اسلام آباد(رپورٽ اياز مهر) قومي اسيمبلي جو بجيٽ اجلاس اسپيڪر راجا پرويز اشرف جي صدارت هيٺ جاري آهي، جنهن ۾ ناڻي وارو وزير مفتاح اسماعيل مالي سال 23-2022ع جي وفاقي بجيٽ پيش ڪري رهيو آهي. مفتاح اسماعيل چيو ته هلندڙ مالي سال ۾ فيڊرل بورڊ آف روينيو (ايف بي آر) جو روينيو 6 هزار ارب رپيا ٿي ويندو ۽ روينيو ۾ صوبن جو حصو 3512 ارب رپيا هوندو، وفاق جي نان ٽيڪس روينيو 3803 ارب جو امڪان آهي. هلندڙ سال 1315 ارب رپيا جڏهن ته هلندڙ مالي سال لاءِ وفاق جا ڪل خرچ 9118 ارب رپيا هوندا. ترقياتي بجيٽ 550 ارب روپيا هوندي. مفتاح اسماعيل موجب هلندڙ مالي سال قرضن جي واپسي تي 3144 ارب رپيا خرچ ڪيا ويندا. ناڻي واري وزير پنهنجي بجيٽ تقرير ۾ چيو ته هلندڙ مالي سال ۾ دفاع تي 1450 ارب رپيا، وفاقي حڪومت جي خرچن تي 530 ارب رپيا، پينشن تي 525 ارب رپيا ۽ سبسڊي تي 1515 ارب رپيا خرچ ڪيا ويندا. ناڻي واري وزير مفتاح اسماعيل پنهنجي بجيٽ تقرير ۾ چيو ته ايندڙ مالي سال لاءِ ايف بي آر جي روينيو جو ڪاٿو 7004 ارب رپيا آهي جنهن مان صوبن جو حصو 4100 ارب رپيا هوندو. وفاقي حڪومت کي خالص روينيو 4904 ارب رپيا هوندو جڏهن ته نان ٽيڪس روينيو جو اندازو 2000 ارب رپيا آهي. ناڻي واري وزير موجب مالي سال 2023ع ۾ وفاقي حڪومت جي مجموعي خرچن جو ڪاٿو 9502 ارب رپيا آهي جنهن مان 3950 ارب رپيا قرضن جي فراهمي تي خرچ ڪيا ويندا. روزاني سنڌيار بجيٽ تقرير جو مسودو حاصل ڪري ورتو هو جنهن موجب ايندڙ مالي سال ۾ پگهاردار طبقي جي هڪ لک رپيا ماهوار پگهار تي ڪو به ٽيڪس نه هوندو. وفاقي ڪابينا ۽ سرڪاري آفيسرن لاءِ پيٽرول جي حد ۾ 40 سيڪڙو گهٽتائي ڪئي ويندي. حڪومتي خرچ تي لازمي پرڏيهي سفر کانسواءِ هر قسم جي سفر تي پابندي هوندي، ايندڙ مالي سال لاءِ معاشي ترقي جو هدف 5 سيڪڙو مقرر ڪيو ويو آهي، جي ڊي پي 67 ٽريلين مان وڌائي 78.3 ٽريلين ڪئي ويندي. بجيٽ دستاويز موجب هلندڙ مالي سال لاءِ پي ايس ڊي پي جا خرچ 550 ارب رپيا هوندا. امپورٽ ٿيل لگزري گاڏين ۽ مقامي سگريٽن تي فيڊرل ايڪسائيز ڊيوٽي لاڳو ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي آهي. بجيٽ دستاويز موجب سڀ کان وڏي رقم 4400 ارب رپيا قرضن ۽ سود جي ادائگي لاءِ مختص ڪئي وئي آهي جڏهن ته بجيٽ خساري جو اندازو 4800 ارب رپيا لڳايو ويو آهي. بجيٽ دستاويز موجب واپاري خسارو 27.8 ارب رپيا لڳايو ويو آهي، ڪرنٽ اڪائونٽ خسارو جي ڊي پي جو 3.7 سيڪڙو مقرر ڪيو ويو آهي.
