اسلام آباد (بيورو رپورٽ)جسٽس امين الدين خان جي سربراهي ۾ 8 رڪني آئيني بينچ 26 هين آئيني ترميم خلاف درخواستن جي ٻڌڻي ڪئي، جيڪا لائيو اسٽريم ڪئي وئي.جسٽس امين الدين خان جي سربراهي ۾ بينچ ۾ جسٽس مظاهر، جسٽس جمال خان مندوخيل، جسٽس عائشه ملڪ، جسٽس سيد حسن اظهر رضوي، جسٽس مسرت هلالي، جسٽس نعيم اختر افغان ۽ جسٽس شاهد بلال حسن شامل آهن.ٻڌڻي جي شروعات ۾، سپريم ڪورٽ بار ايسوسيئيشن جو اڳوڻو صدر ۽ سينئر وڪيل اڪرم شيخ روسٽرم تي آيو، جنهن تي جسٽس جمال مندوخيل پڇيو ته ڇا توهان درخواست ڏيندڙ آهيو؟ ڇا توهان درخواست ڏيندڙ طور پيش ٿي رهيا آهيو؟ اڪرم شيخ جواب ڏنو ته ها، مان هڪ درخواستگذار جي حيثيت سان پيش ٿي رهيو آهيان، جنهن تي جسٽس جمال مندوخيل پڇيو ته ڇا توهان ٻين درخواستگذارن جي نمائندگي به ڪري رهيا آهيو؟ ته اڪرم شيخ جواب ڏنو ته نه، مان صرف پنهنجو پاڻ جي نمائندگي ڪري رهيو آهيان، جنهن تي جسٽس جمال چيو ته توهان جو وڪيل سردار لطيف کوسا آهي، جڏهن ته، اڪرم شيخ چيو ته هن منهنجو نالو غلط لکيو آهي، مان توهان جي اجازت سان پنهنجا دليل پيش ڪرڻ چاهيان ٿو، مون کي عدالت ۾ درخواستگذار جي حيثيت سان دليل ڏيڻ جو حق آهي.جسٽس امين الدين خان پڇيو ته توهان اسان کي فل بينچ ٺاهڻ جو ڪو آئيني طريقو ٻڌايو، اسان پنهنجي حلف جا پابند آهيون، اڃا تائين هڪ به وڪيل آئين موجب دليل نه ڏنا آهن، هڪ صاحب ته آئين کي هڪ طرف رکڻ لاءِ به چيو.اڪرم شيخ چيو ته اڄ منهنجي درخواست اها آهي ته توهان عقلمند ۽ ذهين آهيو، توهان 8 ذهن هن تڪرار کي حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهيو. جسٽس امين الدين پڇيو ته توهان جي خيال ۾ فل ڪورٽ ڇا آهي؟ جنهن تي اڪرم شيخ جواب ڏنو ته هي هڪ بيڪار بحث آهي، منهنجو تجويز اهو آهي ته 24 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ ٺاهي وڃي، هي آئيني بينچ هن ڪيس کي نه ٿي ٻڌي سگهي.جسٽس امين الدين خان چيو ته تنهن ڪري سوال اهو آهي ته هڪ غير آئيني بينچ جي جج کي آئيني بينچ جو حصو ڪيئن بڻايو وڃي. جسٽس جمال مندوخيل چيو ته توهان چئو ٿا ته يقيناً 24 جج هجڻ گهرجن پر انهن کي آئيني بينچ نه سڏيو وڃي، انهن کي سپريم ڪورٽ سڏيو وڃي؟ اڪرم شيخ چيو ته 26 هين آئيني ترميم هڪ تڪراري ترميم آهي، ڪنهن به آمر آئين کي ايترو نقصان نه پهچايو آهي جيترو 26 هين ترميم پهچايو آهي، هن آئيني بينچ جي ججن جا هن وقت ٻه عهدا آهن، هڪ عهدو متنازع آهي، ٻيو نه، مون کي اميد آهي ته الله توهان کي هن ترميم کي ڪالعدم قرار ڏيڻ جي همت ڏيندو. جسٽس جمال مندوخيل چيو ته ان لاءِ اسان کي پهريان بينچ جو فيصلو ڪرڻو پوندو.اڪرم شيخ چيو ته هي 8 رڪني بينچ 26 هين آئيني ترميم کي ڪالعدم قرار ڏيڻ جي اهل ناهي، ڇاڪاڻ ته هي بينچ 26 هين آئيني ترميم جي تحت ويٺو آهي، مان يزيد جي وفاداري نٿو ڪري سگهان.جسٽس امين الدين خان چيو ته جيڪڏهن توهان مذهب جي ڳالهه ڪريو ٿا ته ان جو مطلب آهي ته توهان وٽ آئيني دليل ناهن، جنهن تي اڪرم شيخ چيو ته اصول اهو آهي ته ننڍي بينچ وڏي بينچ جي فيصلي کي ڪالعدم قرار نٿي ڏئي سگهي.