نيو ورلڊ ڊس آرڊر ۽ سماجي قدرن جو بگاڙ

رحمت الله ٻرڙو
دنيا جا سماج مختلف قدرن ۽ ثقافتن تي عمل ڪن ٿا ۽ اهي ڪم ڪن ٿا جيڪي انهن کي انهن جي بزرگن طرفان ڏنو ويو آهي. سوال ٿو پيدا ٿئي ته بزرگ ڇا ڏيندا آهن؟ ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته هر ملڪ، خطي ۽ قوم جون پنهنجون پنهنجون روايتون هونديون آهن، جيڪي انهن جي طرز زندگي ۽ ثقافتي ۽ مذهبي اثرات جو بنياد هونديون آهن.اڄ جي سماج مان روايتون ۽ سماجي قدرون ختم ٿي رهيون آهن!! قومي وقار ۽ مذهبي قدرن جو احساس به گهٽجي رهيو آهي. تڏهن به سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته ان جا ڪهڙا سبب ٿي سگهن ٿا؟ وڏي مشاهدي کان پوءِ اها ڳالهه سمجهه ۾ اچي رهي آهي ته اڄ کان پنجاهه سال اڳ تائين دنيا ۾ علائقائي قدر، ثقافتي روايتون، قومي ريتون ۽ قدرون به هيون، سماجي ۽ اخلاقي معيار به وڏي اهميت رکن پيا، مختلف رياستن ۽ سفارتي، سماجي، سياسي ۽ ثقافتي نظامن جي اهميت هئي. ملڪن جي وچ ۾ اقتصادي مٽاسٽا به اڃا تائين آهي. انهن سڀني معاملن تي علائقائي، قومي، رياستي، ثقافتي ۽ مذهبي رواداري جي بنياد تي ڪم ڪندا هئا، پر هاڻي جيڪڏهن مٿي کان هيٺ تائين ڏٺو وڃي ته نتيجو سامهون ايندو. معاملن جو فيصلو مختلف علائقائي، قومي، ثقافتي، مذهبي، سماجي ۽ معاشي اخلاقيات جي بنياد تي ڪيو ويندو هو، جيڪي اڄ جي دنيا ۾ انهن اخلاقيات جا معيار اهي ناهن رهيا، جيتوڻيڪ هئا ۽ آهن به اڃا. هاڻي جڏهن اسان عالمي تناظر ۾ پنهنجي صورتحال جو جائزو وٺون ٿا ته اسان کي اهو معلوم ٿئي ٿو ته جيئن اسان جي ساهه کڻڻ به عالمي پاليسين جو حصو آهي. آءِ ايم ايف کان وٺي ورلڊ بئنڪ تائين ۽ گڏيل قومن کان وٺي ڏکڻ ايشيا جي پاليسين جا پابند آهيون. سڄي دنيا جا معاملا نيو سوشل ڪانٽريڪٽ جي پس منظر ۾ هڪٻئي سان جڙيل هئا، جن تي نيو ورلڊ آرڊر هلي رهيو هو، ۽ ڪنهن حد تائين اڃا به آهن. پر گذريل ڪجهه سالن کان انفارميشن ٽيڪنالاجي کان وٺي معاشي مفادن جي جنگ سڄي دنيا ۾ هلي رهي آهي، جنهن سڄي دنيا کي عالمي پس منظر ۾ پنهنجي لپيٽ ۾ آڻي ڇڏيو آهي!! جنهن مان لڳي ٿو ته اقوام متحده جي قراردادن کان وٺي نيو ورلڊ آرڊر جي ڪا به اهميت نه رهي آهي. مثال طور دنيا جي عالمي طاقتن پاران فلسطين تي اسرائيلي جارحيت کان وٺي يوڪرين تائين حملن ۽ افغانستان کان عراق تائين نام نهاد عالمي طاقتن جي حڪمرانن پاران بمباري ۽ ظلم سندن شرارتن ۾ ظاهر ٿيو آهي. هي نئون ورلڊ آرڊر، نيو سوشل ڪانٽريڪٽ تائين، ۽ گڏيل قومن جي پاليسين کي سبوتاژ ڪيو ويو. جنهن مان اهو لڳي ٿو ته هاڻي آهستي آهستي دنيا نيو ورلڊ ڊس آڊر (New World Disorder) جو شڪار ٿي وئي آهي ۽ هاڻ ملڪ جي حڪمرانن کان وٺي سماج جا فرد پنهنجي خواهشن جي پورائيءَ لاءِ جيڪو ڪجهه ڪرڻ چاهين ٿا يا انهن کي دٻائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا، تن کي ڪنهن سماج مان. سماج،خطي، ملڪ توڻي عالمي پس منظر ۾، روايتي، ثقافتي، قومي، مذهبي ۽ سفارتي قدرن جي نفي ٿيندي نظر اچي ٿي، جنهن جو سبب اهو آهي ته دنيا هاڻي نيو ورلڊ آرڊر مان نڪرندي هڪ نيو ورلڊ ڊس آرڊر ۾ تبديل ٿي رهي آهي. انسان، جيڪو انسانيت جو ڪل آهي ۽ انسان مان ئي انسانيت جو ويجهڙائي ۽ اصليت وجود ۾ اچي ٿي، سو ان کي وڃائي چڪو آهي. جيڪڏهن ائين نه هجي ها ته اهي روايتون آهن جيڪي اسان جي سماج کان وٺي سڄي دنيا جي سماجن تائين هلي رهيون آهن جنهن کي هڪ عالمي ڳوٺ يعني گلوبل وليج جو تصور آهي. ۽ اڃا تائين، ثقافت، روايت، قانون، اخلاقي ۽ انساني استحصال جي ڀڃڪڙي کان، دنيا بدامني جو شڪار ٿي چڪي آهي. دنيا ۾ ڪنهن به قدر جو ڪو به تفاوت ناهي، جنهن لاءِ اسان اهو چئي سگهون ته دنيا هاڻي نيو ورلڊ آرڊر مان نڪري نيو ورلڊ ڊس آرڊر ۾ وڃي رهي آهي، جيستائين ڪو نيو ورلڊ آرڊر شڪل صورت نه وٺندو تيستائين دنيا قدرن کان نڪري نيو ورلڊ ڊس آرڊر جو شڪار رهندي. ان وقت تائين هي انتشار دنيا کي پريشان ڪندو رهندو ۽ دنيا ۾ اخلاقيات نالي ڪا به شيءِ ڏسڻ مشڪل ٿي ويندي. ڇو ته دنيا انفارميشن ٽيڪنالاجي کان انفارميشن آرٽيفيشل انٽيليجنس ڏانهن وڃي رهي آهي، پر هي نئون عالمي انتشار دنيا کي اخلاقي قدرن کان وٺي اقتداري اخلاقيات ۽ اختيار تائين ڪنهن نه ڪنهن حد تائين وٺي ويندي هڪ وڏي مصيبت کي جنم ڏيندو. ان ڪري اسان جو خيال آهي ته عالمي مفڪرن کان وٺي عالمي طاقتن کي گڏجي ويهڻو پوندو ۽ مسئلا حل ڪرڻا پوندا. دنيا جي ترقي يافته ملڪن ۽ ترقي پذير ملڪن کي گڏجي ويهڻو پوندو ۽ عالمي تناظر ۾ نوان ضابطا ٺاهڻا پوندا. نيو ورلڊ آرڊر تحت نئون سماجي معاهدو، جيڪو پنهنجي ساک وڃائي چڪو آهي، ان کي نئين شڪل ڏيڻي پوندي. هڪ ٻئي جي سماجي، ثقافتي، اخلاقي، مذهبي، سياسي، اقتصادي ۽ سفارتي اخلاقي قدرن کي قبول ڪرڻو پوندو. ترقي يافته شخص کي ترقي پذير شخص تي برتري نه هئڻ گهرجي. قانون جي حڪمراني جو هجڻ ضروري آهي، ان جي خلاف ورزي تي ضابطو آڻڻ به ضروري آهي.

پهنجو تبصرو موڪليو