مالي سال 23-2022 لاءِ آمدني ۽ خرچن جو تخمينو
ناڻي واري وزير مفتاح اسماعيل پنهنجي بجيٽ تقرير ۾ چيو ته ايندڙ مالي سال لاءِ ايف بي آر جي روينيو جو ڪاٿو 7004 ارب رپيا آهي جنهن مان صوبن جو حصو 4100 ارب رپيا هوندو. وفاقي حڪومت کي 4904 ارب رپين جي خالص آمدني ٿيندي، جڏهن ته نان ٽيڪس روينيو جو اندازو 2000 ارب رپيا آهي. ناڻي واري وزير موجب مالي سال 2023ع ۾ وفاقي حڪومت جي مجموعي خرچن جو ڪاٿو 9502 ارب رپيا آهي جنهن مان 3950 ارب رپيا قرضن جي فراهمي تي خرچ ڪيا ويندا.
ترقياتي بجيٽ
ناڻي واري وزير چيو ته سرڪاري شعبي جي ترقياتي پروگرامن لاءِ 800 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن.
دفاعي بجيٽ
مالي سال 23-2022 لاءِ قومي دفاع لاءِ 1523 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن، سول انتظاميا جا خرچ 550 ارب رپيا هوندا.
پينشن
وفاقي بجيٽ ۾ پينشن جي مد ۾ 530 ارب رپيا رکيا ويا آهن. ان کان علاوه عوام جي فائدي لاءِ ٽارگيٽڊ سبسڊيز لاءِ 699 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن.
ٻيا گرانٽس
مالي سال 23-2022 لاءِ گرانٽس جي مد ۾ 1242 ارب رپيا رکيا ويا آهن، جنهن ۾ بيت المال، بينظير انڪم سپورٽ پروگرام ۽ ٻين کاتن جون گرانٽس شامل آهن.
بينظير انڪم سپورٽ پروگرام
وفاقي بجيٽ ۾ بينظير انڪم سپورٽ پروگرام جي رقم 250 ارب رپين مان وڌائي 364 ارب رپيا ڪئي وئي آهي. ان کان علاوه يوٽيلٽي اسٽور ڪارپوريشن تي سامان جي سبسڊي لاءِ 12 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن. رمضان پيڪيج لاءِ 5 ارب رپين جي اضافي رقم مختص ڪئي وئي آهي. ايندڙ مالي سال بي آءِ ايس پي تحت 9 ملين خاندانن کي بينظير ڪفالت ڪيش ٽرانسفر پروگرام جي سهولت ڏني ويندي جنهن لاءِ 266 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن.
تعليم
هائير ايجوڪيشن ڪميشن لاءِ بجيٽ ۾ 65 ارب رپيا رکيا ويا آهن. ان کان علاوه ايڇ اي سي جي ترقياتي اسڪيمن لاءِ 44 ارب رپيا رکيا ويا آهن.
آسان قسطن ۾ ليپ ٽاپ جي فراهمي
سڄي ملڪ ۾ شاگردن کي هڪ لک ليپ ٽاپ آسان قسطن تي ڏنا ويندا.
زراعت
وفاقي بجيٽ ۾ فصلن ۽ جانورن جي پيداوار وڌائڻ لاءِ 21 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن.
ثقافت ۽ فلم انڊسٽري
ناڻي واري وزير مفتاح اسماعيل چيو ته 2018ع جي فلم اينڊ ڪلچر پاليسي تي عملدرآمد سان فلم کي صنعت جو درجو ڏنو ويو آهي ۽ هڪ ارب رپين جي سالياني لاڳت سان بائنڊنگ فلم فنانس فنڊ قائم ڪيو پيو وڃي جڏهن ته فنڪارن لاءِ ميڊيڪل انشورنس پاليسي جوڙي وئي آهي. شروع ڪيو پيو وڃي. هن چيو ته فلمساز کي 5 سالن جي ٽيڪس موڪلن، نئين سئنيما، پروڊڪشن هائوسز ۽ فلم ميوزيم جي قيام تي 5 سال انڪم ٽيڪس ۽ 10 سالن لاءِ فلم ۽ ڊرامي جي ايڪسپورٽ تي ٽيڪس رعايت ڏني ويندي، جڏهن ته سئنيما ۽ پروڊيوسرز جي آمدني کان ڇوٽ ڏني پئي وڃي. .
سرڪاري ملازمن جي پگهارن ۾ واڌ
ناڻي واري وزير چيو ته ملڪ هن وقت سخت مالي بحران جو شڪار آهي ۽ اڃا به سرڪاري ملازمن جا مسئلا محسوس ٿي رهيا آهن ان ڪري سرڪاري ملازمن جي پگهارن ۾ 15 سيڪڙو اضافو ڪيو پيو وڃي
توانائي / بجلي
بجلي جي پيداوار، ٽرانسميشن ۽ ڊسٽري بيوشن کي بهتر بڻائڻ لاءِ 72 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن، جنهن مان 12 ارب رپيا مهمند ڊيم جي جلد مڪمل ٿيڻ لاءِ ڏنا ويندا.
