ڪراچي(ويب ڊيسڪ)پوپ ليو پنهنجي پوپائي دور جو پهريون وڏو تعليمي دستاويز پيش ڪيو آهي، جنهن ۾ هن خبردار ڪيو آهي ته مصنوعي ذهانت (AI) کي “غير هٿياربند” ڪرڻ جي ضرورت آهي۔
پوپ چيو، “مون کي خبر آهي ته هي لفظ سخت آهي، پر مون ڄاڻي واڻي اهو چونڊيو آهي، ڇو ته هن وقت اهڙن لفظن جي ضرورت آهي جيڪي ماڻهن جو ڌيان ڇڪين.”
اينسائيڪليڪل فني طور ڪيٿولڪ بشپن ڏانهن لکيل خط هوندا آهن، پر گذريل ڪجهه ڏهاڪن دوران اهي خط پوپ طرفان سڄي دنيا لاءِ پيغام بڻجي ويا آهن۔
جيتوڻيڪ هي خط گهڻو ڪري AI تي مرڪوز هو، پر پوپ ليو ان ۾ غلامي بابت ڪيٿولڪ چرچ جي ڪردار تي ويٽيڪن جي طرفان سڀ کان وڌيڪ مضبوط ۽ جامع معافي به شامل ڪئي۔
پوپ لکيو ته “ايتري وڏي تڪليف ۽ ذلت، جيڪا ڪيترن ئي ماڻهن سٺي، ان تي غور ڪندي گهرو ڏک محسوس نه ڪرڻ ناممڪن آهي”، ۽ وڌيڪ چيو ته هو چرچ جي نالي ۾ “دل سان معافي گهري ٿو.”
ليو غلام واپار جو ذڪر AI جي حوالي سان ڪيو ۽ خبردار ڪيو ته دنيا ٻيهر ماڻهن جي استحصال کي عام بڻائڻ جي خطري ۾ آهي ــ چاهي اهو AI جي تياري ۾ هجي يا ان جي استعمال ۾۔
دستاويز ۾ پوپ جي ڪجهه سڀ کان وڌيڪ اثرائتيون تشبيهون غلامي سان لاڳاپيل هيون، جتي هن تاريخي غلامي جي الميي ۽ “نئين ڊجيٽل غلامين” جي وڌندڙ خطرن وچ ۾ هڪجهڙايون بيان ڪيون۔
هن چيو ته استحصال کي عام سمجهڻ جو ساڳيو خطرو موجود آهي ۽ انسانيت هڪ ڀيرو ٻيهر اخلاقي ٻه واٽي تي بيٺل آهي۔
غيرمعمولي طور تي، پوپ ليو پاڻ ويٽيڪن ۾ هن اينسائيڪليڪل ــ جنهن جو عنوان “Magnifica Humanitas” (“شاندار انسانيت”) آهي ــ پيش ڪئي، جتي سندس ساڻ AI ماهر به موجود هئا، جن ۾ آمريڪي AI ڪمپني Anthropic جي گڏيل باني Christopher Olah پڻ شامل هو۔
اينسائيڪليڪل جي پيشڪش کانپوءِ اولاهه چيو ته هر AI ليبارٽري، جنهن ۾ سندس ڪمپني به شامل آهي، “اهڙين ترغيبات ۽ پابندين جي دائري اندر ڪم ڪري ٿي، جيڪي ڪڏهن ڪڏهن صحيح ڪم ڪرڻ سان ٽڪراءَ ۾ اچي سگهن ٿيون.”
اولاهه وڌيڪ چيو ته اهو سمجهڻ غلطي هوندي ته AI سان لاڳاپيل معاملن کي صرف ڪمپيوٽر سائنسدان ئي بهتر نموني سنڀالي سگهن ٿا۔ سندس چوڻ هو، “AI جيڪي سوال اٿاري ٿي، اهي صرف AI تحقيق ڪندڙن کان وڏا آهن ــ نه رڳو انهن جي اثرن جي لحاظ کان، پر انهن جي فطرت جي لحاظ کان پڻ.”
