائيس چانسلرن جي مقرري لاءِ اهليت جي معيار ۾ واڌ ڪئي وئي آهي. بل جي شروعات ۾ يونيورسٽيز ۽ بورڊز کاتي پاران هڪ سرچ ڪميٽي ذريعي تجويز ڪيو ويو ۽ 4 ڊسمبر 2024 تي صوبائي ڪابينا کان منظوري وٺڻ کان اڳ غور ڪيو ويو. اسٽينڊنگ ڪميٽي جي وڌيڪ نظرثاني ۽ ترميم کانپوءِ صوبائي اسيمبلي 31 جنوري 2025 تي بل جي منظوري ڏني. گورنر سنڌ خاص طور وائيس چانسلر اميدوارن جي پي ايڇ ڊي جي شرط ختم ڪرڻ بابت منظوريءَ لاءِ جمع ڪرايل درخواستن تي اعتراض اٿاريو آهي. گورنر وفاقي هائير ايجوڪيشن ڪميشن (HEC) جي هدايتن جو پڻ حوالو ڏنو، جنهن ۾ چيو ويو آهي ته وائيس چانسلر کي پي ايڇ ڊي سان گڏ ناليوارو تعليمي ماهر هجڻ گهرجي. بحث دوران ان ڳالهه جي نشاندهي ڪئي وئي ته يونيورسٽي اينڊ بورڊز کاتي پاران تجويز ڪيل اصل بل ۾ اميدوارن کي لاڳاپيل فيلڊ ۾ ماسٽر ڊگري، ترجيحي طور تي پي ايڇ ڊي، اڪيڊميا، سول سوسائٽي، ريسرچ، يا قيادت جي ڪردار ۾ 15 سالن جو تجربو ۽ گڏوگڏ تحقيق ۽ اشاعت ۾ هڪ بهترين رڪارڊ هجڻ ضروري آهي. اسٽينڊنگ ڪميٽي انهن ٽيسٽنگ جي ضرورتن کي واضح ڪرڻ لاءِ ترميمن جي تجويز ڏني جڏهن ته ساڳئي بنيادي معيار کي برقرار رکندي جيئن اسيمبلي پاران منظور ڪيو ويو آهي. ڪابينا کي ٻڌايو ويو ته اصل بل ۾ چيو ويو آهي ته وائيس چانسلر طور چونڊيل ڪيڊر آفيسر کي سول سروس تان استعيفيٰ ڏيڻي پوندي. اسٽينڊنگ ڪميٽي ان ۾ ترميم ڪندي واضح ڪيو ته آفيسر کي يا ته استعيفيٰ ڏيڻي پوندي يا ملازمت تان رٽائر ٿيڻو پوندو، انفرادي ڪيس جي بنياد تي جيڪو اسيمبلي پڻ پاس ڪيو هو. اهو پڻ ڄاڻايو ويو ته اصل بل ۾ ڪنهن به عمر جي حد جي وضاحت نه ڪئي وئي آهي جڏهن ته اسٽينڊنگ ڪميٽي جي ترميم ۾ چيو ويو آهي ته عام اميدوارن جي عمر 62 سالن کان گهٽ هجڻ گهرجي، هاءِ ڪورٽ جي رٽائرڊ ججن جي عمر 63 سالن کان گهٽ ۽ سپريم ڪورٽ جي رٽائرڊ ججن جي عمر 67 سالن کان گهٽ هجڻ گهرجي، جنهن کي اسيمبلي منظور پڻ ڪيو آهي. ڪابينا بل جي منظوري ڏيندي ضروري ڪارروائي لاءِ اسيمبلي ڏانهن موڪلي ڇڏيو آهي.