جسٽس محمد علي مظهر چيو ته هاڻي معاملو نئون آهي، هڪ آئيني بينچ ٺاهي وئي آهي، توهان کي نئين حالتن مطابق دليل ڏيڻ گهرجن، توهان چئو ٿا ته هي آئيني بينچ 26 هين ترميم کي ڪالعدم قرار نه ٿو ڏئي سگهي ڇاڪاڻ ته مفادن جو ٽڪراءُ ٿيندو، ٻئي طرف توهان چئو ٿا ته 24 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ ٺاهي وڃي، ڇا 24 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ ۾ مفادن جو ٽڪراءُ نه ٿيندو؟ جنهن ۾ هن بينچ جا جج به شامل هوندا.جسٽس جمال مندوخيل چيو ته 24 ججن جي مقرري جو مقصد اهو آهي ته انهن کي پراڻي فيصلي کي ڪالعدم قرار ڏيڻ جو اختيار هوندو؟ اڪرم شيخ چيو ته توهان پاڻ چيو هو ته سپريم ڪورٽ جي سڀني ججن کي آئيني بينچ جو جج نامزد ڪيو وڃي، سپريم ڪورٽ جيڪو به فيصلو ڪندي اهو سڀني ڌرين کي قابل قبول هوندو، تاثر اهو آهي ته پاڪستان ۾ عدليه جي آزادي جو معيار بين الاقوامي معيارن مطابق ناهي، اسان جي ملڪ ۾ هڪ اليڪشن ٿي، ڪجهه ماڻهن سوچيو ته اليڪشن جي ڇنڊڇاڻ ٿيندي، پوءِ ڇنڊڇاڻ ۽ احتساب کي روڪڻ لاءِ هڪ ڪميشن ٺاهي وئي.هن چيو ته ان جي نتيجي ۾ هي آئيني ترميم آئي، اها سڀ ڪهاڻي آهي، پس منظر تمام اهم آهي.جسٽس جمال مندوخيل چيو ته توهان کي اهي دليل بعد ۾ پيش ڪرڻ گهرجن، پهريان اسان کي بينچ جو فيصلو ڪرڻو آهي، صحيح؟ جسٽس امين الدين خان چيو ته دنيا بابت ڳالهيون ڪندا رهو پر بينچ جي جوڙجڪ بابت هڪ لفظ به نه چئو.جسٽس جمال مندوخيل چيو ته توهان چئو ٿا ته هي بينچ ٻڌي نٿي سگهي، فرض ڪريون ته اسان توهان سان متفق آهيون، اسان هتان کان اُٿنداسين، فل ڪورٽ ۾ ويهنداسين، فل ڪورٽ جو حڪم ڪير ڏيندو، مون کي ٻڌايو، فل ڪورٽ ڪير ٺاهيندو؟ جسٽس شاهد بلال حسن چيو ته ٻڌڻي جي شروعات ۾، توهان چيو ته هي 8 رڪني بينچ 26 هين آئيني ترميم کي ڪالعدم قرار نٿو ڏئي سگهي، تنهنڪري توهان جي مطابق، ڪهڙي بينچ اها هوندي جيڪا اهو ڪري سگهي ٿي؟ اڪرم شيخ چيو ته هن ترميم بابت فيصلو سپريم ڪورٽ آف پاڪستان کي ڪرڻ گهرجي.جسٽس شاهد بلال حسن چيو ته هي بينچ جيڪا توهان جي سامهون موجود آهي، ان ۾ سڀئي جج 26 هين آئيني ترميم کان اڳ جا آهن.جسٽس امين الدين خان چيو ته اسان توهان جي درخواست کي قبول نٿا ڪري سگهون جيستائين توهان اهو ثابت نه ڪيو ته هي بينچ هن ڪيس جي ٻڌڻي جي قابل ناهي. عدالت وڪيل اڪرم شيخ کي آرٽيڪل 191A پڙهڻ جي هدايت ڪئي.جسٽس امين الدين خان چيو ته اسان 10 ڏينهن کان اهو پڇي رهيا آهيون، ڪجهه چيو ته رجوع ڪريو، ڪجهه چيو ته حڪم ڏيو، جسٽس جمال چيو ته توهان چئي رهيا آهيو ته اسان کي حڪم ڏيڻ گهرجي ته هي ڪيس سپريم ڪورٽ ۾ ٻڌو وڃي؟ وڪيل اڪرم شيخ چيو ته ها، بلڪل! اهو ئي مان چاهيان ٿو، مان چاهيان ٿو ته هڪ فل ڪورٽ ٺاهي وڃي، 24 مان 24 جج ويٺا هجن، پوءِ جيڪڏهن ڪنهن جج کي بينچ تي ويهڻ جو ضمير نه هجي ته ان کي بينچ تي نه ويهڻ گهرجي.جسٽس امين الدين خان چيو ته توهان جو موقف آهي ته هي بينچ 24 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ لاءِ حڪم جاري ڪري.اڪرم شيخ چيو ته مان منير اي ملڪ جا سڀ دليل قبول ڪريان ٿو.