اسلام آباد (م ڊ) هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان (ايڇ آر سي پي) سمورين سياسي پارٽين کي خبردار ڪري ڇڏيو آهي ته قيدين سان تشدد يا ڪنهن به قسم جو ناروا سلوڪ انساني حقن جي سنگين ڀڃڪڙي آهي. اسان مطالبو ٿا ڪريون ته ٻن صحافين جي گمشدگي جي پڻ شفاف نموني جاچ ڪئي وڃي، ان جا نتيجا منظر عام تي آندا وڃن ۽ جوابدارن جو احتساب ڪيو وڃي.پاڪستان آرمي ايڪٽ 1952ع تحت عام شهرين تي ڪيس هلائڻ جو حڪومت جو فيصلو خاص طور تي ڳڻتي جوڳو آهي. ملڪ کي درپيش ڪيترن ئي بحرانن مان ڪڍڻ ۾ ناڪامي جو منهن ڏسڻو پوي ٿو، اهڙن قدمن کان پاسو ڪيو وڃي جيڪي ملڪ جي اڳ ۾ ئي ڪمزور جمهوريت کي وڌيڪ خطرو بڻائي سگهن، سياسي بحران تي ويجھي نظر رکڻ ۽ ان ڳالهه جو خدشو آهي ته شهري بالادستي کي تازو ماضيءَ ۾ سخت نقصان پهتو آهي. شهرين جي بالادستي کي بچائڻ يا پارليامينٽ جي وقار کي برقرار رکڻ ۾ ناڪامي يا عدم دلچسپي تمام گهڻو مايوس ڪندڙ آهي، 9 مئي دوران ملڪيتن جي بي ترتيب تباهي جي واقعن کي وڌيڪ تيز ڪيو ويو. ڀتاخوري، فساد، ڦرلٽ، ڀڃ ڊاهه ۽ سرڪاري ۽ خانگي ملڪيتن تي قبضا ظاهر ڪن ٿا ته اهي پرامن احتجاج نه هئا، عدليه به ڪمزور ثابت ٿي آهي، ان جي اختيارن جي ورهاست ۾ هم آهنگي ۽ غيرجانبداري نه آهي، پر ان جا سنگين اثر پيا آهن. ايڇ آر سي پي افسوس جو اظهار ڪندي چيو آهي ته عدليه پنهنجي آزادي ۽ غير جانبداري کي قابل اعتبار انداز ۾ برقرار رکڻ ۾ ناڪام ٿي وئي آهي جنهن ملڪ ۾ قانون جي حڪمراني جو بحران وڌي ويو آهي، اهڙن خيالن جو اظهار هن نيشنل پريس ڪلب اسلام آباد ۾ جنرل سيڪريٽري اسد بٽ ايس آر سي سان گڏ پريس ڪانفرنس ڪندي ڪيو. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان (ايڇ آر سي پي) جي چيئرپرسن حنا جيلاني جي ميمبر حارث خليق ۽ ٻين چيو آهي ته ملڪ جي موجوده سياسي صورتحال تي خدشا ۽ تحفظات آهن، حڪومت غير موثر ٿي وئي آهي، 9 مئي جي واقعن کانپوءِ صورتحال خراب ٿي وئي آهي. اهڙن قدمن سان عوام جي ذهنن ۾ زهر به وڌو پيو وڃي، نه ته غصي جو اظهار ڪيو پيو وڃي، تنظيم کي 9 مئي کانپوءِ جي حڪومتي قدمن تي تحفظات آهن، جڏهن ته عورتن ۽ ٻارن سميت سياسي ڪارڪنن ۽ پي ٽي آءِ جي حامين تي تشدد ۽ حراستي تشدد جا ڪيترائي الزام لڳايا ويا آهن. اڃا تائين تصديق نه ڪئي وئي آهي، اسان اهڙن سڀني الزامن جي آزاد تحقيقات جو مطالبو ڪريون ٿا. HRCP اختيارين کي ياد ڏياريندو آهي ته تشدد يا قيدين سان ڪنهن به قسم جو بدسلوڪي انساني حقن جي سنگين ڀڃڪڙي آهي. اسان مطالبو ٿا ڪريون ته ٻن صحافين جي گمشدگي جي شفاف جاچ ڪرائي وڃي.نتيجا پڌرا ڪيا وڃن ۽ جوابدارن جو احتساب ٿيڻ گهرجي.