ڪهڪشان ۾ نظر ايندڙ پراسرار روشني ڊارڪ ميٽر جي آهي!

ڪراچي(سنڌيار اسپيشل رپورٽ)سائنسدانن جو خيال آهي ته اسان جي ڪهڪشان (Milky Way) جي مرڪز ۾ ھڪ پراسرار ۽ ڦھليل چمڪ نظر اچي ٿي، جيڪا گاما شعائن (Gamma Rays) نالي تمام طاقتور شعاعن مان پيدا ٿئي ٿي، اها ڊارڪ ميٽر جي روشني آهي. اھي شعاعون عام طور تي تيزيءَ سان ڦرندڙ يا ڦاٽندڙ تارن مان نڪرنديون آھن. ناسا جي فيرمي گاما ري خلائي ٽيلسڪوپ (Fermi Gamma-ray Space Telescope) 2008ع ۾ لانچ ٿيڻ کان ٿوري ئي دير پوءِ ھن روشنيءَ کي دريافت ڪيو ويو هو، ۽ تڏهن کان سائنسدان ان جي سبب بابت حيران آھن. ڪجھه ماهرن جو خيال آھي ته ھي روشني پلسارز (Pulsars) يعني ڦاٽل تارن جا بچيل ڦرندڙ حصا پيدا ڪن ٿا، جڏھن ته ٻيا اھو چون ٿا ته اھو ڊارڪ ميٽر (Dark Matter) نالي اڻ ڏٺل ۽ ڳجهي مادي جي ٽڪرن جي ٽڪراءَ سان پيدا ٿئي ٿي، جيڪا عام مادي کان پنج ڀيرا وڌيڪ آھي. تازين سپر ڪمپيوٽرن تي ٿيل تخليقي تجزين (Simulations) مان معلوم ٿيو آھي ته ڊارڪ ميٽر جا ٽڪراءَ پڻ ڪهڪشان يعني ملڪي وي جي مرڪزي ڦاٿل (bulge-shaped) حصي ۾ ھن قسم جي روشني پيدا ڪري سگھن ٿا. ھي نتيجو ڊارڪ ميٽر واري نظريي کي وڌيڪ مضبوط ڪري ٿو. جان ھاپڪنز يونيورسٽي جي فزڪس ۽ فلڪيات جي پروفيسر جوزف سلڪ چيو: ”اسان وٽ ھاڻي ٻه نظريا آھن. ھڪڙو ڊارڪ ميٽر تي ٻڌل ۽ ٻيو پراڻن تارن تي. منهنجي خيال ۾ ھاڻي 50٪ امڪان آھي ته ھي روشني ڊارڪ ميٽر مان اچي ٿي.“
ڊارڪ ميٽر ڇا آھي؟
ڊارڪ ميٽر جو تصور پھريون ڀيرو 1930ع ۾ سوئس فلڪيات دان فرٽز زوڪي ڏنو ھو، ۽ پوءِ 1970ع ۾ ويرا روبن ۽ ڊبليو ڪينٽ فورڊ ان جي موجودگيءَ جي تصديق ڪئي هئي. ھنن ڏٺو ته تارا آڪاش گنگا يعني ملڪي وي جي ڪنارن تي ايتري تيزيءَ سان ڦري رھيا ھئا جو فقط نظر ايندڙ مادي سان اھو ممڪن نه ھو. تنھنڪري ھنن نتيجو ڪڍيو ته ڪٿي نه ڪٿي ھڪ اڏوهي، اڻ ڏٺل مادو آھي جيڪو تارن کي گڏ رکي پيو. پر جيتوڻيڪ ڪيترائي ڏهاڪا گذري ويا، سائنسدان اڃا تائين ڊارڪ ميٽر کي سڌو ڏسي نه سگھيا آھن.
ڊارڪ ميٽر جا امڪاني ذرڙا: WIMPs
سائنسدانن جو خيال آھي ته ڊارڪ ميٽر ھڪ نئين قسم جي ذرڙي (Particle) مان ٺھي سگھي ٿو، جنھن کي WIMPs (Weakly Interacting Massive Particles) سڏيو وڃي ٿو. ھي ذرڙا روشني جذب نه ڪندا آھن ۽ عام مادي مان آسانيءَ سان گذري سگھن ٿا. جيڪڏهن ٻه WIMPs پاڻ ۾ ٽڪرائن ٿا، ته اھي گاما شعاع پيدا ڪن ٿا، جيڪي ھن ڳجهي روشنيءَ جو ممڪن سبب ٿي سگھن ٿا. انھيءَ لاءِ آمريڪا جي LZ Dark Matter Experiment جھڙا وڏا ڊٽيڪٽر ٺاھيا ويا آھن جيڪي WIMPs جي ڳولا ڪن ٿا.
نئون دور: سپر ڪمپيوٽر ۽ نوان اوزار
سلڪ جي ٽيم سپر ڪمپيوٽرن ذريعي ملڪي وي يعني ڪهڪشان ۾ ڊارڪ ميٽر جي ورڇ جو حقيقي ماڊل تيار ڪيو. ھن چيو: ”پهرين سڀ ماڊل ڊارڪ ميٽر کي ھڪ گولي جهڙي شڪل ۾ ڏيکاريندا ھئا، پر اسان جي تجزيي ڏيکاريو ته اھو مرڪز تي ٿورو چٻيل ۽ بيضوي شڪل ۾ (egg-shaped) آھي. بلڪل اھڙو ئي جھڙو فيرمي ٽيلسڪوپ ۾ ڏٺو ويو آھي.“ ھاڻي نئون Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO) تيز ترين گاما ريز ڏسڻ لاءِ 2027 تائين ڪم شروع ڪندو، جيڪو ثابت ڪري سگھي ٿو ته ڇا اھا روشني واقعي ڊارڪ ميٽر مان آھي.
نتيجو: ڪائنات جو لڪل راز
ھن تحقيق ڊارڪ ميٽر جي نظريي کي نئين زندگي ڏني آھي، جيتوڻيڪ اڃا ثبوت مڪمل ناهن. ماهر نڪو ڪيپيلُوٽي چيو: ”ھيءَ ڳجهارت اڃا زندهه آھي، ۽ اھا ئي شئي آھي جيڪا اسان جھڙا سائنسدانن کي رات جو به جاڳائي ٿي رکي.“ جيڪڏهن WIMPs واقعي ڪهڪشان جي مرڪز ۾ روشني پيدا ڪري رھيا آھن، ته اسان ڪائنات جي ھڪ بنيادي راز جي دريافت جي تمام ويجھو آھيون.