پاڻي جا وسيلا
وفاقي بجيٽ ۾ ديامير ڀاشا ڊيم، مهمند، داسو، نئي گاج ڊيم ۽ ڪمانڊ ايريا منصوبن لاءِ 100 ارب رپيا رکيا ويا آهن.
ٽرانسپورٽ ۽ مواصلات
وفاقي بجيٽ ۾ هاءِ ويز ۽ بندرگاهن لاءِ 202 ارب رپيا رکيا ويا آهن.
سماجي شعبي
غريب عوام جي زندگي بهتر بڻائڻ لاءِ 70 ارب رپيا مختص ڪيا ويا آهن.اعليٰ تعليم جي منصوبن لاءِ 51 ارب رپيا مختص ڪرڻ جي تجويز آهي.
24 ارب رپيا متعدي بيمارين، طبي سامان جي فراهمي، ويڪسينيشن ۽ صحت جي سهولتن جي گنجائش وڌائڻ لاءِ مختص ڪيا ويا آهن.
ماحولياتي تبديلي
وفاقي حڪومت موسمياتي تبديلين کي منهن ڏيڻ لاءِ 10 ارب رپيا رکيا آهن، جن ۾ وڻ پوکڻ ۽ قدرتي ماحول کي بهتر بڻائڻ جا ٻيا منصوبا شامل آهن.
آئي ٽي ۽ سائنس ٽيڪنالاجي
حڪومت آئي ٽي سيڪٽر ۾ تربيت، نوجوانن کي ليپ ٽاپ جي فراهمي، نيٽ ورڪ کي بهتر بڻائڻ ۽ آئي ٽي ايڪسپورٽ جي فروغ لاءِ 17 ارب رپيا رکيا آهن. بجيٽ پيش ٿيڻ کانپوءِ قومي اسيمبلي جو اجلاس 13 جون شام 4 وڳي تائين ملتوي ڪيو ويو آهي.
زراعت ۽ فوڊ سيڪيورٽي
زرعي شعبي ۾ جدت ۽ مشينري جي استعمال کي وڌائڻ ۽ معياري ٻج جي فراهمي ۽ زرعي پيداوار جي برآمد لاءِ 11 ارب رپيا رکيا ويا آهن.پگهاردار طبقي لاءِ انڪم ٽيڪس جي حد مقرر ڪئي وئي 12 لک رپيا وفاقي بجيٽ ۾ پگهاردار طبقي لاءِ انڪم ٽيڪس جي حد 12 لک رپيا رکي وئي آهي. ناڻي واري وفاقي وزير مفتاح اسماعيل ايندڙ مالي سال 23-2022 جي بجيٽ قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪئي. ناڻي واري وزير چيو ته ملڪ ۾ پگهاردار طبقو سڀ کان وڌيڪ معاشي مسئلن کي منهن ڏئي رهيو آهي، ان باوجود ان طبقي تي اضافي ٽيڪس جو بار وڌو ويو آهي. هن چيو ته اسان جي حڪومت پگهاردار طبقي جي معاشي مشڪلاتن کي دور ڪرڻ لاءِ ٽيڪس ڇوٽ جي موجوده حد 1 لک رپين مان وڌائي 12 لک رپيا ڪرڻ جي تجويز ڏني آهي. ناڻي واري وزير چيو ته ان سان پگهاردار ماڻهن کي فائدو پهچندو جنهن سان هڪ مثبت معاشي چڪر قائم ٿيندو ۽ اها رقم ڪاروبار ۾ واڌ جو سبب بڻجندي. مفتاح اسماعيل چيو ته مهانگائي کي نظر ۾ رکندي انفرادي ڪاروبار ۽ اي او پيز لاءِ ٽيڪس ڇوٽ جي بنيادي حد 4 لک مان وڌائي 6 لک ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي آهي. بجيٽ پيش ٿيڻ کانپوءِ قومي اسيمبلي جو اجلاس 13 جون شام 4 وڳي تائين ملتوي ڪيو ويو آهي. رينجر جي آمدني ۽ ملڪيت جي ٽرانزيڪشن تي ٽيڪس وڌايو ناڻي واري وفاقي وزير مفتاح اسماعيل قومي اسيمبلي ۾ بجيٽ پيش ڪندي ڪرائي تي ڏيڻ جي آمدني تي ٽيڪس لڳائڻ جو به اعلان ڪيو. مفتاح اسماعيل چيو ته ان ۾ ڪو شڪ ناهي ته اشرافيه جي سڀ کان وڌيڪ دولت پاڪستان جي رئيل اسٽيٽ سيڪٽر ۾ آهي، گهٽ آمدني وارن طبقن لاءِ گهرن جون قيمتون وڌيون آهن، تنهن ڪري هو ان عدم توازن کي درست ڪرڻ جو ارادو رکن ٿا. ناڻي واري وزير چيو ته اهي سڀئي ماڻهو جن جي پاڪستان ۾ هڪ کان وڌيڪ غير منقوله جائيداد آهي ۽ جن جي ماليت هڪ ڪروڙ رپين کان وڌيڪ آهي، ان جي نتيجي ۾ ملڪيت جي فيئر مارڪيٽ ويليو جو 1 سيڪڙو ٽيڪس لاڳو ٿيندو. تنهن هوندي به، هڪ خانگي گهر هن ٽيڪس کان مستثنی ڪيو ويندو.
