واشنگٽن(ويب ڊيسڪ) اسرائيل ايران سان جنگ دوران پنهنجي خاص فوجي ۽ انٽيليجنس يونٽن کي ڳجهي نموني آذربائيجان ۾ تعينات ڪيو هو، جيڪو وچ اوڀر ۾ موجود ڪيترن ڳجهن هنڌن جي هڪ نيٽ ورڪ جو حصو هو، جنهن جو مقصد ايران خلاف ڪاررواين کي سهولت فراهم ڪرڻ هو۔
سي اين اين 4 ذريعن جي حوالي سان پنهنجي خصوصي رپورٽ ۾ چيو آهي ته اهي فورسز آذربائيجان جي ڏکڻ ۾ ڪيترن هنڌن تان آپريشن ڪري رهيون هيون، جيڪي ايران جي اتر سرحد سان لڳل آهن، ۽ ڪجهه هنڌن تان ايران جي شهر تبريز کان صرف لڳ ڀڳ 60 ميل پري هئا، جنهن تي اسرائيل جنگ دوران حملا ڪيا هئا۔
ٻن ٻين ذريعن ٻڌايو ته اسپيشل ڪمانڊو يونٽ به اتي مقرر ڪيا ويا هئا، جن انٽيليجنس گڏ ڪرڻ ۽ ڊرون آپريشنز ۾ حصو ورتو، جنهن سان اسرائيل کي ايران جي اترين علائقن ۾ نگراني جو اهم موقعو مليو۔
CNN موجب هي ڳجهي تعيناتي پهريون ڀيرو رپورٽ ٿي آهي ۽ اهو ڪيترن ئي فوجي هنڌن مان هڪ هو، جيڪي اسرائيل وچ اوڀر ۾ برقرار رکيا، جنهن سان ان جي فوجي پهچ غير معمولي حد تائين وڌي وئي۔ ان سان ايران جي پاڙيسري ملڪن جو ڪردار به ظاهر ٿيو، ڪجهه اجازت سان ۽ ڪجهه شايد بنا اجازت، جيڪي تهران خلاف ڪاررواين ۾ شامل رهيا۔
آذربائيجان جا اهي هنڌ انهن ڪيترن ئي ڳجهن فوجي مرڪزن مان هئا جيڪي مختلف ملڪن جهڙوڪ عراق، گڏيل عرب امارات ۽ صومالي لينڊ ۾ موجود هئا۔ شروع ۾ انهن يونٽن کي هنگامي حالتن ۾ ريسڪيو ٽيمن طور رٿيو ويو هو، پر پوءِ اهي انٽيليجنس ۽ فوجي نگراني جا مرڪز بڻجي ويا۔
اسرائيل جي ڳجهي فوجي حڪمت عملي
ايران جي گاديءَ واري شهر تهران ۽ اسرائيل جي وچ ۾ لڳ ڀڳ هڪ هزار ميل جو فاصلو آهي۔ مسلسل جنگ هلائڻ لاءِ اسرائيل پنهنجي فوجي ۽ انٽيليجنس يونٽن کي ايران جي سرحدن جي ويجهو ڳجهي طور تي مقرر ڪيو۔
انهن تعيناتن ذريعي اسرائيلي فوج کي ايران جي ڏکڻ، اولهه ۽ اتر سرحدن تائين پهچ ملي، جنهن سان ان جي فوجي حد هزارين ميلن تائين گهٽجي وئي ۽ ايران اندر حملا ممڪن بڻيا۔
آذربائيجان واري آپريشن ۾ ڪيترائي درجن فوجي شامل هئا، جن ۾ اسپيشل فورسز، هيليڪاپٽر ذريعي حملا ڪندڙ يونٽ ۽ موساد جا اهلڪار شامل هئا۔
آمريڪا ۾ آذربائيجان جي سفارتخاني هڪ بيان ۾ چيو ته: “اسان انهن بي بنياد دعوائن کي سختي سان رد ڪريون ٿا ته آذربائيجان جي سرزمين ڪنهن ٻئي ملڪ خلاف آپريشن لاءِ استعمال ڪئي وئي آهي۔”
ٻين ملڪن ۾ به ڳجها مرڪز
ذريعن موجب اسرائيل صومالي لينڊ (Horn of Africa) ۾ به هڪ فوجي هنڌ استعمال ڪيو، جيڪو ڊگهي فاصلي وارين اڏامن دوران جهازن لاءِ اسٽاپ طور ڪم اچي سگهي ٿو۔ ڊسمبر ۾ اسرائيل پهريون ملڪ بڻيو جنهن صومالي لينڊ کي باضابطه طور تسليم ڪيو۔ (يو اي اي به ان کي تسليم ڪيو هو).