پوپ جي هن اينسائيڪليڪل، جنهن ۾ AI جي ڪيترن ئي ممڪن خطرن کي به تسليم ڪيو ويو آهي، طاقتور ماڻهن لاءِ هڪ سڌو ۽ واضح پيغام پڻ آهي ته اهي AI جي “خطرن” کي روڪڻ بابت پنهنجي ذميوارين کي سمجهن۔
مثال طور، پوپ جنگ ۾ AI جي استعمال جي مذمت ڪندي چيو ته هٿيارن تي انساني ڪنٽرول گهٽجڻ سان جنگ کي “منصفاڻو” قرار ڏيڻ وڌيڪ ڏکيو ٿي وڃي ٿو، ۽ هن AI هٿيارن جي ڊوڙ شروع ڪرڻ کان خبردار ڪيو۔
پوپ لکيو، “ڪو به الگورٿم جنگ کي اخلاقي طور قبول جوڳو نٿو بڻائي سگهي.”
هن چيو ته AI نه رڳو جنگ جي “بنيادي غيرانساني هجڻ” کي ختم نٿي ڪري، پر اها تڪرارن کي وڌيڪ جلدي ڀڙڪائڻ ۽ وڌيڪ غير شخصي بڻائڻ جو سبب به بڻجي سگهي ٿي، ڇاڪاڻ ته اها “تشدد ڏانهن وڃڻ جي حد گهٽائي ٿي، دفاع کي خطري جي اڳڪٿي ۾ تبديل ڪري ٿي ۽ متاثرين کي رڳو ڊيٽا ۾ تبديل ڪري ڇڏي ٿي.”
ليو سياست تي AI جي اثرن تي پڻ تنقيد ڪئي، خاص طور تي تصويرن ۽ وڊيوز ۾ هٿ چراند بابت، جنهن بابت هن چيو ته ماڻهو جانبدار يا گمراهه ڪندڙ نقطه نظرن جي سامهون اچي وڃن ٿا۔
ماضي ۾ پوپ AI جي ترقيءَ جي دور ۾ انسانن جي تحفظ لاءِ حفاظتي قدمن جي ضرورت کي صنعتي انقلاب دوران انساني وقار بچائڻ لاءِ کنيل قدمن سان ڀيٽيندو رهيو آهي۔
هن AI جي خطرن خلاف قدم نه کڻڻ کي ان “دير” سان ڀيٽيو، جنهن سان سماج ۽ چرچ غلامي جهڙي لعنت جي مذمت ڪئي هئي۔ هن “ڊجيٽل نوآباديات” جي خطرن جو به ذڪر ڪيو ۽ نوآبادياتي دور جي ظلمن کي جديد ٽيڪنالاجي جي طريقن سان ڳنڍيو۔
هن دستاويز جي هڪ حصي ۾ پوپ سڌي طرح AI ٺاهيندڙن کي “خصوصي اپيل” پڻ جاري ڪئي۔
هن چيو، “ڊولپرز تي خاص اخلاقي ۽ روحاني ذميواري عائد ٿئي ٿي، ڇو ته هر ڊيزائن جو فيصلو انسانيت بابت هڪ تصور جي عڪاسي ڪري ٿو.”
پر سوال اهو آهي ته هن سڀني جو اثر ڪيترو ٿيندو؟
پوپ ليو پنهنجي ڪم کي اڳتي وڌائڻ لاءِ هڪ ڪميشن قائم ڪئي آهي، پر تيزيءَ سان وڌندڙ ٽيڪنالاجي ترقيءَ جي مقابلي ۾ ان جي اثرائتي بابت وڏا سوال موجود آهن۔
2015ع ۾ مرحوم پوپ Pope Francis پنهنجي اينسائيڪليڪل “Laudato Si” لکي هئي، جنهن ۾ موسمياتي بحران کي منهن ڏيڻ جي تڪڙي ضرورت تي زور ڏنو ويو هو، پر پوءِ 2023ع ۾ هن ان معاملي ۾ عملي قدمن جي کوٽ تي مايوسي جو اظهار ڪيو هو۔
جيئن پوپ ليو AI کي ضابطي ۾ آڻڻ بابت پرجوش رهيو آهي، تيئن ممڪن آهي ته ايندڙ سالن ۾ هو به اهڙي ئي قسم جي وارننگ جاري ڪندو رهي۔
پوپ چيو ته انسان جي وقار کي AI جي وڌندڙ اثر کان محفوظ رکڻ ضروري آهي۔
