ڪراچي (اسٽاف رپورٽر) سنڌ جي وڏي وزير سيد مراد علي شاهه اڱاري ڏينهن برطانوي سيڙپڪارن ۽ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنز کي درپيش ريگيوليٽري ۽ آپريشنل معاملن کي فوري طور حل ڪرڻ جو وچن ڪيو، عالمي ڪاروباري برادري کي يقين ڏياريو ته سنڌ نئين سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ ۽ ڪاروبار جي توسيع کي آسان بڻائڻ لاءِ سيڙپڪار دوست سڌارن، ريگيوليٽري سادگي ۽ پاليسي جي تسلسل کي جاري رکندي۔ برطانوي ڊپٽي هاءِ ڪميشن جي سهڪار سان سنڌ ۾ ڪم ڪندڙ ملٽي نيشنل ڪارپوريشنز ۽ يوڪي تي ٻڌل فرمز جي اعليٰ سطحي پاڪستان-يوڪي رائونڊ ٽيبل جي صدارت ڪندي، وڏي وزير پنهنجي حڪومت جي هڪ شفاف، قابل اڳڪٿي ۽ عالمي سطح تي مقابلي واري ڪاروباري ماحول کي پيدا ڪرڻ جي عزم جو ورجاءُ ڪيو۔ هن چيو ته صوبائي انتظاميا سيڙپڪاري جي رڪاوٽن کي ختم ڪرڻ، پبلڪ پرائيويٽ مصروفيت کي مضبوط ڪرڻ ۽ سنڌ کي عالمي سيڙپڪارن لاءِ پسنديده منزل طور تي مٿانهون ڪرڻ لاءِ پرعزم هئي۔ رائونڊ ٽيبل معروف برطانوي ڪمپنين، ملٽي نيشنل ڪارپوريشنز، اوورسيز انويسٽرز چيمبر آف ڪامرس اينڊ انڊسٽري (OICCI)، برطانوي هاءِ ڪميشن جي اعليٰ عهديدارن ۽ اهم صوبائي وزيرن ۽ سيڪريٽرين کي سيڙپڪاري جي ماحول جي چئلينجن، ريگيوليٽري سڌارن ۽ ڪاروبار ڪرڻ جي آسانين کي بهتر بڻائڻ جي قدمن تي بحث ڪرڻ لاءِ گڏ ڪيو۔ اجلاس ۾ برطانوي ڊپٽي هاءِ ڪمشنر اليسن بليڪ برن، ڊائريڪٽر ٽريڊ وينيسا مونٽگومري، ڪائونسلر ۽ گروپ هيڊ اڪنامڪس اينڊ ٽريڊ الينا مائلونا، اقتصاديات جي ماهر ميران انالنگم، پرائيويٽ سيڪٽر ڊيولپمينٽ ايڊوائيزر مريم رياض، پوليٽيڪل ايڊوائيزر هديٰ اڪرام، ٽريڊ ايڊوائيزر ساره پينگ، ڊپٽي ٽريڊ ڊائريڪٽر زينب محمود سان گڏ آڪسفورڊ يونيورسٽي پريس، هيلين، برٽش انٽرنيشنل انويسٽمينٽ، جي ايس ڪي، ريڪٽ، يونيليور، اسٽينڊرڊ چارٽرڊ بئنڪ، يو بي ايل، ايسٽرازينيڪا، او آءِ سي سي آءِ ۽ ٻين وڏين فرمن جي نمائندن شرڪت ڪئي۔ سنڌ حڪومت جي شرڪت ڪندڙن ۾ لوڪل گورنمينٽ وارو وزير ناصر حسين شاهه، ليبر وارو وزير سعيد غني، فوڊ وارو وزير مخدوم محبوب زمان، سيڙپڪاري ۽ پبلڪ پرائيويٽ پارٽنرشپس لاءِ وڏي وزير جو خاص مددگار سيد قاسم نويد، چيئرمين سنڌ ريونيو بورڊ، چيئرمين پلاننگ اينڊ ڊيولپمينٽ بورڊ، ايڊيشنل چيف سيڪريٽري هوم ۽ فنانس، انڊسٽريز، ليبر، ٽرانسپورٽ، سوشل پروٽيڪشن ۽ انويسٽمينٽ کاتن جا اعليٰ عملدار شامل هئا۔ اجلاس کي خطاب ڪندي وڏي وزير مراد علي شاهه چيو ته رائونڊ ٽيبل جو مقصد صرف سيڙپڪارن جي خدشن کي ٻڌڻ نه پر کين عملي ۽ وقت جي پابند قدمن ذريعي حل ڪرڻ هو۔ هن چيو اڄوڪو اجلاس هڪ خاص مقصد سان تيار ڪيو ويو هو: ٻڌڻ لاءِ۔ اسان توهان جا خدشا سڌي ريت ٻڌا آهن، ۽ مان توهان کي يقين ڏيارڻ چاهيان ٿو ته اهي صرف هڪ صفحي تي نوٽس ناهن۔ مون پنهنجي ٽيم کي هدايت ڪئي آهي ته اهڙن شڪايتن کي فوري ۽ مضبوط ڪارروائي جي ضرورت وارا تڪڙا معاملا سمجهيو وڃي۔ وڏي وزير ريگيوليٽري طريقيڪار، ٽيڪسيشن، انفراسٽرڪچر، يوٽيلٽيز ۽ بين الاقوامي ادارن جي وچ ۾ رابطي سان لاڳاپيل چئلينجن کي تسليم ڪيو، ۽ ان ڳالهه تي زور ڏنو ته حڪومت سيڙپڪاري ۽ واڌ کي متاثر ڪندڙ رڪاوٽن کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪاروبارن سان گڏجي ڪم ڪندي۔ هن چيو پنهنجي سيڙپڪارن لاءِ حڪومت جو بنيادي فرض استحڪام، شفافيت ۽ تسلسل فراهم ڪرڻ آهي۔ اسان جو ڌيان صرف نئين سيڙپڪاري کي راغب ڪرڻ تي ناهي؛ اسان ان ڳالهه کي يقيني بڻائڻ لاءِ به برابر پرعزم آهيون ته اسان جا موجوده سيڙپڪار ترقي ڪن ۽ سنڌ ۾ پنهنجون سرگرميون وڌائين۔ مراد شاهه انتظامي طريقيڪار کي سادو بنائڻ، عوامي خدمتن کي ڊجيٽلائيز ڪرڻ ۽ ادارتي رابطي کي بهتر بڻائڻ لاءِ صوبي جي جاري ڪوششن کي اجاگر ڪيو۔ هن چيو اسان جو مقصد هڪ اهڙو ايڪو سسٽم ٺاهڻ آهي جيڪو قابل اڳڪٿي، ڪارائتو ۽ عالمي سطح تي مقابلي وارو هجي۔ اسان چاهيون ٿا ته سيڙپڪار اسان کي صرف ريگيوليٽرز نه پر ڀائيوارن طور ڏسن۔ وڏي وزير چيو ته برطانوي ڪمپنين سيڙپڪاري، روزگار جي پيدائش، ٽيڪنالاجي جي منتقلي ۽ ڪارپوريٽ بهترين عملن جي ذريعي سنڌ جي معيشت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي۔ هن وڌيڪ چيو سنڌ ڪاروبار لاءِ کليل آهي۔ اسان ان اعتماد جي قدر ڪريون ٿا جيڪو برطانوي ڪمپنين اسان جي صوبي تي رکيو آهي ۽ گڏيل احترام, سهڪار ۽ گڏيل خوشحالي جي ذريعي ان شراڪتداري کي مضبوط ڪرڻ لاءِ پرعزم آهيون۔ ان کان اڳ سيڙپڪاري ۽ پبلڪ پرائيويٽ پارٽنرشپس لاءِ وڏي وزير جي خاص مددگار سيد قاسم نويد شرڪت ڪندڙن کي ڀليڪار چيو ۽ رائونڊ ٽيبل کي هڪ نتيجا ڏيندڙ پليٽ فارم قرار ڏنو جنهن جو مقصد سيڙپڪارن جي خدشن کي حل ڪرڻ ۽ صوبي جي سيڙپڪاري جي ماحول کي مضبوط ڪرڻ آهي۔ هن چيو ته حڪومت چاهي ٿي ته ڳالهين جا نتيجا واضح نتيجن ۽ ادارتي سڌارن جي صورت ۾ سامهون اچن۔ هن چيو اسان نٿا چاهيون ته هي مصروفيت رڳو رسمي هجي۔ اسان جو مقصد اهو يقيني بڻائڻ آهي ته اهو واضح عملن، طئي ٿيل ذميوارين ۽ ماپي سگهجندڙ اڳڀرائي ڏانهن وٺي وڃي۔ قاسم نويد اعلان ڪيو ته حڪومت لاڳاپيل کاتن کي خدشا بابت ذميواريون سونپڻ لاءِ هڪ مسئلن تي ٻڌل ايڪشن ميٽرڪس تيار ڪرڻ جو ارادو رکي ٿي، جنهن سان گڏ مقرر ڪيل فوڪل پرسن ۽ عملدرآمد لاءِ ٽائم لائينز به هونديون۔ ھن وڌيڪ چيو اسان جو مقصد صرف انفرادي ڪيسن کي حل ڪرڻ ناهي پر بار بار پيدا ٿيندڙ رڪاوٽن کي سڃاڻڻ ۽ ادارتي ۽ پاليسي سڌارن ذريعي انهن کي حل ڪرڻ پڻ آهي۔ برطانوي ڊپٽي هاءِ ڪمشنر اليسن بليڪ برن هن اڳڀرائي جي آجيان ڪئي ۽ وڏي وزير جي شرڪت کي سيڙپڪارن جي مدد ڪرڻ ۽ ڪاروباري ماحول کي بهتر بڻائڻ لاءِ سنڌ جي عزم جو هڪ مضبوط اشارو قرار ڏنو۔ هن چيو ته وفد ۾ ڪراچي ۽ اسلام آباد ٻنهي ۾ برطانوي هاءِ ڪميشن جي ٽيمن جا عملدار شامل هئا، جيڪا ان اهميت جي عڪاسي ڪري ٿي جيڪا برطانيه سنڌ ۽ پاڪستان سان پنهنجي اقتصادي ڀائيواري کي ڏئي ٿو۔ ايم ايس بليڪ برن چيو ته وڏي وزير جي موجودگي صوبائي حڪومت جي سيڙپڪارن سان سڌي ريت مشغول ٿيڻ ۽ ڪراچي ۽ سڄي سنڌ ۾ ڪم ڪندڙ ڪمپنين کي متاثر ڪندڙ مسئلن کي حل ڪرڻ جي خواهش کي ظاهر ڪري ٿي۔ صوبائي معيشت ۾ برطانوي ڪاروبار جي اهم ڪردار کي اجاگر ڪندي، هن ريگيوليٽري ۽ سيڙپڪاري جي منظرنامي کي بهتر بڻائڻ لاءِ سنڌ حڪومت جي ڪوششن جو اعتراف ڪيو۔ هن چيو ته ريگيوليٽري رڪاوٽن کي گهٽائڻ ۽ ڪاروبار کي آسان بڻائڻ لاءِ تازو سالن ۾ متعارف ڪرايل 500 کان وڌيڪ سڌارائي قدم حوصلا افزائي ڪندڙ اڳڀرائيون آهن جيڪي سيڙپڪارن جو اعتماد مضبوط ڪنديون ۽ وڌيڪ سيڙپڪاري کي راغب ڪنديون۔ عوامي ۽ نجي شعبن جي وچ ۾ مسلسل مصروفيت جي اهميت تي زور ڏيندي هن چيو ته هڪ وڌيڪ قابل اڳڪٿي، شفاف ۽ مقابلي وارو ڪاروباري ماحول پيدا ڪرڻ لاءِ مسلسل ڳالهيون ضروري آهن۔ پاڪستان جي سيڙپڪاري جي ماحول ۽ ريگيوليٽري سڌارن جي ايجنڊا تي REMIT/FCDO جي هڪ پريزنٽيشن ملڪ جي اقتصادي صلاحيت ۽ سيڙپڪارن جي اعتماد کي متاثر ڪندڙ چيلينجز ٻنهي کي اجاگر ڪيو۔ پريزنٽيشن مان ظاهر ٿيو ته جڏهن ته 74.1 سيڪڙو سيڙپڪار پاڪستان کي نئين پرڏيهي سڌي سيڙپڪاري (FDI) جي منزل طور تجويز ڪندا، اتي 95.1 سيڪڙو ڪاروباري خطرن کي وچولي کان وڏو سمجهڻ جاري رکيو، جيڪو ملڪ جي سيڙپڪاري جي منظرنامي ۾ هڪ اهم تضاد کي ظاهر ڪري ٿو۔ پاڪستان جو مقابلي وارو اسڪور 100 مان 49.3 هو، جنهن جي مقابلي ۾ بنگلاديش (63)، ويٽنام (71)، انڊونيشيا (78)، گڏيل عرب امارات (81)، ملائيشيا (83)، ڀارت (92) ۽ چين (100) هئا۔ نتيجو موجب ايشيا ۾ سيڙپڪاري مختص ڪندڙ 48 ملٽي نيشنل پيرنٽ ڪمپنين مان صرف 25 ڪمپنيون پاڪستان کي پنهنجي سيڙپڪاري جي پائپ لائن ۾ شامل ڪن ٿيون۔ برطانوي فرمن ۽ غير ملڪي سيڙپڪارن تي ٻڌل هڪ الڳ اڀياس ۾ لڳ ڀڳ 300 ڪمپنين سان رابطو ڪيو ويو ۽ ڇهن شعبن ۾ 70 کان وڌيڪ ريگيوليٽري مسئلا دستاويز ڪيا ويا۔ پريزنٽيشن ۾ پاليسي جي اڳڪٿي، ٽيڪسيشن ۽ ڪاروبار ڪرڻ جي لاڳت کي سيڙپڪارن لاءِ سڀ کان وڌيڪ اهم خدشا قرار ڏنو ويو۔ OICCI جي انگن اکرن موجب پاليسي جي اڳڪٿي کي پهريون وڏو خدشو قرار ڏنو ويو، جنهن کانپوءِ قانون تي عمل ڪندڙ فرمن تي ٽيڪس جو بار، پاليسي تي عملدرآمد ۾ خال، ڪاروبار ڪرڻ جي لاڳت ۽ سيڙپڪاري پاليسي جي واضح هجڻ شامل هئا۔ پريزنٽيشن ڏيندڙن زور ڏنو ته سيڙپڪار وڌيڪ مراعات جي بجاءِ گورننس ۾ تسلسل، اڳڪٿي ۽ ڀروسي جي تلاش ۾ آهن، جڏهن ته ريگيوليٽري اختيار ۽ عملدرآمد ۾ خال وڏا خدشا رهيا۔ شرڪت ڪندڙن کي ٻڌايو ويو ته پاڪستان گذريل 14 مهينن دوران 558 سڌارائي قدم لاڳو ڪيا آهن، جنهن سان ڪاروبارن لاءِ 468.7 ارب رپين کان وڌيڪ جي تخميني بچت ٿي آهي۔ زراعت، لاجسٽڪ، فارماسيوٽيڪل، بئنڪنگ، ڪارپوريٽ ريگيوليشن، فارن ايڪسچينج، ٽيڪسيشن، فشريز، ڊئري ۽ مشروبات کي ڍڪيندڙ ست سڌارائي پيڪيجز اڳ ۾ ئي مڪمل ڪيا ويا آهن، جڏهن ته 2026 لاءِ ٽن وڌيڪ پيڪيجز جي منصوبابندي ڪئي وئي هئي۔ پريزنٽيشن ۾ سڌارن جي عمل ۾ سنڌ جي مرڪزي ڪردار کي پڻ اجاگر ڪيو ويو جنهن ۾ چيو ويو ته صوبو ڏهن وڏن ڪاروباري ماحول جي شعبن مان ڇهن ۾ سڌارن جي گڏيل اڳواڻي ڪري ٿو ۽ ورلڊ بئنڪ جي B-READY فريم ورڪ تحت نشاندهي ڪيل 397 اعليٰ اثر رکندڙ اشارن مان 259 ۾ سڌي ريت شامل آهي۔ عملدارن چيو ته سڌارن جي ايجنڊا ڪاروبار جي داخلا، ليبر، ٽيڪسيشن، يوٽيلٽيز، واپار، مقابلي، تڪرارن جي حل، مالي خدمتن ۽ ديوالييپڻي تائين پکڙيل آهي، جنهن ۾ واپار، ٽيڪسيشن ۽ تڪرارن جي حل ۾ ڪارڪردگي کي بهتر بڻائڻ تي خاص ڌيان ڏنو ويو آهي۔ پريزنٽيشن ۾ OECD گورننس اصولن جي خلاف اهم ريگيوليٽري ادارن جي ڪارڪردگي جو وڌيڪ جائزو ورتو ويو ڪجهه علائقن ۾ اڳڀرائي جي نشاندهي ڪئي وئي جڏهن ته سيڙپڪارن جو اعتماد مضبوط ڪرڻ ۽ سروس جي فراهمي کي بهتر بڻائڻ لاءِ مسلسل ريگيوليٽري جديديت جي ضرورت تي زور ڏنو ويو۔ اجلاس جي پڄاڻي ڪندي برٽش انٽرنيشنل سپورٽ ٽيم (BIST) جي نمائندن ترقي پذير يوڪي-پاڪستان اقتصادي شراڪتداري کي اسٽريٽجڪ ترجيحن ۽ فراهمي جي نظام کان وٺي ماپي سگهجندڙ نتيجن ۽ انڊسٽري جي موٽ تائين هڪ سفر طور پيش ڪيو، ۽ ڪاروبارن کي پاڪستان جي سيڙپڪاري جي ماحول کي مضبوط ڪرڻ ۽ ترقي جا نوان موقعا کولڻ لاءِ عملي سفارشون شيئر ڪرڻ جاري رکڻ جي حوصلا افزائي ڪئي۔
