ڪراچي (اسٽاف رپورٽر): سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه ليبر ڊپارٽمينٽ کي هدايت ڪئي ته ڪلثوم ٻائي وليڪا اسپتال ۾ ايڇ آءِ وي جي ڦهلاءُ مان متاثر ٿيندڙ ٻارن جي سخت احتساب، بنا ڪنهن رڪاوٽ جي علاج ۽ ڊگهي مدت جي بحاليءَ کي يقيني بڻايو وڃي ۽ اعلان ڪيو ته صحت جي سهولتن جي فراهمي ۾ غفلت ڪنهن به صورت ۾ برداشت نه ڪئي ويندي. وزيراعليٰ هائوس ۾ سنڌ ايمپلائيز سوشل سيڪيورٽي انسٽيٽيوشن (سيسي) جي انتظام هيٺ هلندڙ ڪلثوم ٻائي وليڪا اسپتال ۾ سامهون آيل ايڇ آءِ وي ڪيسن جو جائزو وٺڻ لاءِ هڪ اعليٰ سطحي اجلاس جي صدارت ڪندي وڏي وزير کي آگاهه ڪيو ويو ته هينئر تائين 78 ٻارن ۾ ايڇ آءِ وي پوزيٽو هجڻ جي سڃاڻپ ٿي چڪي آهي، جڏهن ته ان ڦهلاءُ بابت ڪيترن ئي جاچن کانپوءِ درجنين عملدارن ۽ صحت جي عملي خلاف انتظامي ڪارروائي شروع ڪئي وئي آهي. اجلاس ۾ پورهئي بابت وزير سعيد غني، چيف سيڪريٽري آصف حيدر شاهه، وڏي وزير جو سيڪريٽري آصف جميل، سيڪريٽري محنت ساجد جمال ابڙو، سيڪريٽري هيلٿ طاهر سنگي، ڪمشنر سيسي ۽ ٻين اعليٰ عملدارن شرڪت ڪئي. وڏي وزير کي بريفنگ ڏني وئي ته اهو معاملو پهريون ڀيرو ان وقت سامهون آيو جڏهن 23 آڪٽوبر 2025ع تي ڇهه ايڇ آءِ وي پوزيٽو ڪيس رپورٽ ٿيا. ان کانپوءِ ليبر اينڊ هيومن ريسورسز ڊپارٽمينٽ جاچ جو حڪم ڏنو، ۽ سيسي معاملي جي جاچ لاءِ پنهنجي ميڊيڪل ايڊوائيزر جي سربراهي ۾ هڪ ڪميٽي جوڙي. وزير محنت سعيد غني پاران جوڙيل جاچ ڪميٽي اسپتال، خاص ڪري پيڊياٽرڪس ڊپارٽمينٽ ۽ ليبارٽري جي سهولتن جو معائنو ڪيو، ۽ 6 نومبر 2025ع تي پنهنجي رپورٽ پيش ڪئي. رپورٽ ۾ 16 ايڇ آءِ وي پوزيٽو ٻارن جي سڃاڻپ ڪئي وئي، جيڪي سڀ پيڊياٽرڪس ڊپارٽمينٽ سان لاڳاپيل هئا، ۽ سنگين انتظامي، طريقيڪار ۽ انفيڪشن ڪنٽرول جي ناڪامين کي نمايان ڪيو ويو. وزير اجلاس کي ٻڌايو ته جاچ ۾ معياري آپريٽنگ طريقيڪار (ايس او پيز) جي غير موجودگي، اسٽريلائيزيشن جي ناقص نگراني، بايوميڊيڪل ڪچري کي غلط طريقي سان اڇلائڻ، بايوهزارڊ ڪنٽينرن جي کوٽ، ڪمزور انونٽري ڪنٽرول، ڊسپوزيبل طبي شين جي اڻپوري فراهمي، ناقص دستاويزي رڪارڊ، اڻپوريون ايڇ آءِ وي ٽيسٽنگ سهولتون، ۽ ايڇ آءِ وي پوزيٽو مريضن ۽ انهن جي خاندانن جي باقائده فالو اپ ڪرڻ ۾ ناڪامي پڌري ٿي. ڪميٽي اهو پڻ نوٽ ڪيو ته اهڙا واقعا پڻ ٿيا جتي سنگل يوز طبي سامان، بشمول سرنجن کي غلط طريقي سان استعمال ڪيو ويو هجي، جڏهن ته صحت جو عملو مستقل مزاجي سان انفيڪشن کان بچاءُ جي پروٽوڪولن ۽ ذاتي حفاظتي سامان (پي پي اي) جي گهرجن تي عمل نه ڪري رهيو هو. وڏي وزير کي وڌيڪ آگاهه ڪيو ويو ته ان ڦهلاءُ بابت خدشا ان وقت وڌي ويا جڏهن متاثر خاندانن ۽ سائيٽ (SITE) ايسوسيئيشن آف ٽريڊ اينڊ انڊسٽري طرفان شڪايتون مليون، جن ۾ اسپتال ۾ انفيڪشن ڪنٽرول جي عملن ۾ سنگين غفلت جا الزام لڳايا ويا هئا. جاچ کانپوءِ سيسي پاران ڪلثوم ٻائي وليڪا اسپتال ۾ اينٽي ريٽرو وائرل ٿراپي (اي آر ٽي) سينٽر جي قيام سميت ڪيترائي اصلاحي قدم کنيا ويا، سعيد غني سي ايم کي ٻڌايو. اي آر ٽي سينٽر 15 نومبر 2025ع تي قائم ڪيو ويو ۽ سنڌ جي صحت کاتي جي ڪميونيڪيبل ڊيزيز ڪنٽرول (سي ڊي سي) پروگرام پاران خاص تربيت فراهم ڪرڻ کانپوءِ 24 نومبر 2025ع تي مڪمل طور تي ڪارآمد ٿي ويو. اجلاس کي ٻڌايو ويو ته ان کانپوءِ ايڇ آءِ وي کان بچاءُ جا پروٽوڪول ۽ معياري آپريٽنگ طريقيڪار تيار ڪيا ويا ۽ سيسي جي سمورن صحت جي سهولتن ڏانهن موڪليا ويا جيڪي سڄي سنڌ ۾ پکڙيل آهن. 300 کان وڌيڪ ڊاڪٽرن ۽ پيراميڊيڪل اسٽاف جي اسڪريننگ پڻ ڪئي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ ٻن ايڇ آءِ وي پوزيٽو ملازمن جي سڃاڻپ ٿي، جن جي خاندان جي ميمبرن جي ٽيسٽ بعد ۾ نيگيٽو آئي. وزير محنت وڏي وزير کي بريفنگ ڏني ته ڊسمبر 2025ع ۾ ان وقت جي ميڊيڪل سپرنٽينڊنٽ (ايم ايس) ۽ نون ٻين آفيسرن ۽ اهلڪارن خلاف انتظامي ڪارروائي شروع ڪئي وئي هئي. شوڪاز نوٽيسن جا غير تسلي بخش جواب ملڻ کانپوءِ، فيبروري 2026ع ۾ وڌيڪ ڪارروائي ڪئي وئي. اجلاس کي آگاهه ڪيو ويو ته صوبائي محتسب سنڌ معاملي جو پاڻمرادو نوٽيس ورتو ۽ ڪيتريون ئي هدايتون جاري ڪيون، جن ۾ ان وقت جي ميڊيڪل سپرنٽينڊنٽ جي بدلي، هڪ مخصوص آئسوليشن وارڊ جو قيام، هڪ جامع جاچ، اسپتال جي آپريشنز جو ٿرڊ پارٽي آڊٽ، ۽ سرڪاري خرچ تي سمورن متاثر ٻارن کي بهترين دستياب علاج جي فراهمي شامل هئي. انهن هدايتن جي تعميل ۾، ايڇ آءِ وي پوزيٽو ٻارن لاءِ هڪ آئسوليشن وارڊ قائم ڪيو ويو، او پي ڊي ۽ داخل مريضن لاءِ باقاعدي ايڇ آءِ وي اسڪريننگ شروع ڪئي وئي، ۽ خريداري، انونٽري