خاص طور تي ڳڻتي جوڳي ڳالهه اها آهي ته پاڪستان آرمي ايڪٽ 1952 جي تحت شهرين تي ڪيس هلائڻ جو حڪومت جو اهو فيصلو آهي. جڏهن ته سرڪاري ۽ خانگي ملڪيتن جي تباهي جا ذميوار بلاشڪ احتساب ٿيڻ گهرجن، ان لاءِ سول قانون به موجود آهن. ڪا به حڪومت شهرين جي بالادستي کي برقرار رکڻ لاءِ پرعزم آهي، اها ايڪٽ جي آرٽيڪل (ڊي) (1) (2) کي ختم ڪرڻ تي سنجيدگيءَ سان غور ڪندي، جيڪو عام ماڻهن کي فوجي عدالتن ۾ مقدمو هلائڻ جي اجازت ڏئي ٿو ۽ اهڙي طرح ماڻهن کي منصفانه ٽرائل جي سندن آئيني حق کان محروم ڪري ٿو. ايڇ آر سي پي کي ان ڳالهه تي به اعتراض آهي ته صوابديدي انداز ۾ فوجي عدالتن ذريعي ڪجهه ڪيسن جي ٽرائل لاءِ چونڊ ڪئي وڃي ٿي، جيڪو قانون جي سامهون برابري ۽ قانون جي برابري جي تحفظ جي اصول جي خلاف آهي، سڀني سياسي پارٽين کي جمهوري، نيڪ نيت ۽ پرامن طريقي سان هئڻ گهرجي. اسان جي سياسي ايجنڊا کي اڳتي وڌائڻ لاءِ اختيار ڪيو ويو آهي، تنهنڪري اسان کي يقين آهي ته ڪنهن به سياسي پارٽي تي پابندي لڳائڻ سان پاڪستان جي سياست کي فائدو نه ٿيندو. اسان سمجهون ٿا ته حڪومت پاران پي ٽي آءِ تي پابندي لڳائڻ جي ڪا به ڪوشش هڪ غير متناسب ۽ بيوقوفانه قدم هوندو جيڪو مستقبل ۾ هڪ خراب مثال قائم ڪندو ۽ سياسي پارٽيون قدرتي طور تي پنهنجي ووٽرن جي خواهشن تي عمل ڪنديون، ايڇ آر سي پي جو اصرار آهي ته ڪنهن به حالت ۾ قومي چونڊون نه ٿيڻ گهرجن. آڪٽوبر 2023 کان پوء ملتوي ڪيو وڃي. اهڙو ڪو به حڪومتي قدم جمهوري عمل کي پٽڙي تان لهڻ جي مترادف هوندو ۽ سياسي عدم استحڪام کي وڌيڪ وڌائيندو. اهڙي ماحول ۾ جيڪا سڀني بنيادي آزادين جي استعمال جي اجازت ڏئي ٿي، آزاد، منصفانه ۽ قابل اعتماد چونڊن کان گهٽ هر شيءِ ملڪ کي وڌيڪ غير منصفانه ۽ غير جمهوري سياسي تجربن ڏانهن ڌڪيندي. سڀ کان وڌيڪ، H.R. CP کي تمام گهڻي ڳڻتي آهي ته غير سياسي قوتون سرگرم آهن. پاڪستان جي سول سوسائٽيءَ وڏي جدوجهد کان پوءِ جيڪي آزاديون حاصل ڪيون هيون، تن تي قبضو ڪري ورتو. پاڪستاني عوام جنهن جمهوريت جو مطالبو ۽ حقدار آهي، ان کي وفاداريون ۽ روايتون مٽائڻ تي تعمير نه ٿي ڪري سگهجي. ايڇ آر سي پي 2018ع جي چونڊن ۾ پوليٽيڪل انجنيئرنگ جي مخالفت ڪئي هئي، اهڙي طرح اڄ به جمهوري عمل کي پٽڙي تان لهڻ جي موجوده ڪوششن جي سخت مخالفت ڪريون ٿا، هن وڌيڪ چيو ته جيڪو ڪجهه ڪيو پيو وڃي، جنهن جو تعلق صرف پارٽي سان هو، اسان کي پوليٽيڪل انجنيئرنگ تي اڳ به اعتراض هئا ۽ اڃا به آهن. اڄ اسان وٽ سياسي ڪارڪنن تي تشدد جا ثبوت ناهن پر انهن الزامن جي آزاداڻي جاچ ضروري آهي، اسان جي نمائندي چيو ته اڄ اڊيالا جيل ۾ گرفتار ماڻهن سان ملاقات ڪئي آهي، اڊيالا جيل ۾ هڪ عورت نظربند آهي پر انتظاميه مون کي انهن سان ملڻ کان نه روڪيو، مان شاهه محمود قريشي ۽ شهريار آفريدي سان ملاقات ڪري چڪو آهيان، انهن کي سمورن بنيادي حقن کان محروم رکيو ويو آهي، عام شهرين کي فوجي عدالت ۾ ٽرائل ڪيو ويو آهي، اسان جو مطالبو آهي ته کين عدالتن ۾ پيش ڪيو وڃي، فوج. عدالتون فوجي آفيسرن جي خدمت ڪري رهيون آهن جن جي غير جانبداري تي سوال اٿاريا ويا آهن، آڪٽوبر ۾ چونڊون ڪرائڻ جو مطالبو ڪيو آهي، انهن جا تفصيل ڏنا وڃن.