جسٽس محمد علي مظهر چيو ته توهان کان سواءِ ڪنهن به اهو ناهي چيو ته 24 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ ٺاهي وڃي، سڀني وڪيلن 16 ججن تي مشتمل بينچ بابت ڳالهايو.اڪرم شيخ چيو ته مان به اهو چاهيان ٿو، پر مان ان کان اڳتي وڌان ٿو ۽ چوان ٿو ته 24 ججن کي ويهڻ ڏيو، ڇا پارليامينٽ آئين جي خاموش خصوصيت جي خلاف وڃي سگهي ٿي؟ ڇا پارليامينٽ رياست جي ڪنهن عضوي کي ختم ڪري سگهي ٿي؟ ڇا پارليامينٽ آئين جي بنيادي ڍانچي جي خلاف وڃي سگهي ٿي؟جسٽس شاهد حسن بلال چيو ته انهن سوالن جا جواب مکيه ڪيس ۾ نظر ايندا.اڪرم شيخ چيو ته مون توهان جي وقت جو اڌ ڪلاڪ ورتو، 45 منٽن ۾ دليل مڪمل ڪيا.جسٽس نعيم اختر افغان چيو ته توهان چيو ته توهان چاهيو ٿا ته هي ڪيس 24 ججن پاران ٻڌو وڃي، توهان اهو نه چيو ته توهان جي خواهش ڪيئن پوري ڪجي، توهان جي خواهش اهڙي هئي ته منفرد لاڊلا راند چنڊ لاءِ پڇي.جڏهن اڪرم شيخ جا دليل مڪمل ٿيا ته وڪيل شبر رضا رضوي روسٽرم تي آيا.شبر رضا رضوي چيو ته منهنجي درخواست آهي ته سپريم ڪورٽ هن ڪيس کي ٻڌي، سپريم ڪورٽ جيڪا آرٽيڪل 176 ۽ 191A کي گڏ ڪري ٺاهي وئي هئي.جسٽس امين الدين خان پڇيو ته توهان 2 متفرق درخواستون داخل ڪيون آهن؟ اسان وٽ توهان جي صرف هڪ متفرق درخواست آهي، دليل شروع ڪرڻ کان اڳ، مون کي ٻڌايو ته هي بينچ فل ڪورٽ آرڊر ڪيئن پاس ڪري سگهي ٿي؟ وڪيل شبر رضا چيو ته توهان آرٽيڪل 191A جي تحت ويٺا آهيو پر پوءِ به توهان سپريم ڪورٽ آهيو، سپريم ڪورٽ جي ڪنهن به بينچ وانگر، هي بينچ به معاملو چيف جسٽس يا ڪميٽي ڏانهن موڪلي سگهي ٿي.جسٽس جمال مندوخيل چيو ته جيڪڏهن پريڪٽس اينڊ پروسيجر ڪميٽي فل ڪورٽ ٺاهيندي آهي ته پوءِ آرٽيڪل 191A-3 ۾ بحث ڪيل ڳالهه جو ڇا ٿيندو؟ ان مطابق، ڪنهن ٻئي بينچ کي آئيني معاملي جي ٻڌڻي جو اختيار ناهي. وڪيل شبر رضا رضوي چيو ته هي پاڪستان جي عدليه جي آزادي جو معاملو آهي، هن بينچ کي برداشت ڪرڻو پوندو، توهان پهريان سپريم ڪورٽ جا جج آهيو، ان بنياد تي توهان کي آئيني بينچ جا جج نامزد ڪيو ويو، آرٽيڪل 191A کي آرٽيڪل 176 سان گڏ پڙهيو ويندو.جسٽس محمد علي مظهر چيو ته آئين بلڪل واضح آهي ته آئيني بينچ کان سواءِ ڪا به بينچ آئيني معاملن جي ٻڌڻي نٿي ڪري سگهي. جسٽس جمال مندوخيل چيو ته توهان جا باقي ساٿي چون ٿا ته فل ڪورٽ ۽ بينچ ۾ فرق آهي، تنهن ڪري اهي چون ٿا ته آئين بينچ کي منع ڪيو آهي، فل ڪورٽ کي نه. شبر رضا رضوي چيو ته مان درخواست ڪريان ٿو ته هي معاملو آرٽيڪل 176 تحت قائم ڪيل سپريم ڪورٽ جي سامهون رکيو وڃي.جسٽس جمال مندوخيل چيو ته توهان اهو به درخواست ڪريو ٿا ته 16 ججن تي مشتمل فل ڪورٽ ٺاهي وڃي؟ جسٽس عائشه ملڪ چيو ته 26 هين ترميم کان اڳ سپريم ڪورٽ يا ترميم کان پوءِ سپريم ڪورٽ؟ جسٽس محمد علي مظهر چيو ته 24 جج ٻڌن يا 16 جج ٻڌن، توهان اسان کي ٻڌايو.شبر رضا رضوي چيو ته جيڪڏهن ڪو جج ذاتي طور تي ڪيس ٻڌڻ نٿو چاهي ته مون کي ڪو اعتراض ناهي. بعد ۾ عدالت ڪيس جي ٻڌڻي سڀاڻي صبح 11 وڳي تائين ملتوي ڪري ڇڏي.