ساڳئي وقت عراق ۾ به ٻن ڳجهن مرڪزن جو استعمال ڪيو ويو، جيڪي لاجسٽڪس ۽ ريسڪيو لاءِ هئا۔ عراق جي فوج چيو ته ملڪ ۾ ڪنهن به غير قانوني فوجي موجودگي نه آهي۔
اسرائيل جنگ دوران گڏيل عرب امارات ۾ “آئرن ڊوم” ايئر ڊفينس سسٽم به ڳجهي طور تي تعينات ڪيو، جنهن کي هلائڻ لاءِ فوجي اهلڪار به موڪليا ويا هئا۔
آذربائيجان سان لاڳاپا
آذربائيجان اسرائيل لاءِ هڪ اهم اسٽريٽجڪ پارٽنر طور ڏٺو وڃي ٿو۔ جنگ جون تياريون ڪيترا هفتا اڳ شروع ٿي چڪيون هيون۔
جنوري ۾، ايران ۾ احتجاجن دوران اسرائيل آذربائيجان-ايران سرحد تي هڪ ڳجهي مشن جي تياري ڪئي، جنهن ۾ نگراني جا اوزار لڳايا ويا۔ بعد ۾ اسرائيلي پرڏيهي وزير به باڪو جو دورو ڪيو، جتي هن آذربائيجان جي صدر سان ملاقات ڪئي۔
مئي 2025 ۾ آذربائيجان اسرائيل ۽ شام وچ ۾ ناياب سڌين ڳالهين جي ميزباني به ڪئي.
اهم آپريشنز
آذربائيجان مان ٿيل هڪ اهم آپريشن ۾ 4 مارچ تي ايران جي انقلابي گارڊز جي انٽيليجنس سربراهه رحمان مقدوم جو قتل شامل هو۔
ٻئي ڏينهن هڪ ڊرون حملي ۾ نخجوان علائقي جي ايئرپورٽ کي نقصان پهتو، جنهن جو الزام ايران ۽ آذربائيجان هڪ ٻئي تي لڳايو۔
6 مارچ تي آذربائيجان چيو ته هن IRGC جو هڪ منصوبو ناڪام بڻايو آهي، جيڪو اهم انفراسٽرڪچر ۽ اسرائيلي هدفن تي حملا ڪرڻ لاءِ هو۔
ڪجهه هفتن بعد اسرائيل تسليم ڪيو ته اهي ڪارروايون موساد، فوج ۽ شِن بيٽ جو گڏيل آپريشن هيون۔
آذربائيجان اسرائيل کي تيل فراهم ڪري ٿو، جڏهن ته اسرائيل ان کي جديد هٿيار ڏئي ٿو، جيڪي اڳ ۾ آرمينيا خلاف جنگ ۾ به استعمال ٿيا۔ آذربائيجان 2016 ۾ اسرائيل کان “آئرن ڊوم” سسٽم خريد ڪندڙ پهريون غير ملڪي ملڪ به هو۔
ماهرن موجب، اسرائيل آذربائيجان سان پنهنجو فوجي ۽ انٽيليجنس تعاون گهڻو ڪري ڳجهي سطح تي رکي ٿو، جنهن جو مقصد ڊگهي مدي وارو اسٽريٽجڪ فائدو حاصل ڪرڻ آهي۔
ماهرن اهو به چيو ته آذربائيجان اسرائيل کي استعمال ڪندي واشنگٽن ۾ پنهنجو سفارتي اثر وڌائي رهيو آهي ۽ پاڻ کي علائقائي طاقت طور پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي۔