غير منقول ملڪيت جي ٽرانزيڪشن تي ٽيڪس
مفتاح اسماعيل چيو ته هاڻي پاڪستان ۾ غير منقوله ملڪيت جي سرمائيداري ناڻي تي 15 سيڪڙو ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جي تجويز ڏني وئي آهي جڏهن ته هڪ سال جي هولڊنگ مدي جي صورت ۾ 2.5 سيڪڙو في سال جي گهٽتائي سان 6 سالن جي هولڊنگ پيريڊ جي صورت ۾ صفر ٿي ويندي. هن چيو ته ٽيڪس فائلرز لاءِ ملڪيت جي خريد و فروخت تي ايڊوانس ٽيڪس جي شرح 1 سيڪڙو مان وڌائي 2 سيڪڙو ڪئي وئي آهي، جڏهن ته نان فائلرز جي حوصلا افزائي لاءِ ايڊوانس ٽيڪس جي شرح وڌائي 5 سيڪڙو ڪئي وئي آهي.
دوائن ۽ سولر پينلز تي ٽيڪس ڇوٽ
مفتاح اسماعيل وڌيڪ چيو ته ماحول دوست توانائي ان صورتحال ۾ اڳتي وڌڻ جو بهترين رستو آهي ان ڪري سولر پينلز جي درآمد ۽ مقامي سپلاءِ کي سيلز ٽيڪس کان ڇوٽ ڏيڻ جي تجويز ڏني وئي آهي. ان کان علاوه 200 يونٽن کان گهٽ بجلي استعمال ڪندڙ صارفين کي سولر پينلز جي خريداري لاءِ بئنڪن کان آسان قسطن تي قرض ڏنا ويندا، جنهن سان هو ماحول دوست طريقي سان بجلي حاصل ڪري سگهندا جڏهن ته درآمد ٿيل مهانگي تيل ۽ گئس جي استعمال ۾ گهٽتائي ايندي. اچڻ
هن پنهنجي بجيٽ تقرير ۾ اهو به چيو ته دواسازي جي شعبي لاءِ 30 کان وڌيڪ فعال دوائن جي اجزاء کي ڪسٽم ڊيوٽي کان مڪمل ڇوٽ ڏني وئي آهي. ان کان علاوه فرسٽ ايڊ بينڊز ٺاهڻ واري صنعت جي خام مال کي ڪسٽم ڊيوٽي ۾ وڌيڪ ڇوٽ ڏني وئي آهي ته جيئن ان جي پيداواري لاڳت کي وڌيڪ گهٽائي سگهجي.
مقامي سگريٽن تي ايڪسائز ڊيوٽي وڌائڻ جي تجويز
ناڻي واري وفاقي وزير مفتاح اسماعيل پيش ڪندي چيو ته مقامي سگريٽن تي ايڪسائز ڊيوٽي وڌائڻ جي تجويز به پيش ڪئي وئي آهي. فيڊرل بورڊ آف روينيو چيئرمين عاصم احمد چيو آهي ته ايندڙ سال لاءِ ٽيڪس هدف 7004 ارب رپيا مقرر ڪيو ويو آهي.هن چيو ته نئين بجيٽ ۾ 355 ارب رپين جا ٽيڪس قدم کنيا ويا آهن ۽ مقامي سگريٽن تي ايڪسائز ڊيوٽي کي وڌايو ويو آهي. سندس چوڻ هو ته نئين بجيٽ ۾ مقامي سگريٽن تي ٽيڪس ۾ واڌ ڪئي وئي آهي ۽ في سگريٽ 20 پئسن کان 40 پئسن تائين مهانگو ٿي ويندو.