مئنيجمينٽ ۽ بجيٽ جي استعمال جي جاچ لاءِ هڪ خاص آڊٽ جو حڪم ڏنو ويو. وڏي وزير کي ٻڌايو ويو ته چيف ميڊيڪل آفيسر ڊاڪٽر نائلا ظهير جي سربراهي ۾ هڪ ٻي جامع جاچ ڪميٽي 19 جون 2026ع تي پنهنجي رپورٽ پيش ڪئي. ڪميٽي انتظامي، نگراني ۽ آپريشنل غفلتن تي ڪيترن ئي آفيسرن ۽ عملدارن تي ذميواري مڙهي ۽ وڏي توڙي ننڍي سزائن جي سفارش ڪئي. جنهن جي نتيجي ۾، 37 آفيسرن ۽ عملدارن کي، جن ۾ اڳوڻا ۽ موجوده ايڊمنسٽريٽر، ڊاڪٽر, نرسون، ليبارٽري جو عملو ۽ سپورٽ اسٽاف شامل آهن، معطل ڪيو ويو آهي. انهن سڀني کي 3 جولاءِ 2026ع تي شوڪاز نوٽيس جاري ڪيا ويا آهن، جنهن ۾ کين 14 ڏينهن اندر جواب جمع ڪرائڻ جي هدايت ڪئي وئي آهي. اجلاس کي اهو پڻ ٻڌايو ويو ته معاملي بابت هڪ آئيني درخواست هن وقت سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ ٻڌڻي هيٺ آهي، جڏهن ته اختيارين کان جواب طلب ڪيا ويا آهن. وزير محنت وڏي وزير کي ٻڌايو ته آغا خان يونيورسٽي اسپتال جي ٻارن جي انفيڪشن واري بيمارين جي نامياري ماهر پروفيسر ڊاڪٽر فاطمه مير جون خدمتون حاصل ڪيون ويون آهن ته جيئن لاڳاپيل انفيڪشنز ۾ مبتلا ايڇ آءِ وي پوزيٽو ٻارن کي خاص مشاورت ۽ علاج فراهم ڪيو وڃي. متاثر ٻارن جي خاندانن سان پڻ رابطو ڪيو پيو وڃي ۽ انهن کي علاج جي مرڪزن سان لڳايو پيو وڃي ته جيئن علاج جي تسلسل کي يقيني بڻائي سگهجي. وڏي وزير چيو ته هن ايڇ آءِ وي پوزيٽو ٻارن ۽ انهن جي خاندانن جي علاج، ڀلائي، بحالي ۽ ڊگهي مدي واري سار سنڀال لاءِ 2 ارب روپين جو اينڊومينٽ فنڊ قائم ڪيو آهي. ان موقعي تي ڳالهائيندي، وڏي وزير سيد مراد علي شاهه جاچ جي نتيجن تي گهري ڳڻتي جو اظهار ڪيو ۽ ان ڳالهه تي زور ڏنو ته جتي به غفلت يا بدعنواني ثابت ٿيندي، حڪومت مڪمل احتساب ڪندي. وڏي وزير چيو ته ٻارن جون زندگيون مقدس آهن. ميڊيڪل پروٽوڪولز ۾ ڪا به اهڙي غفلت جيڪا مريضن کي خطري ۾ وجهي، اها ناقابل قبول آهي ۽ ان سان قانون موجب سختي سان نبريو ويندو. وڏي وزير ليبر ڊپارٽمينٽ، هيلٿ ڊپارٽمينٽ ۽ سيسي انتظاميا کي هدايت ڪئي ته يقيني بڻايو وڃي ته سمورن متاثر ٻارن کي بنا ڪنهن رڪاوٽ جي علاج، دوائون، تشخيصي سهولتون ۽ فالو اپ ڪيئر مفت فراهم ڪئي وڃي. هن چيو اسان جي اولين ذميواري متاثر ٻارن ۽ انهن جي خاندانن سان گڏ بيهڻ آهي.
